Την αναβάθμιση του Οργανισμού Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Πολιτικής (ΟΠΕΚΑ) από φορέα απλώς παροχής επιδομάτων σε φορέα -και- παροχής υπηρεσιών φέρνει ο νόμος της Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνας Μιχαηλίδου περί «Προσωπικού Βοηθού, Πρώιμης Παρέμβασης και λοιπών ενεργητικών πολιτικών για άτομα με αναπηρία, ρυθμίσεων στεγαστικής πολιτικής», ο οποίος βρίσκεται σε ισχύ από τις 24 Ιουλίου 2026.
Ο ΟΠΕΚΑ αποτελεί από το 2018, οπότε ιδρύθηκε, τον βασικό κορμό της πολιτικής κοινωνικών επιδομάτων, με το κονδύλι το οποίο διαθέτει για σχετικές παροχές να ξεπερνά τα 3,2 δις ευρώ ετησίως, δηλαδή κατά πολύ υψηλότερο από εκείνο που διαχειρίζεται η ΔΥΠΑ (για επιδόματα ανεργίας, προγράμματα απασχόλησης).
Σύμφωνα με αρμόδια στελέχη του ΥΚΟΙΣΟ, ο νέος νόμος Μιχαηλίδου ουσιαστικά μετασχηματίζει τον ΟΠΕΚΑ από φορέα παθητικών πολιτικών (δηλαδή διανομής επιδομάτων) σε ένα φορέα -και- ενεργητικών πολιτικών, δηλαδή σε ένα φορέα παροχής υπηρεσιών.
Ο μετασχηματισμός αυτός γίνεται σαφής από την αρχή κιόλας του σχετικού νόμου, καθώς αναφέρεται πως φορέας υλοποίησης του Προγράμματος «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία» ορίζεται το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης».
Το πρόγραμμα του «Προσωπικού Βοηθού» προβλέπει την επιδοτούμενη προσωπική βοήθεια, δηλαδή την εξατομικευμένη υποστήριξη του ατόμου με αναπηρία από προσωπικό βοηθό της επιλογής του ή του νόμιμου εκπροσώπου του.
Παραπέρα ο ίδιος νόμος προβλέπει σειρά διατάξεων που στόχο έχουν την «διασφάλιση της οργανωτικής και διοικητικής ικανότητας του Οργανισμού Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης για την υλοποίηση προγραμμάτων ενεργητικής κοινωνικής ένταξης ευάλωτων πολιτών».
Αντικείμενο των εν λόγω διατάξεων είναι η αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας του Ο.Π.Ε.Κ.Α. μέσω:
- της διεύρυνσης των σκοπών και των πόρων του,
- του προσδιορισμού των προγραμμάτων που δύναται να υλοποιεί και να διαχειρίζεται,
- της αναδιαμόρφωση της οργανωτικής δομής της Διεύθυνσης Εθνικών και Συγχρηματοδοτούμενων Προγραμμάτων και
- της ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και της επάρκειας του προσωπικού του, ώστε να ανταποκρίνονται στην υλοποίηση και διαχείριση των προγραμμάτων που του ανατίθενται.
Στο πλαίσιο του Εθνικού Συστήματος Κοινωνικής Αλληλεγγύης, σύμφωνα με τον ίδιο νόμο, σκοπός του Ο.Π.Ε.Κ.Α. είναι:
- η χορήγηση χρηματοδοτούμενων από τον Κρατικό Προϋπολογισμό προνοιακών παροχών, επιδομάτων, οικονομικών ενισχύσεων, κοινωνικών υπηρεσιών, όχι μόνο για την κοινωνική αλλά και για την οικονομική (σ.σ. ο όρος «οικονομική» δεν υπήρχε στο νόμο του 2018) στήριξη και κοινωνική ένταξη οικογενειών και ευπαθών ομάδων του πληθυσμού,
- η υλοποίηση, εκτέλεση και διαχείριση προγραμμάτων, δράσεων και ενεργειών κοινωνικής πολιτικής χρηματοδοτούμενων από εθνικούς και ενωσιακούς πόρους (σ.σ. και όχι γενικά δράσεις «που αφορούν προνοιακές πολιτικές του Υπουργείου Εργασίας, όπως προέβλεπε ο νόμος του 2018).
- η χορήγηση παροχών και υπηρεσιών κοινωνικού, εκπαιδευτικού, πολιτιστικού και ψυχαγωγικού χαρακτήρα του Λογαριασμού Αγροτικής Εστίας (ΛΑΕ).
Με το νέο νόμο ο ΟΠΕΚΑ καλείται όχι μόνο να χορηγεί και διαχειρίζεται, αλλά «και ανά περίπτωση να υλοποιεί», όλα τα επιδόματα όπως το επίδομα παιδιού, το Επίδομα Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε ανασφάλιστους υπερήλικες, τα επιδόματα αναπηρίας, κλπ.
Eπιδόματα ΟΠΕΚΑ Ιουλίου © ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΑΙΤΑΣ
Παράλληλα, συστήνονται δύο νέα σχήματα εντός του ΟΠΕΚΑ: το Τμήμα Κυβερνοασφάλειας, με έδρα στην Περιφερειακή Διεύθυνση Ο.Π.Ε.Κ.Α. Κεντρικής Μακεδονίας και η Διεύθυνση Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων Ο.Π.Ε.Κ.Α.
Συγκεκριμένα, η Διεύθυνση Διαχείρισης Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων Ο.Π.Ε.Κ.Α. μετονομάζεται σε «Διεύθυνση Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων Ο.Π.Ε.Κ.Α.».
Η Διεύθυνση Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων Ο.Π.Ε.Κ.Α. υπάγεται στον Διοικητή του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και δύναται να ασκεί τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντα:
- του Φορέα Διαχείρισης Πράξεων στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από τον Τακτικό Προϋπολογισμό,
- του Ενδιάμεσου Φορέα στο πλαίσιο συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων καθώς και του Ενδιάμεσου Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (Ε.Π.Α.), υπό τους όρους του ν. 5264/2025 (Α΄ 239), και
- του Δικαιούχου Πράξεων που υλοποιούνται στο πλαίσιο συγχρηματοδοτούμενων και εθνικών προγραμμάτων.
Επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων είναι ο συντονισμός, η παρακολούθηση, η εφαρμογή και η υλοποίηση κοινωνικών πολιτικών που συγχρηματοδοτούνται από ενωσιακούς ή χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους και στοχεύουν στην κοινωνική ένταξη και στην ενεργή προστασία ευάλωτων πολιτών.
Στους επιχειρησιακούς στόχους περιλαμβάνεται επίσης η συνδρομή του Ο.Π.Ε.Κ.Α. στη χάραξη και στον προσδιορισμό βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων κοινωνικών πολιτικών στο πλαίσιο παρεμβάσεων εταιρικής σχέσης, καθώς και παρεμβάσεων εθνικού, ενωσιακού ή διεθνούς ενδιαφέροντος, και ιδίως:
- η διαχείριση, η παρακολούθηση και η υλοποίηση προγραμμάτων, δράσεων, πράξεων και ενεργειών που α φορούν στη διανομή επισιτιστικής και βασικής υλικής βοήθειας με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, συμπεριλαμβανομένων των δράσεων καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού και προώθησης της κοινωνικής ένταξης που εμπίπτουν στους σκοπούς του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και χρηματοδοτούνται από ενωσιακούς ή εθνικούς πόρους και η διασφάλιση της αποτελεσματικής διαχείρισης και χρήσης των πόρων αυτών,
- η διαχείριση, η παρακολούθηση και η υλοποίηση προγραμμάτων, δράσεων, πράξεων και ενεργειών για την καταπολέμηση της αστεγίας, την ένταξη και την επανένταξη των αστέγων στην εκπαίδευση, στην κατάρτιση και στην εργασία,
- η διαχείριση, η παρακολούθηση και η υλοποίηση προγραμμάτων, δράσεων, πράξεων και ενεργειών στεγαστικής πολιτικής,
- η διαχείριση, η παρακολούθηση και η υλοποίηση άλλων προγραμμάτων, δράσεων, πράξεων και ενεργειών κοινωνικής πολιτικής που ανατίθενται στον Ο.Π.Ε.Κ.Α. με απόφαση του Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ή με κοινή απόφαση του Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και των κατά περίπτωση συναρμόδιων Υπουργών κλπ.
Για την επίτευξη των επιχειρησιακών της στόχων, η Διεύθυνση Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων:
- για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της ως Ενδιάμεσου Φορέα, στο πλαίσιο των προγραμμάτων του Ε.Σ.Π.Α. 2021-2027, χρησιμοποιεί το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (Ο.Π.Σ.) Ε.Σ.Π.Α. 2021-2027, σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο και τους κανόνες διαχείρισης, παρακολούθησης και ελέγχου των συγχρηματοδοτούμενων πράξεων,
- συστήνει, λειτουργεί και χρησιμοποιεί Ο.Π.Σ. για την υλοποίηση, την παρακολούθηση και τη διαχείριση δράσεων επισιτιστικής και βασικής υλικής βοήθειας (Ο.Π.Σ. Ε.Β.Υ.Σ.), το οποίο, στο πλαίσιο της Προτεραιότητας «Επισιτιστική Βοήθεια και Υλική Στέρηση» του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή», αναφέρεται ως Ο.Π.Σ.
- συστήνει, λειτουργεί και χρησιμοποιεί το Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης Εθνικών Προγραμμάτων (Ο.ΣΥ.Π.Ε.Π.),
Τμήμα Κυβερνοασφάλειας
Οι αρμοδιότητες του Τμήματος Κυβερνοασφάλειας είναι οι εξής:
- η κατάρτιση, η εφαρμογή και η επικαιροποίηση πολιτικών, διεθνώς αναγνωρισμένων οδηγιών και πλαισίων, καθώς και διαδικασιών κυβερνοασφάλειας και ασφάλειας πληροφοριών,
- η διενέργεια εκτιμήσεων κινδύνου και η ανάπτυξη μέτρων πρόληψης, ανίχνευσης και αντιμετώπισης κυβερνοαπειλών,
- η παρακολούθηση της ασφάλειας των πληροφοριακών συστημάτων και δικτύων του Ο.Π.Ε.Κ.Α., η διαχείριση περιστατικών κυβερνοασφάλειας, η συλλογή, η επεξεργασία και η αξιολόγηση δεδομένων ασφαλείας,
- η διαχείριση ευπαθειών και η συντονισμένη απόκριση σε κυβερνοεπιθέσεις και περιστατικά ασφάλειας και η υποστήριξη διαδικασιών ανάκαμψης και αποκατάστασης συστημάτων. Η έρευνα και η διαχείριση των περιστατικών διενεργείται σε συνεργασία με τις αρμόδιες οργανικές μονάδες της Διεύθυνσης Πληροφορικής του Ο.Π.Ε.Κ.Α., ενώ η τελική αναφορά περιστατικού συντάσσεται από το Τμήμα Κυβερνοασφάλειας και υποβάλλεται προς τη Διοίκηση του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας,
- η υλοποίηση μηχανισμών προστασίας και ανίχνευσης κυβερνοαπειλών,
- η υποστήριξη των επιχειρησιακών μονάδων του Ο.Π.Ε.Κ.Α. σε θέματα ασφάλειας πληροφοριών,
- η συνεργασία με αρμόδιες εθνικές, ευρωπαϊκές και διεθνείς αρχές. οργανισμούς και φορείς σε θέματα κυ βερνοασφάλειας και η παροχή πληροφοριών, οι οποίες προκύπτουν από τα αρχεία καταγραφής των πληροφοριακών συστημάτων του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και άπτονται ζητημάτων κυβερνοασφάλειας, σε αρμόδια όργανα ή αρχές,
- η εισήγηση μέτρων και δράσεων για τη συμμόρφωση του Ο.Π.Ε.Κ.Α. με το ισχύον εθνικό και ενωσιακό θεσμικό πλαίσιο για την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριών και την προστασία δεδομένων, θ) η ανάπτυξη και υλοποίηση προγραμμάτων εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης του προσωπικού του Ο.Π.Ε.Κ.Α. σε θέματα κυβερνοασφάλειας και
- ο σχεδιασμός και η έγκριση διαδικασιών και λοιπών μέτρων ασφαλείας, που απαιτούνται από το εφαρμοζόμενο πλαίσιο ασφάλειας, σε συνεργασία με τις αρμόδιες οργανικές μονάδες του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και με τρίτες οντότητες.
