Σε μια συγκυρία έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και παράλληλων διπλωματικών πρωτοβουλιών εκτός των παραδοσιακών πολυμερών θεσμών, η παρουσία της Κομισιόν στην Ουάσιγκτον προκαλεί σοβαρούς κραδασμούς στις Βρυξέλλες.
Η συμμετοχή της Επιτρόπου για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σούιτσα, στην εναρκτήρια συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης» που προωθεί ο Ντόναλντ Τραμπ, έχει ανοίξει κύκλο έντονης συζήτησης για τα όρια εντολής της Κομισιόν, τη θεσμική ισορροπία μεταξύ Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κρατών-μελών και τη σχέση της ΕΕ με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Το διακύβευμα υπερβαίνει τη συμβολική διάσταση: αφορά τη στρατηγική τοποθέτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Γάζας και τον τρόπο με τον οποίο διασφαλίζει ρόλο επιρροής χωρίς να υπονομεύει το διεθνές δίκαιο.
Διπλωματικό τεντωμένο σχοινί για την Κομισιόν στην Ουάσιγκτον
Όπως αναφέρει το Politico, η Επίτροπος για τη Μεσόγειο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ντουμπράβκα Σούιτσα, βρίσκεται στην Ουάσιγκτον για την εναρκτήρια συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης» που συγκρότησε ο Ντόναλντ Τραμπ, αφήνοντας πίσω της έντονη κριτική στις Βρυξέλλες. Το ερώτημα που διατυπώνεται από διπλωμάτες και ευρωβουλευτές είναι σαφές: γιατί η Κομισιόν συμμετέχει σε μια πρωτοβουλία στην οποία πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αρνήθηκαν να προσχωρήσουν;
Το ζήτημα συζητήθηκε στη συνεδρίαση των πρέσβεων της ΕΕ, με τη Γαλλία και το Βέλγιο να διατυπώνουν τις πιο έντονες επιφυλάξεις, σύμφωνα με τρεις διπλωματικές πηγές. Οι αντιρρήσεις εστιάζονται σε δύο άξονες: αφενός, ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει ρητή εντολή από τα κράτη-μέλη· αφετέρου, ότι η συμμετοχή ενδέχεται να προσδώσει νομιμοποίηση σε ένα φόρουμ που θα μπορούσε να παρακάμψει τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η νομική υπηρεσία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου εξέφρασε ανησυχίες ως προς την υποχρέωση της Επιτροπής να διασφαλίζει τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.
Τα επιχειρήματα της Κομισιόν για τη Γάζα
Στους διαδρόμους της Κομισιόν προβάλλονται τρία βασικά επιχειρήματα υπέρ της αποστολής της Σούιτσα.
- Πρώτον: Παρουσία χωρίς θεσμική αναβάθμιση της πρωτοβουλίας.
Η Επιτροπή δεν αποστέλλει την Πρόεδρό της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρότι είχε προσκληθεί — γεγονός που επιβεβαίωσε ο εκπρόσωπός της. Αντί αυτού, επιλέγει να εκπροσωπηθεί από αρμόδια Επίτροπο, με αποστολή την παρακολούθηση και την ενημέρωση. Κατά την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, η φυσική παρουσία δεν συνεπάγεται πολιτική επικύρωση μιας διαδικασίας που εγείρει νομικά και πολιτικά ερωτήματα.
- Δεύτερον: Περιορισμός της ατζέντας.
Αξιωματούχος της ΕΕ επισημαίνει ότι υπάρχει ανησυχία πως η εντολή του «Συμβουλίου Ειρήνης» θα μπορούσε να διευρυνθεί ώστε να περιλάβει και άλλες συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι αρκετοί από τους προσκεκλημένους δεν έχουν άμεση εμπλοκή στη Μέση Ανατολή. Με την αποστολή της Επιτρόπου για τη Μεσόγειο, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να σηματοδοτήσει ότι η συμμετοχή της περιορίζεται αυστηρά στο ζήτημα της ανασυγκρότησης της Γάζας.
- Τρίτον: Οικονομική και πολιτική εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ως βασικός χρηματοδοτικός και πολιτικός υποστηρικτής των Παλαιστινίων, η ΕΕ θεωρεί ότι δεν μπορεί να απουσιάζει από τις συζητήσεις για το μέλλον της Γάζας. «Εάν μιλάμε για ανάκαμψη και ανασυγκρότηση, είναι κρίσιμο να είμαστε παρόντες», ανέφερε αξιωματούχος της Επιτροπής. Υπό αυτό το πρίσμα, οι νομικές επιφυλάξεις δεν υπερτερούν της ανάγκης διατήρησης ευρωπαϊκής επιρροής.
«Η Ευρώπη δεν είναι θεατής», δήλωσε η Σούιτσα πριν αναχωρήσει. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί κεντρικό παράγοντα στη Μέση Ανατολή — πολιτικά, οικονομικά και στρατηγικά».
Κομισιόν και ΟΗΕ: Θεσμικές ισορροπίες υπό πίεση
Η Σούιτσα υπογράμμισε ότι η ΕΕ διαθέτει και δικό της διπλωματικό δίαυλο, αναφερόμενη στη σύνοδο της Ομάδας Δωρητών για την Παλαιστίνη που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες τον Νοέμβριο, με στόχο τον συντονισμό διεθνούς στήριξης προς μια μεταρρυθμισμένη Παλαιστινιακή Αρχή. Προανήγγειλε μάλιστα νέα συνάντηση με ακόμη ευρύτερη συμμετοχή, συμπεριλαμβανομένων —όπως εκφράζεται η ελπίδα— και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ωστόσο, η πραγματικότητα σκιαγραφεί μια πιο σύνθετη εικόνα. Η αμερικανική πλευρά δεν απέστειλε εκπρόσωπο στη σύνοδο δωρητών, ενώ η Παλαιστινιακή Αρχή παραμένει εκτός του ανώτατου επιπέδου λήψης αποφάσεων του «Συμβουλίου Ειρήνης». Παράλληλα, το Βατικανό επέλεξε να απόσχει, έπειτα από δήλωση του Πάπας Λέων ΙΔ΄ ότι οι κρίσεις τέτοιου τύπου θα πρέπει να παραμένουν υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Οι επικριτές στις Βρυξέλλες απορρίπτουν τα επιχειρήματα της Επιτροπής. Ο ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών Μπάντο Μπενιφέι, επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υποστήριξε ότι «δεν θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί ανάμεσα σε προσκεκλημένους αυταρχικούς ηγέτες», προσθέτοντας πως «δεν υπάρχει πραγματική προστιθέμενη αξία, ούτε καν για το ζήτημα της Γάζας».
Το σχέδιο Τραμπ και οι γεωπολιτικές ισορροπίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Οι εργασίες στο πρόσφατα μετονομασθέν «Ινστιτούτο Ειρήνης Ντόναλντ Τζ. Τραμπ» στην Ουάσιγκτον ξεκινούν το πρωί τοπική ώρα, με εναρκτήρια τοποθέτηση του ίδιου του Τραμπ, ο οποίος έχει αυτοανακηρυχθεί πρόεδρος του οργάνου. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, οι συνεδριάσεις αναμένεται να ολοκληρωθούν περί το μεσημέρι.
Στο επίκεντρο θα βρεθεί το σχέδιο 20 σημείων του Τραμπ για την Παλαιστίνη, το οποίο περιλαμβάνει την αποστρατιωτικοποίηση και την ανασυγκρότηση της Γάζας. Ωστόσο, Ευρωπαίος αξιωματούχος σημείωσε ότι όταν ο Τραμπ λαμβάνει τον λόγο, δεν μπορεί να αποκλειστεί η ανάδειξη και άλλων θεμάτων.
Περισσότερες από 20 χώρες έχουν επιβεβαιώσει συμμετοχή. Από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, η Βουλγαρία και η Ουγγαρία αναμένεται να παραστούν, ενώ η Κύπρος, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ρουμανία ενδέχεται να συμμετάσχουν ως παρατηρητές. Πολλά άλλα κράτη-μέλη επιλέγουν να τηρήσουν αποστάσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η υπόθεση αυτή δοκιμάζει την ενιαία εξωτερική γραμμή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η παρουσία της Σούιτσα συνιστά μια κίνηση υψηλού συμβολισμού αλλά και αυξημένου ρίσκου. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου αναδύονται παράλληλα σχήματα διαπραγμάτευσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να ισορροπήσει μεταξύ ρεαλισμού και θεσμικής συνέπειας, διασφαλίζοντας ρόλο στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Γάζας χωρίς να διαρρήξει την εσωτερική της συνοχή.
