Τις τελευταίες εβδομάδες, οι δημόσιες δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με την πιθανή «απόκτηση» της Γροιλανδίας και οι συνεχείς αναφορές του στον Καναδά έχουν αναζωπυρώσει το διεθνές ενδιαφέρον για την αμερικανική παρουσία στην Αρκτική. Παρά το αμφιλεγόμενο χαρακτήρα τους, οι δηλώσεις υπογραμμίζουν τη στρατηγική σημασία της περιοχής, που γίνεται ολοένα πιο κρίσιμη καθώς η κλιματική αλλαγή προκαλεί το λιώσιμο των πάγων και ανοίγει νέες εμπορικές διαδρομές μέσω του Βόρειου Θαλάσσιου Δρόμου.
Η Αλάσκα αποτελεί τη μοναδική βόρεια ακτογραμμή των ΗΠΑ και οι δυνατότητες της χώρας στην περιοχή παραμένουν περιορισμένες σε σύγκριση με τη Ρωσία και τον Καναδά, καθιστώντας σαφές ότι οι γεωπολιτικές επιδιώξεις των ΗΠΑ στοχεύουν κυρίως στον έλεγχο ενεργειακών πόρων και ναυτιλιακών διαδρομών.
Οι πρόσφατες κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών
Η Αλάσκα αποτελεί τη μοναδική βόρεια ακτογραμμή των ΗΠΑ και οι επιχειρησιακές δυνατότητες της χώρας στην Αρκτική παραμένουν περιορισμένες σε σύγκριση με τη Ρωσία και τον Καναδά. Οι πολιτικές δηλώσεις για την «απόκτηση» της Γροιλανδίας αναδεικνύουν την επιθυμία των ΗΠΑ να ενισχύσουν τη στρατηγική τους παρουσία, κυρίως στον έλεγχο των ενεργειακών πόρων και των ναυτιλιακών διαδρομών.
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επηρεάσουν τις εξελίξεις στον Βόρειο Πόλο, χωρίς εκτεταμένη ακτογραμμή, σε μια περιοχή όπου η Ρωσία και η Κίνα επενδύουν συστηματικά για εμπορική και στρατηγική υπεροχή. Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να επικεντρώνεται στη διπλωματική πίεση, στρατιωτική παρουσία και τεχνολογικές επενδύσεις, παρά στην άμεση γεωγραφική κυριαρχία.
Ρωσία: Οι επενδύσεις στον Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο
Η Ρωσία διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Αρκτική και έχει επενδύσει συστηματικά τα τελευταία 15 χρόνια στην εμπορική εκμετάλλευση των Αρκτικών υδάτων. Ο Βόρειος Θαλάσσιος Δρόμος (Northern Sea Route – NSR) εκτείνεται περίπου 3.000 ναυτικά μίλια κατά μήκος της ρωσικής ακτογραμμής και αποτελεί στρατηγική εναλλακτική διαδρομή για τη ναυτιλία, μειώνοντας τον χρόνο ταξιδιού μεταξύ Ασίας και Ευρώπης σε σχέση με τη διαδρομή μέσω Σουέζ.
Το 2024, περίπου 37,9 εκατομμύρια τόνοι φορτίου διακινήθηκαν μέσω της NSR, σύμφωνα με την κρατική εταιρεία Rosatom, ενώ το 2025 καταγράφηκαν 103 διελεύσεις από 88 μοναδικά πλοία. Παρά τις προκλήσεις του πάγου και τις περιορισμένες εποχές πλεύσης, η Ρωσία επιδιώκει να καταστήσει τη διαδρομή λειτουργική όλο το χρόνο έως το 2030, με νέα πλοία και τεχνολογίες που μειώνουν την εξάρτηση από παγοθραυστικά.
Σημαντικό είναι ότι η Ρωσία παρακολουθεί και ενθαρρύνει τη διεθνή συμμετοχή, καθώς κινεζικά και νοτιοκορεατικά πλοία, όπως το κινεζικής ιδιοκτησίας «Istanbul Bridge», έχουν ολοκληρώσει πρόσφατα τη διαδρομή από την Κίνα στο Ηνωμένο Βασίλειο σε μόλις 20 ημέρες.
Η συμμετοχή της Κίνας
Η Κίνα με την σειρά της βλέπει τον Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο ως μέρος της «Polar Silk Road», επέκταση της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» στο Αρκτικό περιβάλλον. Η χρήση της NSR μειώνει τον χρόνο μεταφοράς αγαθών προς την Ευρώπη και δημιουργεί νέα εμπορικά και γεωπολιτικά δεδομένα στην περιοχή.
Παρά τις τεχνικές δυσκολίες, όπως οι δυσμενείς συνθήκες πάγου και η ανάγκη για παγοθραυστικά, η παρουσία της Κίνας δείχνει ότι η Αρκτική δεν είναι πλέον αποκλειστική για τα παραδοσιακά κράτη. Η στρατηγική της περιλαμβάνει εμπορική διείσδυση, ενεργειακές επενδύσεις και γεωπολιτική επιρροή, θέτοντας την Κίνα ως βασικό παράγοντα στον νέο ανταγωνισμό της Αρκτικής.
Η Αρκτική από ψηλά
Από ψηλά, η Αρκτική μοιάζει με μια εκτεταμένη θάλασσα, περιβαλλόμενη από οκτώ κράτη: Καναδά, Δανία (Γροιλανδία), Φινλανδία, Ισλανδία, Νορβηγία, Ρωσία, Σουηδία και τις ΗΠΑ (Αλάσκα). Η στρατηγική της θέση και οι πλούσιοι φυσικοί πόροι την καθιστούν περιοχή υψηλού ενδιαφέροντος για οικονομικά, περιβαλλοντικά και γεωπολιτικά ζητήματα.
Η Αρκτική φιλοξενεί τεράστια αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων ορυκτών, ενώ η συνεχής λιώση του πάγου ανοίγει νέες εμπορικές διαδρομές. Ο Βόρειος Θαλάσσιος Δρόμος αναδεικνύεται ως σημαντικός άξονας μεταφορών, μειώνοντας τον χρόνο πλεύσης Ασίας–Ευρώπης κατά περίπου 7–10 ημέρες.
Η χρήση της διαδρομής αυξάνεται συνεχώς, με περισσότερα από 37 εκατομμύρια τόνους φορτίου το 2024, ενώ πλοία από Κίνα, Νότια Κορέα και Ευρώπη αξιοποιούν την NSR. Παρά την ανάπτυξη, η διαδρομή παραμένει εποχική, απαιτεί ειδικά πλοία και παγοθραυστικά, ενώ οι υποδομές έρευνας και διάσωσης και οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις παραμένουν κρίσιμες.
Η στρατηγική σημασία της NSR είναι μεγάλη: η Ρωσία ενισχύει τον έλεγχο και τις υποδομές, ενώ η Κίνα την εντάσσει στην «Polar Silk Road», καθιστώντας τον δρόμο σημαντικό πεδίο εμπορικού και γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
