Πώς ο Κένεντι επέτρεψε στην ιλαρά να εξαπλωθεί ανεξέλεγκτα στις ΗΠΑ

Η δραστική μείωση των εμβολιασμών, οι περικοπές στη δημόσια υγεία και η αλλαγή πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ επαναφέρουν μια επικίνδυνη και τρομακτική ασθένεια

Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ, υπουργός Υγείας ΗΠΑ © EPA/DAVID BLAKEMAN

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με τη μεγαλύτερη έξαρση ιλαράς εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, με περισσότερα από 7.700 κρούσματα και 13 θανάτους.

Η εξάπλωση της ιδιαίτερα μεταδοτικής νόσου συνδέεται με τη μείωση των παιδικών εμβολιασμών, την αποδυνάμωση των υπηρεσιών δημόσιας υγείας και την αλλαγή της ομοσπονδιακής πολιτικής υπό τον υπουργό Υγείας Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters.

Η χώρα έχασε μάλιστα το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς, που είχε κατακτήσει το 2000.

Η πολιτεία της Γιούτα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της επιδείνωσης. Η επιδημία ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2025 σε μια απομονωμένη θρησκευτική κοινότητα που διατηρεί εδώ και χρόνια αρνητική στάση απέναντι στους εμβολιασμούς.

Μέχρι τον Ιανουάριο του 2026, ο ιός είχε εξαπλωθεί σε εκατοντάδες χιλιόμετρα, εμφανίζοντας κρούσματα σε σχολικές αθλητικές εκδηλώσεις, εκκλησίες, καταστήματα, παιδικούς σταθμούς και χώρους καθημερινής δραστηριότητας.

Η μετάδοση συνεχίστηκε επί μήνες, με αποτέλεσμα η Γιούτα να καταγράψει μία από τις μεγαλύτερες και μακροβιότερες επιδημίες ιλαράς στις ΗΠΑ. Από τα 725 περιστατικά που είχαν καταγραφεί στην πολιτεία, σχεδόν το 65% αφορούσε ανεμβολίαστα παιδιά.

Η υποχώρηση των εμβολιασμών

Η ανάλυση των στοιχείων από 13 πολιτείες και τη Νέα Υόρκη καταγράφει σημαντική επιτάχυνση της μείωσης των παιδικών εμβολιασμών το 2025. Κατά μέσο όρο, τα ποσοστά ολοκλήρωσης επτά συνιστώμενων εμβολιασμών στα μικρά παιδιά υποχώρησαν κατά 1,1 ποσοστιαία μονάδα, η μεγαλύτερη ετήσια πτώση τουλάχιστον από το 2019.

Η μείωση ήταν διπλάσια από εκείνη που είχε καταγραφεί το 2020, κατά την έναρξη της πανδημίας. Οι συγκεκριμένες περιοχές καλύπτουν περίπου 74 εκατομμύρια κατοίκους και περιλαμβάνουν πολιτείες τόσο με Δημοκρατική όσο και με Ρεπουμπλικανική διοίκηση.

Στη Γιούτα, το ποσοστό εμβολιαστικής κάλυψης των μικρών παιδιών για επτά συνιστώμενα εμβόλια μειώθηκε κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες το 2025, φθάνοντας στο 69,6%. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ετήσια πτώση από το 2019. Παράλληλα, η κάλυψη με την πρώτη δόση του συνδυασμένου εμβολίου ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς (MMR) υποχώρησε στο 86,6%.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι για την ευρεία προστασία του πληθυσμού απαιτείται εμβολιαστική κάλυψη περίπου 95% με δύο δόσεις MMR. Ακόμη και σχετικά μικρές μειώσεις μπορούν να διευκολύνουν την ταχεία μετάδοση του ιού, ιδιαίτερα σε κοινότητες όπου υπάρχουν ανεμβολίαστα παιδιά, βρέφη που δεν έχουν φθάσει στην ηλικία εμβολιασμού και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Η αλλαγή πολιτικής και οι περικοπές

Η ανάληψη του υπουργείου Υγείας από τον Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ στις αρχές του 2025 συνοδεύτηκε από αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης των εμβολιασμών. Ο Κένεντι, γνωστός για τη μακροχρόνια αμφισβήτηση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας των εμβολίων, έχει προωθήσει την επανεξέταση του παιδικού εμβολιαστικού προγράμματος.

Παράλληλα, ο ίδιος και ο Ντόναλντ Τραμπ έχουν υποστηρίξει την προοπτική διάσπασης του συνδυασμένου εμβολίου MMR σε τρεις ξεχωριστές δόσεις. Οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν επισημάνει ότι μια τέτοια αλλαγή θα απαιτούσε πιθανότατα χρόνια και θα μπορούσε να αυξήσει τη διστακτικότητα των γονέων.

Την ίδια περίοδο, οι περικοπές στην ομοσπονδιακή χρηματοδότηση επιβάρυναν τις τοπικές υπηρεσίες δημόσιας υγείας. Το 2025 η κυβέρνηση Τραμπ περιόρισε κατά 11 δισ. δολάρια τις επιχορηγήσεις προς πολιτείες και τοπικές αρχές, οι οποίες χρηματοδοτούσαν μεταξύ άλλων προγράμματα εμβολιασμού, εργαστηριακούς ελέγχους και προσωπικό αντιμετώπισης λοιμωδών νοσημάτων.

Στη Γιούτα, οι περικοπές οδήγησαν σε απολύσεις περισσότερων από 35 νοσηλευτών, επιδημιολόγων και άλλων εργαζομένων στη δημόσια υγεία. Η πολιτεία εξέτασε το ενδεχόμενο να ζητήσει έκτακτη ομοσπονδιακή βοήθεια από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), ωστόσο το σχετικό αίτημα δεν υποβλήθηκε ποτέ επίσημα.

Είχε εξαλειφθεί πλήρως από το έτος 2000

Η αμερικανική εμπειρία αποτελούσε επί χρόνια διεθνές παράδειγμα επιτυχούς αντιμετώπισης της ιλαράς. Η μετάδοση της νόσου είχε θεωρηθεί ότι εξαλείφθηκε το 2000, χάρη στην υψηλή εμβολιαστική κάλυψη και στην οργανωμένη επιδημιολογική επιτήρηση.

Ωστόσο, η παρατεταμένη έξαρση και η επανεμφάνιση κρουσμάτων σε πολλές περιοχές οδήγησαν στην απώλεια αυτού του καθεστώτος. Ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας ανακάλεσε την αναγνώριση των ΗΠΑ ως χώρας απαλλαγμένης από την ιλαρά, σύμφωνα με αξιωματούχο της αμερικανικής κυβέρνησης.

Η κατάσταση επιδεινώνεται και από τη διάδοση της νόσου πέρα από τις αρχικές κοινότητες που αντιτίθενται στους εμβολιασμούς. Κρούσματα έχουν καταγραφεί σε πολιτείες όπως το Τέξας και η Πενσιλβάνια, ενώ η μετάδοση έχει επηρεάσει σχολεία, νοσοκομεία και χώρους συνάθροισης.

Μια ασθένεια με σοβαρές επιπλοκές

Η ιλαρά δεν αποτελεί μια απλή παιδική ασθένεια. Μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία, απώλεια ακοής και όρασης, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις οδηγεί σε μια θανατηφόρα νευρολογική πάθηση που εκδηλώνεται ακόμη και χρόνια μετά τη μόλυνση.

Η αμερικανική επιδημία αναδεικνύει τις συνέπειες της υποχώρησης της εμβολιαστικής κάλυψης και της αποδυνάμωσης των μηχανισμών δημόσιας υγείας. Με τα κρούσματα να συνεχίζονται και τα ποσοστά εμβολιασμού να υποχωρούν περαιτέρω σε αρκετές περιοχές, η επιστροφή της ιλαράς εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για το σύστημα υγείας των ΗΠΑ.