Έμμεσο αλλά ηχηρό καμπανάκι κρούει η Κομισιόν προς την Ελλάδα για το μέλλον των συντάξεων της χώρας.
Και αυτό γιατί στις Βρυξέλλες εκτιμούν, σύμφωνα με όσα προκύπτουν από μελέτη τεχνοκρατών της γενικής διεύθυνσης οικονομικών υποθέσεων της Κομισιόν (Report on Public Finances in EMU) πως η Ελλάδα συνδυάζει, ίσως όσο καμία άλλη χώρα – μέλος της ΕΕ, δύο ταυτόχρονα αρνητικά χαρακτηριστικά.
Από τη μια μεριά έχει ιδιαίτερα υπανάπτυκτο -από άποψη αριθμού ασφαλισμένων στον κλάδο της σύνταξης- 2ο και 3ο πυλώνα ασφάλισης (σ.σ. Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης και ιδιωτικές ασφαλιστικές) και από την άλλη το Δημόσιο δαπανά ένα γιγάντιο ποσό για συντάξεις (σ.σ. του ΕΦΚΑ κλπ.)
Τι αναφέρει η μελέτη
Συγκεκριμένα, η δημοσιονομική μελέτη των τεχνοκρατών της Κομισιόν έχει ένα εκτεταμένο ιδιαίτερο κεφάλαιο με το εξής θέμα: «Πέρα από τον 1ο πυλώνα: Ο ρόλος των συμπληρωματικών συντάξεων σε μια γηράσκουσα Ευρώπη».
Στο κεφάλαιο εισάγεται ένα σύνολο ποσοτικών δεικτών που αποσκοπούν στην αξιολόγηση που αφορούν:
- τον τρέχοντα βαθμό ανάπτυξης συστημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης και
- τον βαθμό στον οποίο οι προβλεπόμενες δημοσιονομικές και οι πιέσεις επάρκειας (σ.σ. των συντάξεων) ενδέχεται να αυξήσουν τη σημασία της περαιτέρω επέκτασής τους (σ.σ. των συμπληρωματικών συντάξεων)
Για την επιχειρησιακή αποτύπωση αυτών των διαστάσεων, η ανάλυση καταρτίζει δύο σύνθετους δείκτες.
- Ο Δείκτης Ωριμότητας αποτυπώνει την τρέχουσα ανάπτυξη των συστημάτων συμπληρωματικών συντάξεων στα κράτη μέλη.
- Ο Δείκτης Επέκτασης αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο τα διαρθρωτικά κενά και οι προβλεπόμενες πιέσεις όσον αφορά τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και την επάρκεια των παροχών ενδέχεται να ενισχύσουν τη σημασία των συμπληρωματικών συντάξεων στο πλαίσιο των ευρύτερων συστημάτων εισοδήματος συνταξιοδότησης.
Ο πρώτος δείκτης έχει περιγραφικό χαρακτήρα, ενώ ο δεύτερος θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως δείκτης με κατευθυντήριο χαρακτήρα.
Συνδυαστικά, οι δύο δείκτες υποστηρίζουν μια πιο τεκμηριωμένη συζήτηση σχετικά με το πώς η ισορροπία μεταξύ των πυλώνων συνταξιοδότησης μπορεί να αλληλεπιδρά με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα, τους στόχους επάρκειας και τη συνολική ποιότητα των δημόσιων οικονομικών.
Δεδομένης της σύνθετης δομής των ρυθμίσεων για τις συμπληρωματικές συντάξεις στην Ευρώπη – οι οποίες συχνά συνδυάζουν επαγγελματικά και ατομικά σχήματα που διαχειρίζονται διαφορετικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα – δεν υπάρχει ενιαίο σύνολο δεδομένων που να μπορεί να αποτυπώσει πλήρως όλες τις διαστάσεις των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων, ούτε υφίσταται επί του παρόντος πλήρως εναρμονισμένη δημόσια βάση δεδομένων για τον σκοπό αυτό.
Η Ελλάδα (στο ακόλουθο διάγραμμα: ΕL) ανήκει στην ομάδα των χωρών – μελών της ΕΕ οι οποίες έχουν «σχετικά χαμηλή ωριμότητα» σε σχέση με την ανάπτυξη του 2ου και 3ου πυλώνα ασφάλισης και «υψηλό Δυναμικό Επέκτασης».
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται «οι χώρες που συνδέονται ευρέως με αυτό το προφίλ περιλαμβάνουν την Αυστρία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ουγγαρία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία.
Αυτές οι χώρες συνδυάζουν την περιορισμένη ανάπτυξη των συμπληρωματικών συντάξεων με ισχυρές προβλεπόμενες δημοσιονομικές και/ή πιέσεις επάρκειας.
Αυτή η ομάδα εμφανίζει την ισχυρότερη πιθανή συνάφεια για έναν ευρύτερο ρόλο των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων στην υποστήριξη της επάρκειας του εισοδήματος συνταξιοδότησης και στην άμβλυνση των πιέσεων δημοσιονομικής βιωσιμότητας», αναφέρει η σχετική μελέτη.
Τι σημαίνουν οι δύο δείκτες
- Ο Δείκτης Ωριμότητας (σ.σ. η Ελλάδα έχει τον χαμηλότερο σχετικό δείκτη στην ΕΕ) αποτυπώνει το τρέχον επίπεδο ανάπτυξης των συστημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης στα κράτη μέλη.
Συνδυάζει τέσσερις διαστάσεις:
-Τα συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία ως ποσοστό του ΑΕΠ, τα οποία υποδεικνύουν το χρηματοοικονομικό βάθος και τον συσσωρευμένο πλούτο των συστημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης.
-Τις εισφορές ως ποσοστό του ΑΕΠ, οι οποίες αντικατοπτρίζουν την τακτική εισροή αποταμιεύσεων στο σύστημα.
-Τις καταβολές παροχών ως ποσοστό του ΑΕΠ, οι οποίες αποτυπώνουν τον βαθμό στον οποίο τα συμπληρωματικά σχήματα έχουν εισέλθει στη φάση καταβολής παροχών και παρέχουν ήδη εισόδημα στους συνταξιούχους.
-Το ποσοστό συμμετοχής του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, το οποίο αντιπροσωπεύει το ποσοστό των ατόμων που συμμετέχουν ενεργά σε σχήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης.
Συνολικά, οι διαστάσεις αυτές αποτυπώνουν το χρηματοοικονομικό βάθος, την επιχειρησιακή κλίμακα και την τρέχουσα συμβολή των σχημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης στην παροχή εισοδήματος κατά τη συνταξιοδότηση. Κάθε μεταβλητή κανονικοποιείται αρχικά με τη μέθοδο κλιμάκωσης ελάχιστης-μέγιστης τιμής (min-max scaling) και στη συνέχεια συντίθεται σε έναν σύνθετο δείκτη μέσω σταθμισμένου μέσου όρου. Για να μειωθεί ο αυθαίρετος χαρακτήρας της δομής στάθμισης, οι συντελεστές στάθμισης προκύπτουν με τη χρήση της Ανάλυσης Κύριων Συνιστωσών (PCA) (109). Ο τελικός δείκτης κλιμακώνεται εκ νέου στο εύρος 0-100, όπου οι υψηλότερες τιμές υποδεικνύουν πιο ανεπτυγμένα συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης· δηλαδή, συστήματα που έχουν φτάσει σε στάδιο όπου συμβάλλουν ουσιαστικά στο εισόδημα της τρίτης ηλικίας, διαθέτουν σημαντικό χρηματοοικονομικό μέγεθος και παρουσιάζουν σταθερές εισροές και εκροές.
- Ο Δείκτης Επέκτασης (σ.σ. η Ελλάδα κατέχει τον υψηλότερο σχετικό δείκτη στην ΕΕ) αποτυπώνει τη δυνητική σημασία της περαιτέρω ανάπτυξης της συμπληρωματικής συνταξιοδότησης, υπό το πρίσμα των προβλεπόμενων πιέσεων που αφορούν τη δημοσιονομική κατάσταση και την επάρκεια των παροχών.
Συνδυάζει τέσσερις διαστάσεις:
- Το χάσμα στα συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία ως ποσοστό του ΑΕΠ, το οποίο αντικατοπτρίζει τον βαθμό στον οποίο τα συμπληρωματικά συστήματα παραμένουν υπανάπτυκτα από χρηματοοικονομική άποψη.
- Το χάσμα στα ποσοστά συμμετοχής, το οποίο υποδεικνύει το τμήμα του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας που δεν καλύπτεται ακόμη από συμπληρωματικά συστήματα.
- Την προβλεπόμενη μεταβολή του συνολικού δείκτη αναπλήρωσης μεταξύ 2025 και 2040, βάσει της Έκθεσης για τη Γήρανση του Πληθυσμού (Ageing Report), ως δείκτη της πίεσης που ασκείται στην επάρκεια των παροχών.
- Την προβλεπόμενη μεταβολή των δημόσιων συνταξιοδοτικών δαπανών (% του ΑΕΠ) μεταξύ 2025 και 2040, βάσει της Έκθεσης για τη Γήρανση του Πληθυσμού, ως δείκτη της δημοσιονομικής πίεσης στα συστήματα διανομής (PAYG)
Σημειώνεται πως στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU), η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα προετοιμάσει τόσο νομοθετικά όσο και μη νομοθετικά μέτρα για την ανάπτυξη του τομέα των συμπληρωματικών συντάξεων, με στόχο την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών και τη διευκόλυνση των επενδύσεων των συνταξιοδοτικών ταμείων σε μετοχές και εναλλακτικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
