Επί τάπητος θέτουν οι Βρυξέλλες την αναμόρφωση του χαώδους τοπίου το οποίο έχει διαμορφωθεί ιδίως με τα κοινωνικά – προνοιακά επιδόματα.
Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες του powergame.gr από πλευράς Κομισιόν ζητείται να συνεχιστεί ο «εξορθολογισμός» των κοινωνικών επιδομάτων και η «βελτίωση» τις πρόσβασης στις σχετικές υπηρεσίες.
Σημειώνεται πως προκειμένου να αναχαιτιστούν οι επιπτώσεις της αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής που έφερε η κρίση του 2010 και τα μνημόνια, οι κυβερνήσεις θέσπισαν διαδοχικά νέα επιδόματα όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισοδημα (2014) και το επίδομα τέκνων (2013).
Μετά την πρώτη θέσπιση των νέων επιδομάτων ακολούθησαν πολλές αλλαγές στην κατεύθυνση πάντα της διεύρυνσης των εισοδηματικών κριτηρίων αλλά και της αύξησης του ύψους των επιδομάτων, με συνέπεια να φτάσει το συνολικό κρατικό κονδύλι να ξεπερνά τα 3,5 δις ευρώ (σ.σ. το διαχειρίζεται ο ΟΠΕΚΑ), χωρίς σε αυτά να περιλαμβάνονται τα επιδόματα της ΔΥΠΑ αλλά και του ΕΦΚΑ.
Οι διαδοχικές αυτές νομοθετικές βελτιώσεις, οι οποίες συνέβαιναν σε διαφορετική χρονική στιγμή η καθεμία, έχουν διαμορφώσει μία κατάσταση, στην οποία συνυπάρχουν πολλά διαφορετικά επιδόματα, που αν και εν πολλοίς απευθύνονται στις ίδιες κοινωνικές ομάδες, εξακολουθούν να έχουν διαφορετικά κριτήρια, αλλά και διαφορετικά μητρώα.
Τα δυο Μητρώα – κλειδιά
Το τοπίο αυτό επιχειρεί να ξεκαθαρίσει ήδη η κυβέρνηση με τη σύσταση δύο εντελώς νέων Μητρώο.
Το πρώτο και πιο μικρό Μητρώο είναι το ενιαίο Μητρώο του ΟΠΕΚΑ, στο οποίο θα υπαχθούν όλοι οι δικαιούχοι των επιδομάτων που ο οργανισμός αυτός καταβάλλει.
Το δεύτερο και πολύ μεγαλύτερο από εκείνο του ΟΠΕΚΑ, μητρώο είναι το Εθνικό Μητρώο Παροχών και Επιδομάτων, στο οποίο θα υπαχθούν σταδιακά όλα τα επιδόματα και οι παροχές που καταβάλλει το Δημόσιο: Από τον ΟΠΕΚΑ μέχρι τον ΕΦΚΑ, τη ΔΥΠΑ και τον τέως ΟΠΕΚΕΠΕ. Σημειώνεται πως η πιλοτική εφαρμογή του Εθνικού Μητρώου έχει ήδη ξεκινήσει, ενώ εκκρεμεί ακόμα το ενιαίο μητρώο του ΟΠΕΚΑ.
Η συγκρότηση των δύο αυτών μητρώων δεν έχει απλώς στόχο την απόκτηση, από πλευράς κράτους, συγκεντρωτικής εικόνας των δικαιούχων των κοινωνικών επιδομάτων, αλλά την αναδιαμόρφωση της κοινωνικής πολιτικής, στη βάση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, με στόχο να λαμβάνουν στήριξη -και μάλιστα μεγαλύτερη από εκείνη που λαμβάνουν σήμερα- εκείνοι που πραγματικά τη δικαιούνται, χωρίς παράλληλα η στήριξη αυτή να αποτελεί αντι – κίνητρο στην απασχόληση.
Τι συστήνουν Κομισιόν και ΟΟΣΑ
Ειδικά το τελευταία ζήτημα, δηλαδή η σύνδεση της κοινωνικής στήριξης χωρίς αυτή να αποτελεί κίνητρο για να μην ενταχθεί κάποιος ο οποίος λαμβάνει αυτή τη στήριξη στην αγορά εργασίας βρίσκεται στο επίκεντρο μελετών που «τρέχει» τόσο η Κομισιόν, όσο ο ΟΟΣΑ.
H Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ προτείνουν παρεμβάσεις με στόχο την ενίσχυση των επιδομάτων τέκνων, την εξάλειψη των αντικινήτρων εργασίας και τη διασύνδεση των ψηφιακών μητρώων.
Οι εκθέσεις τους επισημαίνουν ότι η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε δαπάνες για την οικογένεια σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει λειτουργικά κενά στη διαχείριση των προνοιακών παροχών.
O OOΣΑ εξετάζει σε μελέτη για το επίδομα τέκνων σενάρια ενίσχυσης κατά 30% έως 65% για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας. Επισημαίνει ότι η απευθείας αύξηση του επιδόματος ωφελεί πολύ περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα συγκριτικά με τις φοροελαφρύνσεις, οι οποίες ευνοούν κυρίως τα μεσαία στρώματα.
Εξετάζεται, επίσης, η μετάβαση σε κατά κεφαλήν υπολογισμό του οικογενειακού εισοδήματος ώστε να διευρυνθεί ο αριθμός των δικαιούχων οικογενειών. Ωστόσο, ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι κάτι τέτοιο απαιτεί πρόσθετες δικλείδες στόχευσης για να μη μεταφερθούν πόροι μακριά από τα φτωχότερα νοικοκυριά.
Σε ανάλυση για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, ο ΟΟΣΑ συστήνει τη διασύνδεση σε πραγματικό χρόνο των συστημάτων της ΔΥΠΑ, του ΟΠΕΚΑ και του «Εργάνη». Σκοπός είναι να διακόπτεται έγκαιρα το επίδομα όταν ένας δικαιούχος βρίσκει εργασία, εξαλείφοντας τα αντικίνητρα απασχόλησης.
Εξάλλου, προτείνεται η χρήση εργαλείων AI για την αξιολόγηση των δεξιοτήτων των ανέργων και την εξατομικευμένη αντιστοίχισή τους με κενές θέσεις εργασίας, συνοδευόμενη από συνεχή υποστήριξη ώστε να μην εγκαταλείπουν πρόωρα τη δουλειά τους.Την ίδια ώρα, οι Βρυξέλλες κατατάσσουν την Ελλάδα στον ευρωπαϊκό «πάτο» όσον αφορά την αγοραστική αξία των οικογενειακών ενισχύσεων.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι τα χρηματικά επιδόματα τέκνων στην ΕΕ μειώνουν την παιδική φτώχεια κατά 10,6 ποσοστιαίες μονάδες. Αντίθετα, στην Ελλάδα η αγοραστική δύναμη της ενίσχυσης ανά παιδί ανέρχεται σε μόλις 1.017 ευρώ ετησίως, έναντι 4.299 ευρώ του ευρωπαϊκού μέσου όρου δαπανών.
Η έκθεση αναδεικνύει ότι το 63,2% των δαπανών για επιδόματα τέκνων στην Ελλάδα χορηγείται με αυστηρά εισοδηματικά κριτήρια, τη στιγμή που στην υπόλοιπη ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 28,2%. Η ευρωπαϊκή πρακτική ευνοεί πιο καθολικές παροχές που στηρίζουν ευρύτερα τις οικογένειες και ανακόπτουν τον υψηλό κίνδυνο παιδικής φτώχειας (27,9% στην Ελλάδα έναντι 24,1% στην ΕΕ).
Ποιες παρεμβάσεις έχει κάνει η κυβέρνηση
Ενδεικτικά, αναφέρουμε τις σημαντικότερες παρεμβάσεις τις οποίες έχει κάνει η κυβέρνηση στο πεδίο των κοινωνικών επιδομάτων την τελευταία 7ετία:
• Θέσπιση και αυξήσεις στο Επίδομα Γέννησης
Καθιερώθηκε το 2020 στα 2.000 ευρώ ανά τέκνο. Το 2024 αυξήθηκε αναδρομικά κλιμακωτά (2.400 ευρώ για το 1ο παιδί, 2.700 για το 2ο, 3.000 για το 3ο και 3.500 για 4 και άνω). Στα τέλη του 2026 θεσπίστηκε νέα κλιμάκωση για πολύτεκνες οικογένειες, ανεβάζοντας το ποσό έως τα 7.500 ευρώ για το έβδομο παιδί.
• Αναμόρφωση του Επιδόματος Παιδιού (Α21)
Το 2025-2026 προωθήθηκαν αλλαγές στις εισοδηματικές κλίμακες, με ενοποίηση της δεύτερης και τρίτης κλίμακας και αύξηση της πρώτης (από 70 σε 75 ευρώ). Παράλληλα, ενσωματώθηκαν αυστηρότεροι έλεγχοι περιουσιακών στοιχείων για τον περιορισμό των δικαιούχων με υψηλή ακίνητη ή κινητή περιουσία.
• Πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς» και Voucher Παιδικών Σταθμών
Εισήχθη η επιδότηση έως 500 ευρώ τον μήνα για κατ’ οίκον φύλαξη βρεφών και νηπίων (από 2 μηνών έως 2,5 ετών). Επίσης, διευρύνθηκαν τα εισοδηματικά κριτήρια για τα voucher βρεφονηπιακών σταθμών και ΚΔΑΠ μέσω ΕΣΠΑ.
• Μόνιμη Επιστροφή Ενοικίου
Καθιερώθηκε ετήσια επιστροφή έως 800 ευρώ για την κύρια κατοικία (με προσαύξηση ανά εξαρτώμενο τέκνο), η οποία καταβάλλεται κάθε Νοέμβριο στους δικαιούχους ενοικιαστές βάσει των δηλωμένων μισθωμάτων.
• Επίδομα Στέγασης (Ενοικίου)
Διατηρήθηκε από τον ΟΠΕΚΑ με μηνιαία ενίσχυση από 70 έως 210 ευρώ. Το 2025-2026 εισήχθησαν αυστηρότερα περιουσιακά κριτήρια (όρια καταθέσεων και ακίνητης περιουσίας), ενώ τέθηκε ως προϋπόθεση η ηλεκτρονική πληρωμή του ενοικίου για τη διαφάνεια των συναλλαγών.
• Αύξηση και διεύρυνση του Επιδόματος Θέρμανσης
Σε σύγκριση με το 2019 (όπου κυμαινόταν από 80 έως 350 ευρώ), το επίδομα αυξήθηκε σταδιακά, φτάνοντας το 2026 από 130 ευρώ (ελάχιστο) έως 1.560 ευρώ (μέγιστο στις περιοχές με αυξημένες ενεργειακές ανάγκες). Εντάχθηκαν επιπλέον καύσιμα (όπως το ηλεκτρικό ρεύμα) και διευρύνθηκαν τα εισοδηματικά όρια.
• Πιλοτικό Ανταποδοτικό Επίδομα Ανεργίας
Από την άνοιξη του 2025 τέθηκε σε εφαρμογή από τη ΔΥΠΑ το νέο πιλοτικό σύστημα. Το επίδομα έγινε εμπροσθοβαρές (υψηλότερο τους πρώτους μήνες ανεργίας) και αναλογικό με τα έτη ασφάλισης και τις προηγούμενες αποδοχές, συγχωνεύοντας παράλληλα το επίδομα μακροχρόνια ανέργων.
• Αύξηση του βασικού επιδόματος ανεργίας
Λόγω της σύνδεσής του με τον κατώτατο μισθό, το τακτικό επίδομα ανεργίας αυξήθηκε διαδοχικά από τα 399,25 ευρώ το 2019 σε πάνω από 509 ευρώ έως το 2025-2026.
• Επίδομα Εργασίας (50% του επιδόματος ανεργίας)
Θεσπίστηκε το 2022 το κίνητρο επανένταξης στην αγορά εργασίας. Όσοι επιδοτούμενοι άνεργοι βρίσκουν δουλειά πλήρους απασχόλησης, συνεχίζουν να λαμβάνουν το 50% του επιδόματος ανεργίας μέχρι τη λήξη του, παράλληλα με τον μισθό τους.
• Μετονομασία και αύξηση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ)
Το πρώην Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης (ΚΕΑ) μετονομάστηκε σε ΕΕΕ. Το 2023 αυξήθηκε κατά 8%, ενώ το 2025-2026 αναπροσαρμόστηκε περαιτέρω (στα 250 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό) με παράλληλη αλλαγή στα κριτήρια διαβίωσης.
• Αυξήσεις στα Αναπηρικά Επιδόματα
Το 2023 δόθηκε οριζόντια αύξηση 8% σε όλα τα προνοιακά αναπηρικά επιδόματα του ΟΠΕΚΑ. Με νομοθετική ρύθμιση στα τέλη του 2026, «ξεπάγωσε» η ετήσια τιμαριθμική αναπροσαρμογή για 28 αναπηρικά επιδόματα (ΟΠΕΚΑ και e-ΕΦΚΑ), φέρνοντας αυξήσεις 2,8% από τον Ιανουάριο του 2027.
• Ενίσχυση Προσωπικού Βοηθού για ΑμεΑ
Θεσμοθετήθηκε και επεκτάθηκε πανελλαδικά η παροχή χρηματοδότησης για την πρόσληψη προσωπικού βοηθού από άτομα με αναπηρία, ενισχύοντας την ανεξάρτητη διαβίωση.
• Ετήσια Ενίσχυση Χαμηλοσυνταξιούχων και Ευάλωτων
Αντί της μόνιμης 13ης σύνταξης, καθιερώθηκε έκτακτη ετήσια ενίσχυση κάθε Νοέμβριο/Δεκέμβριο για συνταξιούχους με προσωπική διαφορά ή χαμηλές αποδοχές, δικαιούχους αναπηρικών επιδομάτων και ανασφάλιστους υπερήλικες. Για τον Νοέμβριο του 2026 το ποσό διαμορφώθηκε στα 400 ευρώ για τους δικαιούχους συνταξιούχους.
