Ο υπουργός Ενέργειας του Κατάρ, Σάαντ αλ-Καάμπι, προειδοποίησε μέσω των Financial Times ότι η πολεμική σύρραξη στον Κόλπο απειλεί να οδηγήσει σε πλήρη παύση των εξαγωγών ενέργειας εντός των επόμενων εβδομάδων. Αν η κατάσταση δεν εκτονωθεί άμεσα, οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να εκτιναχθούν στα 150 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας ένα πρωτοφανές πληθωριστικό σοκ στην παγκόσμια οικονομία, ανέφερε ο Καάμπι.
«Όσες χώρες δεν έχουν κηρύξει κατάσταση ανωτέρας βίας αναμένουμε να το πράξουν τις επόμενες λίγες ημέρες που αυτό συνεχίζεται. Όλοι οι εξαγωγείς της περιοχής του Κόλπου θα χρειαστεί να κηρύξουν κατάσταση ανωτέρας βίας», δήλωσε ο Καάμπι στους FT.
Το πλήγμα στο LNG
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αποκάλυψη ότι το Κατάρ έχει ήδη σταματήσει την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Δευτέρα. Η απόφαση αυτή ελήφθη ως απόρροια των συνεχιζόμενων επιθέσεων του Ιράν κατά χωρών του Κόλπου, σε αντίποινα για τις επιχειρήσεις Ισραήλ και ΗΠΑ. Η απουσία αυτών των φορτίων αφήνει την Ευρώπη και την Ασία εκτεθειμένες σε μια ενεργειακή τρύπα που είναι αδύνατον να καλυφθεί από άλλες πηγές, απειλώντας τη βιομηχανική παραγωγή και τη θέρμανση εκατομμυρίων νοικοκυριών. Αν και δεν υπήρξαν ζημιές στις υπεράκτιες δραστηριότητες του Κατάρ, οι επιπτώσεις στην ξηρά εξακολουθούν να εξετάζονται, δήλωσε ο Καάμπι στην εφημερίδα.
Ακόμη και στο αισιόδοξο σενάριο που ο πόλεμος τερματιζόταν σήμερα, η ομαλότητα δεν θα επέστρεφε άμεσα. Ο υπουργός Ενέργειας διευκρίνισε ότι θα απαιτούνταν από «εβδομάδες έως μήνες» προκειμένου το Κατάρ να επανέλθει σε έναν κανονικό κύκλο παραδόσεων. Παρόλο που οι υπεράκτιες υποδομές δεν έχουν υποστεί ζημιές, οι επιπτώσεις στις εγκαταστάσεις ξηράς τελούν ακόμη υπό εξέταση, γεγονός που προσθέτει επιπλέον επίπεδα αβεβαιότητας.
Η προειδοποίηση του Καάμπι αποτελεί το πιο ηχηρό σήμα κινδύνου μέχρι στιγμής, μετατρέποντας τον φόβο για μια ενεργειακή κρίση σε μια επικείμενη πραγματικότητα που θα μπορούσε να παραλύσει την παγκόσμια δραστηριότητα.
Ενδεικτικό του κλίματος είναι ότι οι ΗΠΑ εξέδωσαν άδεια 30 ημερών στην Ινδία για την προμήθεια ρωσικού πετρελαίου, αντιστρέφοντας την πρόσφατη πολιτική κυρώσεων. Η απόφαση έρχεται καθώς η στρατιωτική κλιμάκωση στο Ιράν δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για τη διαθεσιμότητα ενέργειας παγκοσμίως.
Το Νέο Δελχί κατέχει κρίσιμη θέση στην παγκόσμια ενεργειακή αλυσίδα. Αποτελεί τον τέταρτο μεγαλύτερο διυλιστή και τον πέμπτο σημαντικότερο εξαγωγέα πετρελαϊκών προϊόντων διεθνώς. Ταυτόχρονα, κατατάσσεται τρίτη παγκοσμίως στις εισαγωγές πετρελαίου.
Πριν από την επιβολή των αμερικανικών δασμών, η Ινδία είχε στραφεί σε προμηθευτές της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, η τρέχουσα σύγκρουση που επηρεάζει τις χώρες του Κόλπου αναγκάζει το Νέο Δελχί να επανεξετάσει τις πηγές εφοδιασμού του.
Ανοδικά πετρέλαιο και φυσικό αέριο με τις δηλώσεις του Καταριανού υπουργού
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού πετρελαίου Brent καταγράφουν άνοδο 4,11% στα 88,89 δολάρια το βαρέλι την Παρασκευή και ήταν σε πορεία για τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από το 2022, ενώ το αργό πετρέλαιο ενισχύεται κατά 5,42% στα 85,39 δολάρια.
Η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου κινείται ανοδικά με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης να σημειώνουν άνοδο 3,54% στα 52,13 ευρώ, μετά τη δήλωση του Καταριανού υπουργού Ενέργειας. Τα συμβόλαια αναμένεται να κλείσουν την εβδομάδα με υψηλότερες τιμές πάνω από 60%. Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη καθώς βγαίνει από τον χειμώνα με εξαντλημένες δεξαμενές φυσικού αερίου. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αγοράσει περισσότερα φορτία δια θαλάσσης αυτό το καλοκαίρι για να τα ξαναγεμίσει, ανταγωνιζόμενη τους αγοραστές στην Ασία για μια περιορισμένη ποσότητα προμηθειών εάν οι ροές από τη Μέση Ανατολή παραμείνουν περιορισμένες.
Κίνδυνος βαθιάς διαταραχής στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού
Η προειδοποίηση του Κατάρ για παρατεταμένες διακοπές στην ενέργεια αναδεικνύει μία από τις σοβαρότερες συνέπειες του πολέμου με το Ιράν: τη βαθιά διαταραχή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο, έχει σχεδόν παγώσει, καθώς οι αυξανόμενοι κίνδυνοι ασφαλείας αναγκάζουν πολλά πλοία να απομακρυνθούν από την περιοχή.
Παράλληλα, κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν πληγεί ή αναγκαστεί να αναστείλουν τη λειτουργία τους. Στη Σαουδική Αραβία, το μεγαλύτερο διυλιστήριο στο Ρας Τανούρα έγινε δύο φορές στόχος επιθέσεων με drones, ενώ στο Ιράκ η παραγωγή πετρελαίου έχει περιοριστεί σημαντικά λόγω έλλειψης αποθηκευτικών χώρων.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στο Κατάρ, όπου η εγκατάσταση εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου Ras Laffan -η μεγαλύτερη παγκοσμίως- παραμένει κλειστή μετά από επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν εκτιναχθεί.
Την ίδια στιγμή, αυξάνεται και η πίεση στις παγκόσμιες προμήθειες λιπασμάτων. Περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας διακίνησής τους διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ, ενώ η άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου -βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή τους- εντείνει τους φόβους για νέες διαταραχές στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων.
Η Κίνα παζαρεύει με το Ιράν την ασφαλή διέλευση των τάνκερ
Στο μεταξύ, η κινεζική κυβέρνηση βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με το Ιράν για να εξασφαλίσει τη διέλευση πετρελαιοφόρων και του στόλου LNG του Κατάρ μέσω των Στενών του Ορμούζ, εκφράζοντας ανησυχία για τους περιορισμούς στην κυκλοφορία των πλοίων στην περιοχή. Διπλωματικές πηγές ανέφεραν στο Reuters ότι το Πεκίνο, που διατηρεί φιλικές σχέσεις με την Τεχεράνη, επιδιώκει να επιτραπεί η διέλευση τάνκερ και πλοίων μεταφοράς αερίου, ώστε να συνεχιστούν οι εξαγωγές προς την Κίνα, η οποία προμηθεύεται περίπου το 45% του πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή.
Από την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων στο Ιράν, οι τιμές του αργού αυξήθηκαν πάνω από 15%. Την ημέρα μετά την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου, μόνο τέσσερα πετρελαιοφόρα πέρασαν το Στενό, έναντι μέσου όρου 24 ημερησίως τον Ιανουάριο, ενώ περίπου 300 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στο Κόλπο δυτικά των Στενών, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Πηγές από τη Μέση Ανατολή αναφέρουν ότι κάποια bulkers κινούνται στην περιοχή, αλλά ανήκουν σε κινεζικά ή ιρανικά συμφέροντα.
Αξιωματούχοι του ιρανικού ναυτικού δήλωσαν ότι στις 4 Μαρτίου επέτρεψαν διέλευση μόνο σε δύο πλοία «φιλικών χωρών». Παράλληλα, κυκλοφορούν φήμες ότι το Ιράν εξετάζει τη δημιουργία συνοδειών για τα πλοία μεταφοράς αερίου του σκιώδους στόλου προκειμένου να εξάγει καύσιμα από τη Μέση Ανατολή, αποκλείοντας όμως πλήρως πλοία ΗΠΑ, Ισραήλ και ευρωπαϊκών χωρών.
Η ναυτιλιακή ασφάλεια παραμένει κρίσιμη, καθώς το Combined Maritime Forces’ Joint Maritime Information Center (JMIC) προειδοποιεί για πιθανές επιθέσεις σαμποτάζ σε στατικά ή προβλέψιμα πλοία, όπως δείχνει και η πρόσφατη επίθεση στο πετρελαιοφόρο Sonangol Namibe, που ερευνάται για χρήση υδατογενούς εκρηκτικού μηχανισμού ή limpet mine, ενώ το πλοίο ανήκει σε κοινή επιχείρηση της Sonangol με τη Stena Bulk.
Βαριές συνέπειες για τις οικονομίες
Η διακοπή των ενεργειακών ροών θα έχει βαριές συνέπειες για τις οικονομίες. Τα πλούσια αραβικά κράτη –τα οποία έχουν δεχτεί σφοδρές εναέριες επιδρομές από το Ιράν μετά τις συντονισμένες επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του από το περασμένο Σάββατο- αντιπροσωπεύουν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς σε πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Το Κατάρ, συγκεκριμένα, καταλαμβάνει τη 2η θέση στην παγκόσμια κατάταξη των χωρών με τη μεγαλύτερη παραγωγή LNG. Μέσα σε μια εβδομάδα, η τιμή του αργού πετρελαίου έχει αυξηθεί κατά 23% και του πετρελαίου Μπρεντ κατά 18%, σύμφωνα με την εταιρεία αναλύσεων FactSheet.
Το γεγονός ότι ο πόλεμος αυτός γίνεται περιφερειακός θέτει σε κίνδυνο την ευρωστία και την ασφάλεια των χωρών του Κόλπου. Οι Φρουροί της Επανάστασης -οι οποίοι φαίνεται να έχουν αναλάβει τον πλήρη έλεγχο του θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν μετά την εκτέλεση του Αγιοταλάχ Αλί Χαμενεΐ και υψηλών κυβερνητικών και στρατιωτικών στελεχών- στρέφονται σε τρίτες χώρες με στόχο να προκαλέσουν χάος και μεγάλη αναταραχή στις διεθνείς αγορές. Τελικός στόχος είναι να αναγκάσουν τις ΗΠΑ να μετριάσουν τις πολεμικές επιχειρήσεις.
Από την πλευρά τους, τα κράτη του Κόλπου επιλέγουν να ασκήσουν οικονομικές πιέσεις προκειμένου να σταματήσουν οι εναέριες επιθέσεις σε κτίρια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές. Πηγές της Wall Street Journal αποκάλυψαν χθες ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) εξετάζουν το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων που διατηρούν Ιρανοί στον χρηματοπιστωτικό κλάδο τους. Μια τέτοια ενέργεια θα απέκλειε, ουσιαστικά, την πρόσβαση της Τεχεράνης σε συνάλλαγμα αλλά και τα δίκτυα του παγκόσμιου εμπορίου. Αξιωματούχοι των ΗΑΕ, στα οποία έχουν εκτοξευθεί πάνω από 1.000 μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drone) και πύραυλοι από το Ιράν– προειδοποίησαν ανεπίσημα το Ιράν. Εάν, πράγματι, ληφθούν οικονομικά αντίποινα από τα ΗΑΕ τότε θα επιδεινωθεί περαιτέρω το καθεστώς της Τεχεράνης. Τα ΗΑΕ έχουν λειτουργήσει ως χρηματοοικονομικός κόμβος για τα συμφέροντα του Ιράν, τα οποία πλήττονται από τις δυτικές κυρώσεις. Παράλληλα, όμως, πληροφορίες θέλουν τα αραβικά κράτη να αναθεωρούν επενδυτικές δεσμεύσεις στο εξωτερικό, μια είδηση που αναλυτές θεωρούν ότι στοχεύει να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης και για τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, οι πιέσεις στις τιμές ενέργειας και τις οικονομίες του Κόλπου δεν φαίνεται να οδηγούν σε υπαναχώρηση, καθώς ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, δήλωσε ότι η πολεμική εκστρατεία στο Ιράν έχει «μόλις ξεκινήσει», διαμηνύοντας ότι οι επιθέσεις από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και το Ισραήλ θα εντατικοποιηθούν μέσα στο επόμενο διάστημα. Τέλος, ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δεν τον προβληματίζει η άνοδος των τιμών ενέργειας παρά τους φόβους των αγορών για νέα αναταραχή στον κλάδο λίγα χρόνια μετά την ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
