Παραδοσιακά, οι επενδυτές επιθυμούν τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχουν να τους αποφέρουν κέρδη — και όχι μόνο λόγω της αύξησης της αποτίμησής τους. Τα ομόλογα αποδίδουν τοκομερίδια, οι μετοχές προσφέρουν μερίσματα. Ο χρυσός διαφέρει. Δεν παράγει ταμειακές ροές. Οι περιορισμένες χρήσεις του στον πραγματικό κόσμο, όπως στην κοσμηματοποιία ή τα ηλεκτρονικά είδη, δύσκολα δικαιολογούν την έντονη παρουσία του σε πολλά χαρτοφυλάκια.
Ο καλύτερος λόγος για να κατέχει κανείς χρυσό είναι ως ασφάλεια έναντι μιας κατάρρευσης, πραγματικής ή μεταφορικής. Η ελπίδα είναι ότι η διαχρονική γοητεία που ασκεί ο χρυσός στους ανθρώπους σημαίνει ότι η αξία του δεν θα πέσει ποτέ στο μηδέν. Το μέταλλο έχει επίσης από καιρό τη χρήσιμη ιδιότητα να αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν άλλα περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται σε κρίση.
To άνευ προηγουμένου ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο αμερικανο-ισραηλινός πόλεμος κατά του Ιράν θα έπρεπε να είναι ακριβώς η στιγμή που ο χρυσός θα αναδείκνυε την αξία του. Ο χρυσός, για παράδειγμα, σημείωσε άνοδο όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022 και τα πήγε ακόμα καλύτερα όταν το Ιράν ταράξε σοβαρά τις αγορές πετρελαίου, μετά την επανάστασή του το 1979. Ωστόσο, από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ο χρυσός έχει υποχωρήσει κατά περίπου 15%, περισσότερο από τις παγκόσμιες μετοχές. Ωραία αντιστάθμιση κινδύνου.
Μέρος του φαινομένου εξηγείται από την τάση του χρυσού να κινείται αντίθετα από τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων που είναι προστατευμένα από τον πληθωρισμό (και συνεπώς σύμφωνα με την τιμή τους). Αυτό συμβαίνει επειδή πολλοί επενδυτές αντιμετωπίζουν τον χρυσό σαν ένα είδος «ομολόγου συνδεδεμένου με τον πληθωρισμό» χωρίς κουπόνι. Ένα κομμάτι χρυσού δεν αποφέρει τόκους, όμως θεωρείται ότι διατηρεί την αξία του κεφαλαίου απέναντι στην άνοδο των τιμών.Όταν, όμως, οι πραγματικές αποδόσεις των ομολόγων που προστατεύουν από τον πληθωρισμό αυξάνονται, ο χρυσός γίνεται λιγότερο ελκυστικός για τους επενδυτές. Από τη στιγμή που οι ΗΠΑ άρχισαν να πλήττουν το Ιράν, οι πραγματικές αποδόσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά — περίπου κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες στα δεκαετή αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Αυτή η εξέλιξη αντανακλά την αυξανόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα και τις ανησυχίες ότι οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα ενισχύσουν τον πληθωρισμό, ενδεχομένως αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια.
Μια άλλη εξήγηση είναι η διαχείριση του κίτρινου μετάλλου από τις κεντρικές τράπεζες. Σε χώρες που τρομάζουν από την προοπτική των δυτικών κυρώσεων — όπως η Ρωσία, των οποίων τα αποθέματα ξένου συναλλάγματος πάγωσαν μετά την εισβολή της στην Ουκρανία — ο χρυσός μπορεί να χρησιμεύσει ως βολική αντιστάθμιση έναντι της εργαλειοποίησης του δολαρίου. Αλλού, προσφέρει έναν τρόπο διαφοροποίησης των αποθεμάτων τους. Όμως, όταν η αξία του χρυσού αυξάνεται απότομα, όπως συνέβη τα τελευταία χρόνια, η ρευστοποίηση μέρους των κερδών από την άνοδο αρχίζει να φαίνεται ελκυστική για τους κεντρικούς τραπεζίτες που επιθυμούν να στηρίξουν το νόμισμα της χώρας τους ή για τις κυβερνήσεις που επιθυμούν να δημιουργήσουν ρευστότητα για άλλους σκοπούς.
Στο δεκαπενθήμερο έως τις 20 Μαρτίου, η Τουρκία πούλησε χρυσό αξίας 8 δισ. δολαρίων για να στηρίξει τη λίρα. Η Ινδία ενδέχεται να κάνει κάτι παρόμοιο. Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Πολωνίας σκέφτηκε πρόσφατα να εξασφαλίσει μέρος των κερδών από την άνοδο για να χρηματοδοτήσει τις αμυντικές δαπάνες. Άλλες τέτοιες ευκαιριακές εκποιήσεις θα μπορούσαν μόνο εν μέρη να εξηγήσουν την πρόσφατη πτώση.
Ωστόσο, ούτε οι αυξανόμενες πραγματικές αποδόσεις ούτε οι πωλήσεις των κεντρικών τραπεζών εξηγούν πλήρως την πρόσφατη συμπεριφορά του χρυσού. Μια άλλη εξήγηση για το τι συμβαίνει με τον χρυσό είναι να τον θεωρήσουμε ότι μετατρέπεται στο περιουσιακό στοιχείο που προοριζόταν να τον αντικαταστήσει. Το Bitcoin κάποτε προαναγγέλθηκε ως «ψηφιακός χρυσός» — ένα καταφύγιο για τους επενδυτές που φοβούνται τον πληθωρισμό και τις σπάταλες κυβερνήσεις, ενώ παραμένει προστατευμένο από το μακρύ χέρι του Uncle Sam. Όμως, αντί γι’ αυτό, ανέπτυξε την ατυχή συνήθεια να διαπραγματεύεται σύμφωνα με τα πιο βασικά, κερδοσκοπικά ζωώδη ένστικτα της αγοράς.
Τώρα, και ο χρυσός μοιάζει με meme trade. Η άνοδός του, κατά περίπου 60% μεταξύ του περασμένου καλοκαιριού και των τελών Φεβρουαρίου, συνέπεσε με μια έκρηξη στα χρηματιστηριακά αμοιβαία κεφάλαια χρυσού, τα οποία αύξησαν τα αποθέματά τους κατά 25% το περασμένο έτος, σε περίπου 4.200 τόνους. Η πτώση του επιταχύνεται από την εκκαθάριση ορισμένων από αυτές τις κερδοσκοπικές τοποθετήσεις.
Με άλλα λόγια, οι τελευταίες εβδομάδες δείχνουν ότι ο χρυσός δεν αποτελεί καθολική αντιστάθμιση κινδύνου. Ωστόσο, η κύρια ιστορική ελκυστικότητα του χρυσού δεν είναι η προστασία από τους πολέμους στον Κόλπο, ή ακόμη και από ένα ενεργειακό σοκ, αλλά από την υποτίμηση του χρήματος. Αυτό συνιστά έναν τεράστιο κίνδυνο μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων δημόσιων χρεών, τα οποία οι κυβερνήσεις ενδέχεται να προσπαθήσουν να απομειώσουν μέσω του πληθωρισμού. Θα περίμενε κανείς ο χρυσός να ανεβαίνει όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες διεξάγουν έναν ακόμη δαπανηρό πόλεμο και όταν άλλες υπερχρεωμένες χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιδοτήσουν τους λογαριασμούς ενέργειας των πολιτών τους — αλλά αυτό ισχύει μόνο εφόσον οι υπόλοιποι παράγοντες παραμένουν σταθεροί. Όταν οι λεγόμενοι «meme traders» υπερτερούν αριθμητικά εκείνων που επενδύουν για να προστατευθούν από την υποτίμηση του χρήματος, και όταν οι θεσμικοί επενδυτές πουλούν με κέρδος για να καλύψουν ζημιές σε άλλα περιουσιακά στοιχεία, τότε οι υπόλοιπες συνθήκες δεν είναι πλέον ίδιες.
Με τον καιρό, όσοι κυνηγούν τη δυναμική των αγορών θα βρουν αναπόφευκτα κάποιο άλλο περιουσιακό στοιχείο που θα τους οδηγήσει «στο φεγγάρι». Τότε οι επενδύσεις που προστατεύουν τους επενδυτές από υποτίμηση του χρήματος θα επανέλθουν στο προσκήνιο και ο χρυσός ίσως ανακτήσει μια κάποια όψη του παραδοσιακού του ρόλου ως ασφαλές καταφύγιο. Το ποια ακριβώς τιμή θα εξαλείψει και τους τελευταίους ευκαιριακούς επενδυτές του χρυσού είναι όμως μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
