Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει να επενδύσει σε περιοχές της ΕΕ που συνορεύουν με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία και οι οποίες υποφέρουν οικονομικά εξαιτίας του πολέμου — αλλά χωρίς να υπάρξουν νέα κονδύλια από τον τρέχοντα προϋπολογισμό της.
Η μείωση των επενδύσεων, η περιορισμένη διακίνηση φορτίων και η πτώση του τουρισμού έχουν επιφέρει οικονομικό πλήγμα στις ανατολικότερες περιοχές της ΕΕ, επηρεάζοντας κυρίως τις βαλτικές χώρες, τη Φινλανδία και την Πολωνία.
Η στρατηγική της Επιτροπής επιχειρεί να δώσει κίνητρα σε διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ώστε να παρέχουν χρηματοδότηση σε αυτές τις περιοχές — χωρίς όμως να προβλέπει νέα κονδύλια.
Η ΕΕ ανησυχεί ότι αν οι ανατολικότερες αυτές περιοχές ερημώσουν δημογραφικά, θα υπονομευθεί η ικανότητα της Ευρώπης να υπερασπιστεί τα σύνορα, σύμφωνα με αξιωματούχο της Επιτροπής.
Ευάλωτοι στη ρωσική προπαγάνδα
Οι Βρυξέλλες φοβούνται επίσης ότι τα οικονομικά προβλήματα των κατοίκων των περιοχών αυτών μπορεί να τους ωθήσουν προς περιθωριακά κόμματα στις εκλογές και να τους καταστήσουν πιο ευάλωτους στη ρωσική προπαγάνδα.
Ο Władysław Ortyl, περιφερειάρχης της πολωνικής περιφέρειας Ποντκαρπάτσκιε, σημείωσε ότι η περιοχή του «επηρεάζεται άμεσα από τις συνέπειες του συνεχιζόμενου πολέμου, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστευτικών πιέσεων, των διαταραχών στις μεταφορές και της αυξημένης πίεσης στις δημόσιες υπηρεσίες και την περιφερειακή οικονομία». Πρόσθεσε ότι οι «κλιμακούμενες γεωπολιτικές εντάσεις» σημαίνουν πως η ΕΕ θα πρέπει να ανακατανείμει πόρους προς την «ενίσχυση της ανθεκτικότητας» των συνοριακών περιοχών της.
Βασική προτεραιότητα του σχεδίου είναι η αναζωογόνηση των συνοριακών περιοχών που έχουν υποστεί οικονομική ύφεση ως αποτέλεσμα της ρωσικής εισβολής, είτε λόγω έλλειψης τουρισμού είτε λόγω των κινδύνων που συνδέονται με τη ζωή κοντά στα ουκρανικά σύνορα.
«Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας, μέρη που είχαν σχεδιαστεί για την κανονική καθημερινή ζωή, για διασυνοριακά ψώνια και τουρισμό, χρησιμοποιούνται πλέον για λόγους ασφάλειας, δραστηριότητες διπλής χρήσης, logistics, drones και επείγουσα υποστήριξη», δήλωσε ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή, Raffaele Fitto, παρουσιάζοντας το σχέδιο το πρωί της Τετάρτης.
Υπερφορτωμένος προϋπολογισμός
Ωστόσο, η στρατηγική δεν περιλαμβάνει νέα χρηματοδότηση, καθώς ο τρέχων προϋπολογισμός της ΕΕ, ο οποίος λήγει το 2028, είναι ήδη υπερφορτωμένος, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους της Επιτροπής.
«Αυτό που χρειαζόμαστε είναι άμεση πρόσβαση στη χρηματοδότηση της ΕΕ και μια στρατηγική που να αντικατοπτρίζει τις σημερινές πραγματικότητες επί του πεδίου», δήλωσε ο Milan Majerský, περιφερειάρχης της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας Πρέσοβ στη Σλοβακία. «Στην Ανατολική Σλοβακία, αισθανόμαστε καθημερινά τις οικονομικές, κοινωνικές και επιπτώσεις ασφάλειας του πολέμου της Ρωσίας. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ μας είναι μόλις λίγο πάνω από το 54% του μέσου όρου της ΕΕ και ο πόλεμος έχει διευρύνει μακροχρόνια διαρθρωτικά χάσματα». Ο Majerský ανέφερε ότι συναντήθηκε με τον Fitto στη Μπρατισλάβα την περασμένη εβδομάδα πριν από την παρουσίαση του σχεδίου.
Οι χώρες της Βαλτικής
Οι βαλτικές χώρες έχουν ήδη στρέψει την προσοχή τους στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση μεταξύ των κρατών-μελών. Υποστηρίζουν ότι το σχέδιο της Επιτροπής θα ενισχύσει τα αιτήματά τους για δέσμευση πόρων υπέρ των ανατολικότερων περιοχών από το 2028 και μετά.
«Αναμένουμε οι ιδιαιτερότητές μας να αντικατοπτριστούν στις διαπραγματεύσεις» για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, δήλωσε ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Λιθουανίας, Sigitas Mitkus. «Αυτή η ανακοίνωση [για τις ανατολικές συνοριακές περιοχές] θα είναι ένα ζωντανό έγγραφο».
Σύμφωνα με το σχέδιο του Fitto, παγκόσμια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα συμμετάσχουν στην πλατφόρμα «EastInvest», η οποία θα τεθεί άμεσα σε ισχύ για να «καλύψει επενδυτικές ανάγκες» και να παράσχει χρηματοδοτική στήριξη στις περιοχές αυτές.
Οι Βρυξέλλες θα επιτρέψουν σε χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία — Ρουμανία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Βουλγαρία, Φινλανδία, Πολωνία, Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία — να χρησιμοποιήσουν μέρος των κονδυλίων περιφερειακής ανάπτυξης της ΕΕ ως εγγυήσεις προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, τη Nordic Investment Bank, την Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης και εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, ώστε να επενδύσουν στις ανατολικότερες περιοχές τους. Τελικός στόχος είναι η παροχή φθηνής χρηματοδότησης σε επιχειρήσεις των συνοριακών περιοχών που διαφορετικά θα δυσκολεύονταν να αποκτήσουν πρόσβαση σε κεφάλαια.
Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας
Σε μερική παραχώρηση προς τις βαλτικές χώρες, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να «εξετάσει πώς οι ανατολικές συνοριακές περιοχές μπορούν να επωφεληθούν καλύτερα από τις ευκαιρίες που προσφέρει το επερχόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας», ένα ταμείο ύψους 410 δισ. ευρώ για τη στήριξη καινοτόμων επιχειρήσεων της ΕΕ από το 2028 και μετά.
Μια τέτοια αλλαγή θα ήταν σημαντική, καθώς η Επιτροπή είχε προηγουμένως απορρίψει αιτήματα να συνδεθούν γεωγραφικά κριτήρια με το νέο ταμείο.
