Η ραγδαία άνοδος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει αναδείξει μια νέα γενιά συμβούλων, τους λεγόμενους «finfluencers» (financial influencers).
Οι δημιουργοί αυτοί ασκούν τεράστια επιρροή στις οικονομικές αποφάσεις των πολιτών, ιδιαίτερα των νεότερων ηλικιών. Ωστόσο, μια νέα, μεγάλης κλίμακας έρευνα έρχεται να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, αποκαλύπτοντας ότι η συντριπτική πλειονότητα των οικονομικών συμβουλών που διακινούνται στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι εξαιρετικά «χαμηλής ποιότητας».
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, η οποία διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου με την υποστήριξη του Aberdeen Group Charitable Trust, σχεδόν το 90% των αναρτήσεων των finfluencers περιέχει περισσότερα αρνητικά παρά θετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Για την αξιολόγηση των αναρτήσεων εξετάστηκαν κρίσιμοι παράγοντες, όπως η σαφής δήλωση των προσόντων και της εξειδίκευσης του δημιουργού, η οικονομική αξιοπιστία του περιεχομένου, η αναφορά σε πιθανούς κινδύνους ή εναλλακτικές επιλογές, καθώς και η παράθεση συνδέσμων που παραπέμπουν σε επίσημες πηγές.
Η κυριαρχία των social media έναντι των επαγγελματιών
Η έρευνα εξέτασε το περιεχόμενο περίπου 2.500 finfluencers σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το YouTube, ενώ παράλληλα διενήργησε δημοσκόπηση σε 4.200 ενηλίκους στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: σχεδόν το 40% των ερωτηθέντων χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως βασική πηγή οικονομικής καθοδήγησης. Το ποσοστό αυτό προσεγγίζει εκείνο όσων συμβουλεύονται την οικογένεια και τους φίλους τους, ενώ αφήνει πολύ πίσω τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (23%) και, κυρίως, τη συμβουλή από πιστοποιημένους επαγγελματίες, την οποία επιλέγει μόλις το 9%.
Το παράδοξο είναι ότι, παρά τη χαμηλή ποιότητα των συμβουλών, το 70% όσων ακολούθησαν οδηγίες από τα social media δήλωσε ότι είχε κυρίως θετικά αποτελέσματα. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτό βασίζεται στην υποκειμενική αντίληψη των χρηστών και όχι σε επαληθευμένες οικονομικές αποδόσεις. Τα θετικά σχόλια αφορούσαν κυρίως απλά ζητήματα, όπως η διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού και οι μέθοδοι αποταμίευσης. Αντίθετα, οι προτάσεις για αγορά συγκεκριμένων μετοχών ή κρυπτονομισμάτων ήταν εκείνες που οδήγησαν στα χειρότερα οικονομικά αποτελέσματα.
Υψηλό ρίσκο και παραπλανητικές διαφημίσεις
Τα κρυπτονομίσματα, οι διαφημίσεις για «γρήγορο πλουτισμό» και οι ψεύτικες καταχωρήσεις με τη χρήση προσώπων διασημοτήτων κυριαρχούν ανάμεσα στο παραπλανητικό περιεχόμενο που συναντούν οι χρήστες.
Επιπλέον, άλλες ακαδημαϊκές έρευνες (από τα πανεπιστήμια του Νιούκαστλ και του Μπέρμιγχαμ) επιβεβαιώνουν ότι το περιεχόμενο στο TikTok παρουσιάζει έντονη κλίση προς επενδύσεις υψηλού ρίσκου, όπως το trading κρυπτονομισμάτων και η αγορά συναλλάγματος.
Σε επίπεδο πλατφορμών, το Reddit αξιολογήθηκε ως ο χώρος με την υψηλότερη ποιότητα οικονομικών συμβουλών, ενώ το Tumblr βρέθηκε με διαφορά στην τελευταία θέση.
Η ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας των influencers, η οποία πέρυσι προσέλκυσε παγκόσμιες διαφημιστικές δαπάνες ύψους 32 δισ. δολαρίων, αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων. Οι πλατφόρμες έχουν μετατραπεί σε de facto πύλες οικονομικής πληροφόρησης για τους νέους, χωρίς όμως να υπόκεινται στο ρυθμιστικό πλαίσιο των επίσημων χρηματοοικονομικών συμβούλων.
Ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο στους influencers
Τα αποτελέσματα αυτά εντείνουν την πίεση προς τις ρυθμιστικές αρχές και τις τεχνολογικές εταιρείες. Πρόσφατα, η Αρχή Χρηματοοικονομικής Συμπεριφοράς του Ηνωμένου Βασιλείου (FCA) κίνησε ποινικές διαδικασίες εναντίον δύο finfluencers για παράνομες προωθήσεις, ενώ ζήτησε το κατέβασμα 120 λογαριασμών με παράνομο περιεχόμενο. Η
δράση αυτή εντάχθηκε σε μια συντονισμένη διεθνή εκστρατεία με τη συμμετοχή 17 ρυθμιστικών αρχών.
Η πλειονότητα των πολιτών ζητά πλέον τη λήψη δραστικών μέτρων, όπως την υποχρεωτική αναγραφή των προσόντων των δημιουργών, την τοποθέτηση προειδοποιήσεων κινδύνου (disclaimers) στις αναρτήσεις και την ενσωμάτωση συνδέσμων προς επίσημες πηγές.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η Ίλεν Τιπόε, συγγραφέας της έκθεσης, υπάρχει ένα σαφές κενό ανάμεσα στην τεράστια επιρροή που ασκούν αυτά τα δίκτυα και στο επίπεδο ελέγχου που τους εφαρμόζεται, εκθέτοντας καθημερινά εκατομμύρια χρήστες σε ανεπίτρεπτους οικονομικούς κινδύνους.
