Τα νέα από τη αξιολόγηση των μαθητών με την εξέταση PISA δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά για τους μαθητές μας. Βέβαια, για να λέμε την αλήθεια, το φαινόμενο δεν είναι καθαρά ελληνικό. Μεγάλη συζήτηση έχει ανάψει και στη Γερμανία όπου τα αποτελέσματα της αξιολόγησης ήταν τα χειρότερα εδώ και χρόνια. Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Όμως, για να επιστρέψουμε στα καθ’ ημάς, το θέμα της αναβάθμισης της μελετητικής ικανότητας των μαθητών, της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης έχει να κάνει με το επίπεδο της εκπαίδευσης στα σχολεία, την επάρκεια των καθηγητών, τον προσανατολισμό των μαθητών στις τάξεις του Λυκείου σχεδόν αποκλειστικά στην προετοιμασία για την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Ωστόσο η ζωή κυλάει και νέες παράμετροι αλλάζουν τα δεδομένα. Η πιο σημαντική αλλαγή σχετίζεται με την ραγδαία διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) στην εκπαιδευτική διαδικασία και την μελέτη των μαθητών, ιδιαίτερα στο σπίτι. Μήπως τελικά αυτό μπορεί να είναι η λύση στο πρόβλημα;
Ipsos: Έλληνες μαθητές και ΑΙ
Όχι ακριβώς. Αλλά πρώτα ας δούμε πόσοι Έλληνες μαθητές είναι «συνδεδεμένοι» με τα εργαλεία ΑΙ. Σύμφωνα με έρευνα της Ipsos, το 57% των Ελλήνων μαθητών πιστεύει ότι η πρόσβαση σε εφαρμογές AI είναι σημαντική για την επιτυχία στο σχολείο, και το 73% ότι οι δεξιότητες για τη χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας είναι καθοριστικές για την επαγγελματική τους σταδιοδρομία. Το 54% δηλώνει ότι γνωρίζει πώς να χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να βελτιώνει τις σχολικές του επιδόσεις. Παράλληλα, όλο και περισσότεροι προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές προστρέχουν στην τεχνητή νοημοσύνη για τις σπουδές και τις εργασίες τους.
Όμως αυτή η συνδεσιμότητα με τις μηχανές της τεχνητής νοημοσύνης κάθε άλλο παρά αποτελούν ικανή και αναγκαία συνθήκη για ένα άλμα στη μαθησιακή διαδικασία. Είναι κοινά παραδεκτό στην εκπαιδευτική κοινότητα ότι ένα σημαντικό μέρος μαθητών και φοιτητών προστρέχει στην τεχνητή νοημοσύνη όχι για να υποστηρίξει ένα θέμα αλλά για να εξασφαλίσει μια εργασία copy paste. Είναι, με άλλα λόγια, η εύκολη λύση με αρκετή δόση φυγοπονίας, διαπιστωμένη στην πράξη τόσο στις σχολικές αίθουσες όσο και στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα. Μια τέτοια πρακτική, δεν μας κάνει σοφότερους ούτε περισσότερο ευφυείς ή παραγωγικούς.
Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό. Σε πρόσφατη έρευνα, που δημοσιεύει ο Economist, παρακολούθησαν την πρόοδο 27.000 μαθητών ηλικίας 12 έως 18 ετών στην Κίνα, εκεί όπου η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης είναι εντυπωσιακή. Έξι μήνες μετά, οι επιδόσεις των μαθητών στη βαθμολογία των εργασιών τους στην αίθουσα βελτιώθηκε κατά 18% σε όλα τα μαθήματα. Επίσης, ο χρόνος που χρειάστηκαν για να ολοκληρώσουν κάθε εργασία μειώθηκε από 64 σε 45 λεπτά. Αλλά όταν ήρθε η ώρα των γραπτών εξετάσεων, οι ίδιοι μαθητές σημείωσαν 20% χαμηλότερη βαθμολογία από τους συμμαθητές τους που δεν είχαν ζητήσει τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Οι… εκτός της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης κρίθηκε από τους ερευνητές ότι συνέλαβαν πρώτα μια ιδέα, ανέπτυξαν τις δικές τους απόψεις και στη συνέχεια προσέφυγαν στην τεχνητή νοημοσύνη για λύση συγκεκριμένων προβλημάτων και αναζήτηση απαντήσεων σε δύσκολες έννοιες.
Τα συμπεράσματα της έρευνα δεν είναι βέβαια η μη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω… Αλλά δείχνουν έναν και μοναδικό τρόπο αξιοποίησής της από τους σπουδαστές. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα της μάθησης αλλά μόνο για όλους όσοι χρησιμοποιούν έξυπνα και συμπληρωματικά την τεχνολογία. Ο πειρασμός να εκχωρήσουν τη σκέψη τους στην τεχνητή νοημοσύνη είναι μεγάλος. Χρειάζεται αντίσταση στην αναζήτηση μιας απάντησης από την τεχνητή νοημοσύνη πριν οι ίδιοι οι μαθητές σκεφτούν και σχεδιάσουν το τι και πώς το θέλουν. Χρειάζεται η αναζήτηση εξηγήσεων και όχι έτοιμων λύσεων. Άλλωστε, η γραφή, η έρευνα και η σύνθεση ιδεών είναι μοναδικές δεξιότητες που καλλιεργούνται με εξάσκηση. Αν η τεχνητή νοημοσύνη παράγει τα πάντα, ο μαθητής δεν αναπτύσσει προσωπικό ύφος και δημιουργική φωνή. Εδώ βρίσκεται όλο το μυστικό της σχέσης μη υποταγής του μαθητή στην τεχνητή νοημοσύνη.
Ας σημειώσουμε ωστόσο ότι η πρόσβαση των Ελλήνων μαθητών στα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης προσκρούει σε σοβαρά εμπόδια. Ανατρέχοντας στην έρευνα της Ipsos, το 74% αναφέρει έλλειψη πρόσβασης σε ψηφιακές συσκευές στο σχολείο και ένα 62% χαρακτηρίζει ανεπαρκή τη σύνδεση του σχολείου στο διαδίκτυο. Επίσης, το 54% των μαθητών φοβάται τον εκφοβισμό μέσω Deep Fakes.
Με ποσοστό 43%, οι Έλληνες μαθητές εμφανίζονται ως οι πιο πρόθυμοι – σε σχέση με τις υπόλοιπες έξι χώρες που εξετάζει η έρευνα – να ανακαλύψουν τα πλεονεκτήματα της τεχνητής νοημοσύνης και να κατανοήσουν πώς λειτουργεί. Το θέμα είναι αν η Πολιτεία και η εκπαιδευτική κοινότητα είναι σε θέση να βάλουν πλάτη για την υπέρβαση αυτών των εμποδίων και, στη συνέχεια, να ενθαρρύνουν τους νέους να προτάξουν τη σκέψη και δημιουργικότητά τους, πριν προσφύγουν στο «έτοιμο φαγητό» του ChatGPT.
