Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) μετατοπίζει αθόρυβα το κέντρο βάρους της λήψης αποφάσεων προς τους μόνιμους αντιπροσώπους της στις Βρυξέλλες, καθώς οι κρίσεις πολλαπλασιάζονται και οι γεωπολιτικές πιέσεις εντείνονται.
Το άλλοτε προπαρασκευαστικό όργανο των κρατών-μελών, το Coreper, εξελίσσεται σε νευραλγικό κόμβο διαπραγμάτευσης και ουσιαστικής χάραξης πολιτικής, σύμφωνα με πληροφορίες του Politico. Από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τις εμπορικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ έως την ανοικοδόμηση της Γάζας και τη θεσμική ισορροπία εντός της Ένωσης, οι πρεσβευτές καλούνται να διαχειριστούν τα πιο εκρηκτικά ζητήματα πριν αυτά φθάσουν στο επίπεδο ηγετών.
Δεν είναι μόνο σε ηγετικό επίπεδο η δημιουργία της «ομάδας των 6» στην ΕΕ. Σε μια περίοδο «πολυκρίσης» που οι αποφάσεις δεν μπορούν να αναβάλλονται, η «διπλωματική αποθήκη» της Ε.Ε. μετατρέπεται σε πραγματικό κέντρο ισχύος.
Ευρωπαϊκή Ένωση: Η αθόρυβη άνοδος του διπλωματικού «bunker»
Πρόκειται για μια διακριτική αλλά ουσιώδη μεταβολή στον τρόπο λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνει το Politico: τα κράτη-μέλη βασίζονται ολοένα και περισσότερο στους διπλωμάτες τους που εδρεύουν στις Βρυξέλλες για τη διαχείριση των πιο περίπλοκων και πολιτικά ευαίσθητων φακέλων.
Η Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων —γνωστή ως Coreper— και ειδικότερα το Coreper II, είχε παραδοσιακά ρόλο προπαρασκευαστικό, ανοίγοντας τον δρόμο για συνεδριάσεις υπουργών και ηγετών. Σήμερα, ωστόσο, το Coreper έχει καταστεί συνώνυμο της αντίδρασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στα πλέον εκρηκτικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν τα 27 κράτη-μέλη.
«Μέχρι πριν από έναν ή δύο χρόνια, το Coreper είχε να διαχειριστεί μία κρίση κάθε φορά: το μεταναστευτικό, το Brexit, τη χρηματοπιστωτική κρίση», ανέφερε διπλωμάτης που συμμετέχει στις μυστικές διαβουλεύσεις. «Πλέον, η γεωπολιτική συγκυρία επιβάλλει ταυτόχρονη διαχείριση πολλαπλών κρίσεων».
Η αύξηση των αρμοδιοτήτων αντικατοπτρίζεται και στον ρυθμό συνεδριάσεων. «Ακόμη και πριν από την έναρξη της προεδρίας μας, είχα ενημερώσει τους συναδέλφους ότι θα έχουμε δύο Coreper την εβδομάδα — αντί για ένα», δήλωσε η πρέσβειρα της Πολωνίας Ανιέτσκα Μπαρτόλ, η οποία προήδρευσε των συνεδριάσεων κατά το εξάμηνο της πολωνικής προεδρίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η θόλωση των θεσμικών ορίων
Τυπικά, το Coreper δεν αποτελεί όργανο λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, όσοι έχουν συμμετάσχει στις συνεδριάσεις επισημαίνουν ότι τα όρια έχουν πλέον θολώσει. «Αν είμαστε ειλικρινείς, εκεί λαμβάνονται αποφάσεις», σημείωσε τρίτος διπλωμάτης.
Η μετατόπιση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω μετά την ανάληψη της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από τον Αντόνιο Κόστα το 2024. Ο Κόστα έλαβε εύσημα από τις πρωτεύουσες για την αποτελεσματική οργάνωση των συνόδων κορυφής, με τους πρεσβευτές να «κλείνουν» τα πιο ευαίσθητα ζητήματα εκ των προτέρων.
Οι πρεσβευτές διαθέτουν πλέον αυξημένη διαπραγματευτική ευχέρεια, συχνά χωρίς να χρειάζεται να ανατρέχουν διαρκώς στις κυβερνήσεις τους. Παράλληλα, υποβάλλουν συστηματικά ερωτήσεις σε αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μεταξύ των οποίων και ο Μπγιόρν Ζάιμπερτ, επικεφαλής του γραφείου της προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Κυρώσεις, Γάζα και εμπορικές εντάσεις: Το διευρυμένο πεδίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ιστορικά, το Coreper II επικεντρωνόταν σε ζητήματα εξωτερικών σχέσεων, οικονομίας και εσωτερικών υποθέσεων. Πλέον, πολιτικοποιημένοι φάκελοι όπως η ενέργεια και η κλιματική αλλαγή εντάσσονται όλο και περισσότερο στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου — και κατ’ επέκταση στο Coreper.
Στη σημερινή συνεδρίαση, οι πρεσβευτές συζητούν το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας από την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία, καθώς και τη συνέχεια της συνάντησης των υπουργών Άμυνας της προηγούμενης εβδομάδας.
Η διπλωματική ένταση αποτυπώθηκε και στην αντιπαράθεση για τη συμμετοχή εκπροσώπου της Επιτροπής στο «Συμβούλιο Ειρήνης» στην Ουάσιγκτον, πρωτοβουλία του Αμερικανού προέδρου Ντρόναλντ Τραμπ για την ανοικοδόμηση της Γάζας. Το Παρίσι εξέφρασε δημόσια τις αντιρρήσεις του, με τον Γάλλο ΥΠΕΞ Ζαν Νοέλ Μπαρό να τονίζει ότι η Επιτροπή «δεν θα έπρεπε ποτέ να έχει παραστεί».
Κριτική ασκήθηκε και από την επικεφαλής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ιράτσε Γκαρσία Πέρεθ, η οποία υποστήριξε ότι καμία πρωτοβουλία για τη Γάζα δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη συμμετοχή των Παλαιστινίων και του ΟΗΕ.
Ευρωπαϊκή Ένωση και ανθρώπινα δικαιώματα: Έκκληση για «δημοκρατικό συνασπισμό»
Σε αυτό το περιβάλλον, εντείνονται και οι φωνές που ζητούν στρατηγική συσπείρωση των φιλελεύθερων δημοκρατιών. Ο εκτελεστικός διευθυντής της Human Rights Watch, Φιλίπ Μπολοπιόν, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση και ομοϊδεάτες εταίρους —όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς— να υιοθετήσουν ένα μοντέλο συνεργασίας αντίστοιχο με εκείνο που εφαρμόζουν αυταρχικά καθεστώτα.
«Τα αυταρχικά καθεστώτα έχουν αναπτύξει εντυπωσιακά δίκτυα αλληλοϋποστήριξης», σημείωσε, επισημαίνοντας τις σχέσεις Ρωσίας, Κίνας και Ιράν. Κατά τον ίδιο, η ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού «blocking statute» —του μηχανισμού που προστατεύει οντότητες της ΕΕ από κυρώσεις τρίτων χωρών— θα μπορούσε να αποτελέσει έμπρακτη απόδειξη στήριξης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.
Δημοσιονομικές τριβές και διοικητική επέκταση
Παράλληλα, εννέα χώρες —με επικεφαλής την Αυστρία— ζητούν από την Κομισιόν να αποσύρει σχέδιο πρόσληψης 2.500 επιπλέον υπαλλήλων, σε μια περίοδο που η ίδια καλεί τα κράτη-μέλη σε δημοσιονομική περιστολή. Η αύξηση του μισθολογικού κόστους κατά 1,4 δισ. ευρώ προκαλεί αντιδράσεις, καθώς θεωρείται αντίθετη προς τους στόχους αποδοτικότητας και μεταρρύθμισης.
Η ενίσχυση της διοικητικής δομής έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται ταχύτερα και οι γεωπολιτικές προκλήσεις —από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή— απαιτούν συνεχή διπλωματική εγρήγορση.
