Ρόλο – κλειδί όχι μόνο για την στήριξη του εισοδήματος των μελλοντικών συνταξιούχων και τη συσσωρεύση – διοχέτευση επενδυτικών κεφαλαίων στην οικονομία, αλλά και στη βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους μπορεί να παίξει η ανάπτυξη της επαγγελματικής και ιδιωτικής ασφάλισης.
Αυτό καταδεικνύει η πρόταση σύστασης την οποία έχει ήδη έχει υποβάλλει η Κομισιόν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβουλίου -προκειμένου να καταστεί η σύσταση, οδηγία προς όλες τις χώρες μέλη της ΕΕ- με αντικείμενο «τα συστήματα παρακολούθησης των συντάξεων, τους πίνακες συντάξεων και την αυτόματη ένταξη» είτε σε Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), είτε σε ομαδικά σχήματα της ιδιωτικής ασφάλισης.
Τη σύσταση αυτή, η οποία υπάγεται -κατά την Κομισιόν- στην όλη στρατηγική της διαμόρφωσης μίας ευρωπαϊκής «Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων» (στην ανάγκη της οποία αναφέρεται συνεχώς ο Έλληνας ΥΠΟΙΚ και πρόεδρος του Eurogroup, κ. Κυριάκος Πιερρακάκης), «ακολουθεί» ουσιαστικά και το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας περί «Ενίσχυσης της επαγγελματικής ασφάλισης» που ψηφίστηκε στις 27 Αυγούστου 2026.
Όπως αναφέρει και η ανάλυση συνεπειών, η οποία συνοδεύει το νέο νόμο, «στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο θεσμός της επαγγελματικής ασφάλισης είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένος, με τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης να διαχειρίζονται περιουσιακά στοιχεία ιδιαίτερα υψηλής αξίας». Παράλληλα, επισημαίνει πως, μεταξύ των στόχων του νόμου είναι «να ενισχυθεί περαιτέρω η διασφάλιση των συνταξιοδοτικών παροχών σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα».
Προς ένα ενιαίο σύστημα συντάξεων
Το ζήτημα της «διασφάλισης των συνταξιοδοτικών παροχών σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα» έχει αποσαφηνίσει πριν το νέο νόμο για ΤΕΑ, η ίδια η Κομισιόν στη σύσταση της περί «συστημάτων παρακολούθησης των συντάξεων, τους πίνακες συντάξεων και την αυτόματη ένταξη».
Σε αυτήν, επισημαίνει πως «κατά τον σχεδιασμό μακροπρόθεσμων συνταξιοδοτικών μεταρρυθμίσεων, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να βασίζουν τις αποφάσεις πολιτικής σε ολοκληρωμένες και επαρκώς πληροφορίες (οι οποίες βασίζονται σε μελλοντικές προβλέψεις), τόσο για τις δημόσιες (σ.σ. του ΕΦΚΑ για τα ελληνικά δεδομένα) όσο και για τις συμπληρωματικές συντάξεις (σ.σ. από τα ΤΕΑ και τις ιδιωτικές ασφαλιστικές)».
«Ωστόσο», τονίζουν οι Βρυξέλλες, «ενώ τα περισσότερα κράτη μέλη συλλέγουν στατιστικά στοιχεία σχετικά με τα συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά ταμεία και τα μέλη τους, εκτός από εκτενή στοιχεία για τις δημόσιες συντάξεις, λίγα μόνο κράτη μέλη διαθέτουν δεδομένα και εργαλεία για τη συστηματική παρακολούθηση της συνολικής επάρκειας και βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων τους με πολλαπλούς πυλώνες».
«Οι πίνακες συντάξεων (σ.σ. τα συγκεντρωμένα από κάθε χώρα – μέλος της ΕΕ δεδομένα για τις συντάξεις, τόσο τις δημόσιες, όσο τις συμπληρωματικές) έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να παρακολουθούν τις αλλαγές στην κάλυψη, την επάρκεια και τη βιωσιμότητα των συντάξεων στα οικεία συστήματα πολλαπλών πυλώνων (σ.σ. του 1ου που ανήκει ο ΕΦΚΑ, του 2ου δηλαδή των ΤΕΑ και του 3ου που ανήκουν οι ασφαλιστικές) και να τους δώσουν τη δυνατότητα να στηρίζουν τις συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις τους σε ακριβή και αξιόπιστα δεδομένα. Μια τέτοια ολοκληρωμένη εικόνα θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να σχεδιάζουν ολοκληρωμένες συνταξιοδοτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και επάρκεια».
Οι ιδιωτικές συντάξεις στην εξίσωση του δημοσίου χρέους και τα προβλεπόμενα ελλείμματα του ΕΦΚΑ
Και όχι μόνο αυτό, αλλά η Κομισιόν συνδέει ευθέως την ανάπτυξη των συμπληρωματικών -δηλαδή των συντάξεων εκτός Δημοσίου (στην Ελλάδα του ΕΦΚΑ, των μετοχικών ταμείων κλπ)- με τη βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους κάθε χώρας – μέλους της ΕΕ, μαζί φυσικά και της Ελλάδας, δεδομένου ότι εξακολουθεί να είναι μεταξύ των πιο υπερχρεωμένων κρατών της γηραιάς ηπείτου.
Χαρακτηριστικά, η Κομισιόν αναφέρει πως «για την κατάρτιση των εν λόγω πινάκων, η EIOPA (European Insurance and Occupational Pensions Authority – Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλιση και τις Επαγγελματικές Συντάξεις) προτείνει τη χρήση των ίδιων δεικτών που χρησιμοποιούνται στις τριετείς εκθέσεις για τη δημογραφική γήρανση και την επάρκεια των συντάξεων, αντίστοιχα, και στην ετήσια έκθεση παρακολούθησης της βιωσιμότητας του χρέους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι δείκτες αυτοί θα πρέπει να συμπληρωθούν με βασικές πληροφορίες σχετικά με τη συμβολή των επαγγελματικών και ατομικών συντάξεων τόσο στην επάρκεια (σ.σ. των συντάξεων) όσο και στη βιωσιμότητα (σ.σ. του δημοσίου χρέους)».
Λίγο παραπάνω, στη σύσταση της η Κομισιόν καθιστά σαφές, πως:
- «Η μέση δημόσια σύνταξη στην ΕΕ ως ποσοστό του μέσου ακαθάριστου μισθού αναμένεται να μειωθεί τις επόμενες δεκαετίες».
- «Τα επαγγελματικά και ατομικά συνταξιοδοτικά συστήματα διαδραματίζουν αυξανόμενο ρόλο στη συμπλήρωση των δημόσιων συνταξιοδοτικών συστημάτων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι συνταξιούχοι θα έχουν επαρκές συνταξιοδοτικό εισόδημα και, παράλληλα, ότι θα διατηρηθεί η βιωσιμότητα του συστήματος».
Η σύσταση αυτή κάθε άλλο δεν αφορά (και) την Ελλάδα, ειδικά καθώς αφενός διαθέτει ένα από τους χαμηλότερους πληθυσμούς που ασφαλίζονται (για σύνταξη) σε ΤΕΑ ή Ιδιωτικές Ασφαλιστικές, ενώ το ΥΠΟΙΚ ήδη προβλέπει επιστροφή των ελλειμμάτων στα ασφαλιστικά ταμεία από το 2029 και παραπέρα διόγκωσή τους το 2030.
Αν υλοποιηθούν οι προβλέψεις για έλλειμμα 1,3 δις ευρώ στους οργανισμούς κοινωνικούς ασφάλισης (δηλαδή κατά βάση στον ΕΦΚΑ) το 2030, κάτι τέτοιο όπως παραδέχονται αρμόδια στελέχη του ΥΠΟΙΚ, προφανώς θα «χτυπήσει» αρνητικά στο ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης αλλά και στη βιωσιμότητα του ελληνικού δημοσίου χρέους. Συνεπώς, θα πρέπει -σύμφωνα με τις ίδιες πηγές- να ληφθούν μέτρα μετριασμού της αύξησης της δημόσιας συνταξιοδοτικής δαπάνης (έτσι ώστε να μην «χτυπήσει» στο χρέος) και ταυτόχρονα μέτρα αύξησης της συμμετοχής των ασφαλισμένων σε σχήματα συμπληρωματικής σύνταξης προκειμένου να έχουν ένα έξτρα εισόδημα πέρα από τις συντάξεις του ΕΦΚΑ.
Κομισιόν: Χρειάζονται φορολογικά κίνητρα και τερματισμός της «προαιρετικής συμμετοχής»
Παράλληλα, η Κομισιόν είναι πολύ προσεκτική σε σχέση με το πώς μπορεί να προχωρήσει η ανάπτυξη της συμπληρωματικής ασφάλισης.
Μεταξύ των σημείων που δίδει έμφαση είναι η ανάγκη φορολογικών κινήτρων και η αυτόματη εγγραφή όλων των εργαζομένων και ελεύθερων επαγγελματιών σε σχήματα συμπληρωματικής ασφάλισης.
Επί παραδείγματι, για τα φορολογικά κίνητρα, αναφέρει στη σύστασή της, πως «ένα σχετικά χαμηλό ποσοστό εισφορών στην αρχή, το οποίο αυξάνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου στο επίπεδο που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου επάρκειας των συντάξεων, θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη δημιουργία αποδοχής και στον περιορισμό των περιπτώσεων αυτοεξαίρεσης, ιδίως στα αρχικά στάδια εφαρμογής».
Οι Βρυξέλλες τονίζουν πως «για τους εργαζομένους, η συμμετοχή σε συμπληρωματικές συντάξεις μπορεί να συνεπάγεται μείωση του τρέχοντος διαθέσιμου εισοδήματός τους, με αντάλλαγμα υψηλότερο εισόδημα κατά τη συνταξιοδότηση. Αυτό μπορεί να είναι επαχθές, ιδίως για τους χαμηλόμισθους και τους νεότερους εργαζομένους, και ενδεχομένως να οδηγήσει σε υψηλότερα ποσοστά αυτοεξαίρεσης και χαμηλότερα ποσοστά συμμετοχής μεταξύ αυτών των ομάδων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο στοχευμένων φορολογικών κινήτρων ή επιδοτήσεων που καθιστούν οικονομικά προσιτή τη συμμετοχή και τη διατήρηση των ομάδων αυτών σε προγράμματα αυτόματης ένταξης.
Για να είναι αποτελεσματικά τα κίνητρα αυτά, πρέπει να υποστηρίζονται από διαφανή προβολή και σαφείς, απλές διαδικασίες. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν γενικότερα το ενδεχόμενο θέσπισης φορολογικών κινήτρων για την ενθάρρυνση της ευρείας υιοθέτησης των συμπληρωματικών συντάξεων, ιδίως για τις προαναφερθείσες ομάδες. Ενθαρρύνονται επίσης θερμά να σχεδιάσουν τυχόν φορολογικά κίνητρα με ορθολογικό και οικονομικά αποδοτικό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις δημοσιονομικές επιπτώσεις τους και τον αντίκτυπό τους σε άλλα εργαλεία, όπως οι λογαριασμοί αποταμίευσης και επενδύσεων», αναφέρει η ίδια έκθεση.
Σε σχέση με την αυτόματη ένταξη στη συμπληρωματική ασφάλιση, οι Βρυξέλλες, αναφέρουν πως κάτι «σημαίνει ότι τα άτομα εντάσσονται αυτόματα σε συμπληρωματικό συνταξιοδοτικό σύστημα, με δυνατότητα να αυτοεξαιρεθούν. Η προσέγγιση αυτή αποκλίνει από την προσέγγιση προαιρετικής συμμετοχής, η οποία απαιτεί ενεργό απόφαση συμμετοχής. Η αυτόματη ένταξη έχει αποδειχθεί επιτυχής στις χώρες όπου εφαρμόστηκε, όσον αφορά την αύξηση της συμμετοχής σε συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις. Χρησιμοποιείται συνήθως για επαγγελματικές συντάξεις, αλλά μπορεί επίσης να προβλεφθεί και για άλλες περιπτώσεις, όπως για τους αυτοαπασχολούμενους».
«Τα κράτη-μέλη», συνεχίζει η Κομισιόν, «θα πρέπει να θεσπίσουν το αναγκαίο νομικό πλαίσιο ώστε να καταστεί δυνατή η αυτόματη ένταξη. Για τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος, τα κράτη μέλη θα πρέπει τουλάχιστον:
- να προσδιορίσουν τον πληθυσμό που είναι επιλέξιμος για αυτόματη ένταξη·
- να καθορίσουν τα παράθυρα αυτοεξαίρεσης και επανένταξης·
- να προσδιορίσουν τα επιλέξιμα συνταξιοδοτικά συστήματα·
- να σχεδιάσουν ένα προκαθορισμένο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα».
