Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση διαπραγματεύσεων για τη θωράκιση της επάρκειας στα φάρμακα και τη μείωση της εξάρτησής της από τρίτες χώρες, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών και εμπορικών εντάσεων.
Ο Νόμος για τα Κρίσιμα Φάρμακα (Critical Medicines Act), που προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025, φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει τις χρόνιες ελλείψεις φαρμάκων, να ενισχύσει την ευρωπαϊκή παραγωγή και να βελτιώσει τον συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών. Ωστόσο, καθώς ξεκινούν οι τελικές νομοθετικές διαπραγματεύσεις, σοβαρές διαφωνίες για τα αποθέματα και τις κοινές προμήθειες απειλούν να μετατρέψουν την προσπάθεια αυτή σε ένα δύσκολο πολιτικό παζάρι, μεταδίδει το Politico.
Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα ξεκινούν την επόμενη εβδομάδα τις τελικές διαπραγματεύσεις για το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο την αντιμετώπιση των ελλείψεων φαρμάκων και τη μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές από χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία.
Ο προτεινόμενος Νόμος για τα Κρίσιμα Φάρμακα αποσκοπεί στην επαναφορά της παραγωγής φαρμάκων εντός της ΕΕ, στην ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού με «φιλικές» χώρες, στη δημιουργία αποθεμάτων και στη δυνατότητα κοινών αγορών από πολλά κράτη-μέλη.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική της Ένωσης για μεγαλύτερη αυτάρκεια, μετά την εμπειρία της πανδημίας Covid-19 και υπό το βάρος των πρόσφατων εμπορικών εντάσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την απειλή επιβολής δασμών.
Φάρμακα και πολιτική πίεση για ταχεία συμφωνία στην ΕΕ
Η Κύπρος, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και θα προεδρεύσει των διαπραγματεύσεων, έχει δηλώσει ότι επιθυμεί την ολοκλήρωση της νομοθεσίας πριν από τη λήξη της θητείας της, στα τέλη Ιουνίου. Αντίστοιχα, ο Επίτροπος Υγείας Όλιβερ Βάρχελι έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι ο φάκελος θα πρέπει να κλείσει «ταχέως».
Ωστόσο, οι σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για μια γρήγορη συμφωνία.
Φάρμακα και αποθέματα: Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο
Ένα από τα βασικότερα σημεία τριβής αφορά τη δημιουργία και τη διαχείριση αποθεμάτων κρίσιμων φαρμάκων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο απέφυγαν να παρουσιάσουν λεπτομερή σχέδια για την αποθεματοποίηση, με την Επιτροπή να επισημαίνει ότι τα εθνικά αποθέματα δεν θα πρέπει να επηρεάζουν αρνητικά άλλα κράτη-μέλη και το Συμβούλιο να περιορίζεται στην ανταλλαγή πληροφοριών για τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης.
Αντίθετα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε μια πολύ πιο φιλόδοξη προσέγγιση, προτείνοντας έναν υποχρεωτικό μηχανισμό αναδιανομής, που θα επιτρέπει στην ΕΕ να μεταφέρει φάρμακα από ένα κράτος-μέλος σε άλλο που αντιμετωπίζει έλλειψη.
Όπως δήλωσε ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Τομισλάβ Σόκολ, αυτό αναμένεται να είναι το πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα στις διαπραγματεύσεις, με τα μικρότερα κράτη-μέλη να εμφανίζονται πιο θετικά σε τέτοιους μηχανισμούς από ό,τι τα μεγαλύτερα, τα οποία διαθέτουν ήδη σημαντικά αποθέματα.
Φάρμακα, κοινές προμήθειες και σύγκρουση συμφερόντων
Ένα ακόμη αγκάθι αφορά τις κοινές προμήθειες φαρμάκων, εξηγεί το Politico. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη διεύρυνση των κανόνων ώστε περισσότερα κράτη να μπορούν να αγοράζουν φάρμακα από κοινού, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική τους ισχύ.
Η πρόταση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στα φθηνά γενόσημα, όπως τα αντιβιοτικά και τα παυσίπονα, αλλά επεκτείνεται και σε ορισμένα καινοτόμα φάρμακα, για παράδειγμα για σπάνιες ασθένειες. Αυτό έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τη φαρμακοβιομηχανία και αναμένεται να αποτελέσει σημείο έντονης αντιπαράθεσης.
Παράλληλα, ενώ η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο διατηρούν τη δυνατότητα συμμετοχής της ίδιας της Κομισιόν στις κοινές αγορές, το Συμβούλιο έχει αφαιρέσει πλήρως αυτή τη διάταξη, προκαλώντας δυσαρέσκεια σε αρκετά κράτη, ιδίως στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη.
Δύσκολος συμβιβασμός ενόψει
Οι διαφωνίες εκτείνονται ακόμη και στον ελάχιστο αριθμό κρατών που απαιτείται για την ενεργοποίηση της κοινής προμήθειας: η Επιτροπή προτείνει εννέα, το Συμβούλιο έξι και το Κοινοβούλιο πέντε. Παράλληλα, μόνο το Κοινοβούλιο έχει ορίσει με σαφήνεια τι σημαίνει «σημαντικό ποσοστό» ευρωπαϊκής παραγωγής στα φάρμακα που θα προτιμώνται στις δημόσιες προμήθειες.
Οι διαπραγματεύσεις ξεκινούν τη Δευτέρα, με την πολιτική βούληση να υπάρχει, αλλά τον δρόμο προς τον συμβιβασμό να παραμένει δύσβατος.
