Ριζικές αλλαγές στο τοπίο των μισθών, των ασφαλιστικών εισφορών και των ωραρίων των απασχολούμενων στις διαδικτυακές πλατφόρμες θα φέρει νομοσχέδιο το οποίο ετοιμάζει το Υπουργείο Εργασίας, προκειμένου να το φέρει στη Βουλή πριν από τον Δεκέμβριο του 2026.
Το νομοσχέδιο αυτό αποτελεί την ενσωμάτωση της κοινοτικής οδηγίας περί βελτίωσης των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες και θα φέρει αντιστροφή του μέχρι τώρα θεσμικού πλαισίου που διέπει το μισθολογικό και έτσι το μη μισθολογικό καθεστώς.
Και αυτό γιατί θα προτάσσει την απασχόληση σε όρους εξαρτημένης απασχόλησης -και όχι αυταπασχόλησης.
Έτσι θα φέρει αύξηση των εσόδων από ασφαλιστικές εισφορές, καθώς κατά μέσο όρο οι καταβλητέες κρατήσεις υπέρ των Ταμείων (ΕΦΚΑ, ΕΟΠΥΥ) είναι υψηλότερες για τους μισθωτούς εν σχέσει με εκείνες που πληρώνουν οι αυταπασχολούμενοι.
Εξάλλου, στη μισθωτή απασχόληση υπάρχει ο περιορισμός των ωρών εργασίας ανά ημέρα και ανά εβδομάδα, ενώ στην αυταπασχόληση δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Παράλληλα, το νέο θεσμικό πλαίσιο θα βάλει τέλος στο φαινόμενο της απασχόλησης πολλών ατόμων με το ίδιο “id”, δηλαδή την ίδια «ταυτότητα», κάτι που αποτελεί εξαιρετικά διαδεδομένη τακτική των αυταπασχολούμενων στις πλατφόρμες γεγονός που οδηγεί σε τεράστιες απώλειες σε ασφαλιστικές εισφορές.
Άτυπες εκτιμήσεις παραγόντων της αγοράς αναφέρουν πως στην Ελλάδα σήμερα απασχολούνται έως και 50.000 εργαζόμενοι σε πλατφόρμες με τη δυναμική να «δείχνει» πως σύντομα θα εργάζονται 70.000.
Οι ίδιες πηγές, αναφέρουν πως το 80% αυτών είναι αυταπασχολούμενοι και μόλις το 20% είναι μισθωτοί. Δηλαδή, 40.000 είναι αυταπασχολούμενοι και 10.000 είναι μισθωτοί.
Το τοπίο αυτό μπορεί να ανατραπεί από τις αρχές του 2027, καθώς το νέο θεσμικό πλαίσιο που θα φέρει η κυβέρνηση κατ’ εφαρμογή της κοινοτικής οδηγίας προβλέπει πως οι επιχειρήσεις στον κλάδο των πλατφορμών οφείλουν να απασχολούν προσωπικό σε μισθωτή σχέση εργασίας και μόνο, αποδεικνύοντας πως δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς, να προχωρούν σε συμβάσεις αυταπασχόλησης.
Τι είναι «πλατφόρμες»
Σύμφωνα με τον «ορισμό» που δίνει η Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας, «ψηφιακές πλατφόρμες καλούνται οι επιχειρήσεις που ενεργούν είτε απευθείας είτε ως μεσάζοντες και μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας συνδέουν παρόχους υπηρεσιών ή επιχειρήσεις ή τρίτους με χρήστες ή πελάτες ή καταναλωτές και διευκολύνουν τις μεταξύ τους συναλλαγές ή συναλλάσσονται απευθείας μαζί τους.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες συνδέονται με τους παρόχους υπηρεσιών με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ή συμβάσεις ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έργου και για να τεκμαίρεται ότι κάποιος απασχολείται με σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών πρέπει να ισχύουν σωρευτικά τέσσερα κριτήρια:
- Να μπορεί να αναθέτει το έργο που έχει αναλάβει σε υπεργολάβους/τρίτους, δηλαδή να μην είναι απαραίτητη η προσωπική παροχή του έργου.
- Να επιλέγει τα διάφορα έργα που η ψηφιακή πλατφόρμα του προτείνει να αναλάβει ή να θέτει μονομερώς ο ίδιος τον μέγιστο αριθμό.
- Να μπορεί να συμβάλλεται και να παρέχει υπηρεσίες σε οποιοδήποτε τρίτο, συμπεριλαμβανομένης και ανταγωνιστικής πλατφόρμας.
- Να μπορεί να συνδέεται και να αποσυνδέεται από την πλατφόρμα, καθορίζοντας ο ίδιος τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών του, εντός δεδομένων χρονικών πλαισίων με βάση τις προσωπικές του ανάγκες.
Τι προβλέπει η κοινοτική οδηγία
Τα βασικά σημεία της κοινοτικής οδηγίας την οποία οφείλει να ενσωματώσει στο εθνικό δίκαιο, προβλέπει είναι τα εξής:
- «Ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας» είναι φυσικό ή νομικό πρόσωπο που παρέχει υπηρεσία η οποία πληροί όλες τις ακόλουθες απαιτήσεις:
– παρέχεται, τουλάχιστον εν μέρει, εξ αποστάσεως με ηλεκτρονικά μέσα, όπως μέσω ιστοτόπου ή εφαρμογής για φορητές συσκευές.
– παρέχεται κατόπιν αιτήματος του αποδέκτη της υπηρεσίας.
– περιλαμβάνει, ως αναγκαίο και ουσιώδες στοιχείο, την οργάνωση της εργασίας που εκτελείται από πρόσωπα έναντι πληρωμής, ανεξάρτητα από το αν η εν λόγω εργασία εκτελείται διαδικτυακά ή σε συγκεκριμένο τόπο·
– περιλαμβάνει τη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων·
- «Εργασία σε πλατφόρμα» είναι εργασία που οργανώνεται μέσω ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας και εκτελείται στην ΕΕ από άτομο βάσει συμβατικής σχέσης μεταξύ της ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας ή διαμεσολαβητή και του ατόμου, ανεξάρτητα από την ύπαρξη συμβατικής σχέσης μεταξύ του ατόμου ή διαμεσολαβητή και του αποδέκτη της υπηρεσίας.
- «Πρόσωπο που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα» είναι κάθε άτομο που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα, ανεξάρτητα από τη φύση της συμβατικής σχέσης ή του προσδιορισμού της εν λόγω σχέσης από τα εμπλεκόμενα μέρη.
- «Εργαζόμενος σε πλατφόρμα» είναι κάθε πρόσωπο που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα και το έχει ή θεωρείται ότι έχει σχέση εργασίας, όπως οι εν λόγω έννοιες ορίζονται από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή τις πρακτικές που ισχύουν στα κράτη μέλη, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου.
- «Διαμεσολαβητής» είναι το φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο, προκειμένου να καταστεί διαθέσιμη εργασία σε πλατφόρμα σε ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας ή μέσω αυτής:
-συνάπτει συμβατική σχέση με την εν λόγω ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας και συμβατική σχέση με το πρόσωπο που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα
ή
– περιλαμβάνεται σε αλυσίδα υπεργολαβίας μεταξύ της εν λόγω ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας και του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα
- Εκπρόσωποι των εργαζομένων σε πλατφόρμες, όπως συνδικαλιστικές οργανώσεις και εκπρόσωποι που εκλέγονται ελεύθερα από τους εργαζομένους σε πλατφόρμες, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και πρακτική.
- Εκπρόσωποι των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα» είναι εκπρόσωποι των εργαζομένων και, εφόσον προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία και πρακτική, εκπρόσωποι των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα πλην των εργαζομένων σε πλατφόρμες·
- Αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης είναι συστήματα που χρησιμοποιούνται για ή υποστηρίζουν την παρακολούθηση, την εποπτεία ή την αξιολόγηση με ηλεκτρονικά μέσα της εκτέλεσης εργασίας των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα ή των δραστηριοτήτων που εκτελούνται εντός του εργασιακού περιβάλλοντος, μεταξύ άλλων με τη συλλογή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
- Αυτοματοποιημένα συστήματα λήψης αποφάσεων είναι συστήματα που χρησιμοποιούνται για τη λήψη ή την υποστήριξη, με ηλεκτρονικά μέσα, αποφάσεων οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα, συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες, ιδίως αποφάσεων που επηρεάζουν την πρόσληψή τους, την πρόσβασή τους σε αναθέσεις καθηκόντων και την οργάνωση των αναθέσεων καθηκόντων τους, τις αποδοχές, συμπεριλαμβανομένης της τιμολόγησης των επιμέρους αναθέσεων, την ασφάλεια και την υγεία τους, τον χρόνο εργασίας τους, την πρόσβασή τους σε κατάρτιση, τις προαγωγές τους ή το ισοδύναμό τους, και το συμβατικό καθεστώς τους, συμπεριλαμβανομένων του περιορισμού, της αναστολής ή της παύσης του λογαριασμού τους.
Καθορισμός του ορθού καθεστώτος εργασίας
Τα κράτη μέλη θεσπίζουν κατάλληλες και αποτελεσματικές διαδικασίες για να επαληθεύουν και να διασφαλίζουν τον καθορισμό του ορθού καθεστώτος απασχόλησης των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα, με σκοπό την εξακρίβωση της ύπαρξης σχέσης εργασίας, όπως ορίζεται από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή τις πρακτικές που ισχύουν στα κράτη μέλη.
Νομικό τεκμήριο
Η συμβατική σχέση μεταξύ της ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας και του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα μέσω της εν λόγω πλατφόρμας τεκμαίρεται νομικά ότι αποτελεί σχέση εργασίας όταν διαπιστώνονται πραγματικά περιστατικά που υποδεικνύουν διεύθυνση και έλεγχο, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, τις συλλογικές συμβάσεις ή τις πρακτικές που ισχύουν στα κράτη μέλη.
Ανθρώπινη εποπτεία των αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας εποπτεύουν και, με τη συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων, τακτικά, και σε κάθε περίπτωση ανά διετία, διενεργούν αξιολόγηση του αντικτύπου των μεμονωμένων αποφάσεων που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων, στα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα και, κατά περίπτωση, στις συνθήκες εργασίας τους και την ίση μεταχείριση στην εργασία τους.
Επανεξέταση από τον άνθρωπο
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν από την ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας προφορικές ή γραπτές εξηγήσεις για κάθε απόφαση που λαμβάνεται ή υποστηρίζεται από αυτοματοποιημένο σύστημα λήψης αποφάσεων, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Οι εξηγήσεις παρέχονται και διατυπώνονται με διαφανή και εύληπτο τρόπο, με σαφή και απλή γλώσσα. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας παρέχουν στα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμες πρόσβαση σε υπεύθυνο επικοινωνίας οριζόμενο από την ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας με τον οποίο θα μπορούν να συζητούν και να διευκρινίζουν τα πραγματικά περιστατικά, τις περιστάσεις και τους λόγους που οδήγησαν στην απόφαση. Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω υπεύθυνοι επικοινωνίας διαθέτουν την αναγκαία ικανότητα, κατάρτιση και εξουσία για την άσκηση των εν λόγω καθηκόντων.
Πρόσβαση σε συναφείς πληροφορίες σχετικά με την εργασία σε πλατφόρμα
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας θέτουν τις ακόλουθες πληροφορίες στη διάθεση των αρμόδιων αρχών και των εκπροσώπων των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα:
- τον αριθμό των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα μέσω της οικείας ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας αναλυτικά ανά επίπεδο δραστηριότητας, και το συμβατικό καθεστώς ή το καθεστώς εργασίας του.
- τους γενικούς όρους και προϋποθέσεις που καθορίζονται από την ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας και εφαρμόζονται στις εν λόγω συμβατικές σχέσεις.
- τη μέση διάρκεια της δραστηριότητας, τον μέσο εβδομαδιαίο αριθμό ωρών εργασίας ανά άτομο και το μέσο εισόδημα από τη δραστηριότητα των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα σε τακτική βάση μέσω της οικείας ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας.
- τους διαμεσολαβητές με τους οποίους η ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας έχει συμβατική σχέση.
Προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην εργασία σε πλατφόρμα
Τα κράτη μέλη, με την επιφύλαξη της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και συνεκτιμώντας την ποικιλομορφία των εθνικών πρακτικών, λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την προώθηση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και την ενθάρρυνση της άσκησης του δικαιώματος συλλογικής διαπραγμάτευσης στην εργασία σε πλατφόρμα, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για τον καθορισμό του ορθού καθεστώτος εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες και για τη διευκόλυνση της άσκησης των δικαιωμάτων τους όσον αφορά την αλγοριθμική διαχείριση.
