Στα χρόνια του κομμουνισμού οι Βούλγαροι είχαν αποκτήσει τη φήμη της πειθήνιας υπακοής: σε αντίθεση με τους Τσέχους, τους Ούγγρους ή τους Πολωνούς, δεν οργάνωσαν ποτέ κάποια μεγάλη εξέγερση. «Το σπαθί δεν κόβει το σκυμμένο κεφάλι», λέει μια τοπική παροιμία. Εξ ου και οι μαζικές διαδηλώσεις που σάρωσαν πρόσφατα τη χώρα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακές. Στις 10 Δεκεμβρίου περίπου 100.000 άνθρωποι κατέκλυσαν την πλατεία μπροστά από την Εθνοσυνέλευση στη Σόφια, την πρωτεύουσα, απαιτώντας την παραίτηση της κυβέρνησης. Δεκάδες κινητοποιήσεις ξέσπασαν και σε μικρότερες πόλεις, δείχνοντας ότι η οργή ξεπερνούσε τα όρια των αστικών ελίτ. Για μια χώρα 6,4 εκατομμυρίων κατοίκων, όπου η διαφθορά έχει δημιουργήσει μεγάλη απογοήτευση σε πολλούς, η συμμετοχή ήταν εντυπωσιακή.
Και απέδωσε. Στις 11 Δεκεμβρίου ο πρωθυπουργός Rosen Zhelyazkov του κόμματος GERB παραιτήθηκε. Η απερχόμενη κυβέρνηση ήταν ένας κυβερνητικός συνασπισμός μειοψηφίας μεταξύ του GERB —ενός ιδεολογικά άχρωμου κόμματος εξουσίας που ίδρυσε ο Boyko Borisov, τρεις φορές πρωθυπουργός— και του Σοσιαλιστικού Κόμματος, διαδόχου των πρώην κομμουνιστών. Συμμετείχε επίσης το ευφάνταστα ονομαζόμενο «Υπάρχει Τέτοιος Λαός» (There Is Such A People), ένα μικρό λαϊκιστικό σχήμα με επικεφαλής έναν τηλεοπτικό παρουσιαστή και ποπ τραγουδιστή. Αν δεν σχηματιστεί νέα κυβέρνηση, ο πρόεδρος Rumen Radev θα διορίσει υπηρεσιακή κυβέρνηση και θα προκηρύξει εκλογές, τις όγδοες μέσα σε τέσσερα χρόνια.
Η Βουλγαρία ταλαντεύεται εδώ και καιρό ανάμεσα σε μια ολιγαρχική, πελατειακή πολιτική και σε αδέξιες προσπάθειες μεταρρύθμισης. Ο κ. Borisov, πρώην σωματοφύλακας με λαϊκό προφίλ, κυβερνά κατά διαστήματα από το 2009. Το κόμμα του έχει «επιβλέψει» εκτεταμένη διαφθορά, την απώλεια της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και την πολιτική χειραγώγηση των περισσότερων μέσων ενημέρωσης. Ένα τεράστιο σκάνδαλο το 2020 οδήγησε τελικά στη σύλληψή του με κατηγορίες για εκβιασμό, τις οποίες αρνήθηκε. Ωστόσο, δεν έχει διωχθεί ποινικά. Το 2021 το «Συνεχίζουμε την Αλλαγή» (PP), ένα μεταρρυθμιστικό κόμμα δύο οικονομολόγων με σπουδές στο Χάρβαρντ, τον Kiril Petkov και τον Asen Vasilev, σχημάτισε μια βραχύβια κυβέρνηση, αλλά οι εταίροι του συνασπισμού αποδείχθηκαν αναξιόπιστοι. Το 2024 το GERB κέρδισε ξανά τις εκλογές. Ο κ. Zhelyazkov ανέλαβε πρωθυπουργός, όμως ο κ. Borisov θεωρήθηκε η πραγματική δύναμη πίσω από τον θρόνο.
Ο άλλος μεγάλος παίκτης της πελατειακής πολιτικής είναι ο Delyan Peevski, ένας ολιγάρχης που τελεί υπό κυρώσεις τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από τη Βρετανία. Πρώην μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης, την τελευταία δεκαετία έχει εξελιχθεί στον ισχυρότερο παράγοντα της χώρας. Κατέλαβε το Κίνημα για τα Δικαιώματα και τις Ελευθερίες (Νέα Αρχή), το οποίο αρχικά εκπροσωπούσε την τουρκική εθνοτική μειονότητα. Αν και δεν συμμετείχε στην απερχόμενη κυβέρνηση, της παρείχε κρίσιμη στήριξη στο κοινοβούλιο και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Σε αντίθεση με τον κ. Borisov, ο εύσωμος κ. Peevski στερείται χαρίσματος. «Είναι σαν μπουλντόζα που συνθλίβει κάθε αποδεκτό κανόνα συμπεριφοράς», λέει ο Dimitar Bechev, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Η Βουλγαρία είναι φτωχή: ο μέσος μηνιαίος μισθός είναι περίπου 1.300 ευρώ. Ωστόσο, η οικονομία της πηγαίνει καλά, με ανάπτυξη 3,4% το 2024. Η ανεργία βρίσκεται στο 3,5% και το δημόσιο χρέος στο μόλις 26% του ΑΕΠ, το τρίτο χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ορισμένοι φοβούνται ότι η μετάβαση από το λεβ, στο ευρώ από την 1η Ιανουαρίου μπορεί να προκαλέσει άνοδο του πληθωρισμού, αν και μελέτες από άλλες χώρες που υιοθέτησαν το ενιαίο νόμισμα δείχνουν ότι δεν υπάρχει μόνιμο πληθωριστικό αποτέλεσμα.
Βέβαια, η άμεση αφορμή για τις διαδηλώσεις ήταν η υιοθέτηση, στις αρχές Δεκεμβρίου, ενός προϋπολογισμού που θα αύξανε τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, ενώ ταυτόχρονα θα αύξανε τους μισθούς της αστυνομίας και της Δικαιοσύνης — δύο τομείς γεμάτους πολιτικούς ευνοούμενους. Ορισμένοι δικαστές επρόκειτο να λαμβάνουν έως και 12.000 ευρώ τον μήνα. Μια απόπειρα δίωξης ενός σεβαστού δημάρχου του PP με κατασκευασμένες κατηγορίες για διαφθορά όξυνε περαιτέρω την οργή. Ενώ οι προηγούμενες διαδηλώσεις προσέλκυαν κυρίως ευκατάστατους μεγαλύτερης ηλικίας πολίτες, αυτή τη φορά συμμετείχαν πολλοί νέοι, οδηγώντας ορισμένους να τις εντάξουν στο πρόσφατο κύμα των «διαδηλώσεων της Generation Z». Πολλοί διαδηλωτές ανήκαν στις κοινότητες των Ρομά και της τουρκικής μειονότητας.
Οι κινητοποιήσεις αναζωπύρωσαν το ηθικό της αντιπολίτευσης. «Οι άνθρωποι έπαψαν να φοβούνται», λέει ο κ. Vasilev, ο οποίος ως ηγέτης του PP είναι ανάμεσα σε εκείνους που διεκδικούν τη θέση του επόμενου πρωθυπουργού. «Όταν γευτείς αυτή τη μορφή ελευθερίας, δεν υπάρχει επιστροφή», προσθέτει.
Ωστόσο, ο πολιτικός κατακερματισμός καθιστά δύσκολο τον σχηματισμό μιας συνεκτικής κυβέρνησης. Ένας αδύναμος συνασπισμός τεσσάρων ή πέντε κομμάτων, όπως εκείνοι των τελευταίων ετών, θα είναι ευάλωτος στην πελατειακή πολιτική των κ.κ. Borisov και Peevski. Ο κ. Vasilev λέει ότι οι μεταρρυθμιστές χρειάζονται «πλήρη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο» για να αντιμετωπίσουν τη διαφθορά. Οι Βούλγαροι ψηφοφόροι ίσως σύντομα αποκτήσουν ακόμη μία ευκαιρία να την προσφέρουν.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
