Μια από τις πλουσιότερες χώρες στον κόσμο σε κρίσιμες πρώτες ύλες, το Ιράν δεν είχε την τύχη να αξιοποιήσει επαρκώς και ισότιμα τα αποθέματά του λόγω της θρησκευτικής δικτατορίας και των δυτικών κυρώσεων που στερούσαν επί δεκαετίες πολύτιμη τεχνογνωσία και απαραίτητες υποδομές. Δεν υπάρχει λεπτομερής εικόνα του τεράστιου πλούτου που κρύβει το υπέδαφος του Ιράν λόγω της απομόνωσης της Τεχεράνης από τον δυτικό και τα πλούσια κράτη του Περσικού Κόλπου αλλά η εμμονής του καθεστώτος στο πρόγραμμα εμπλουτισμού ουράνιου. Σήμερα, με τον πόλεμο Ισραήλ-ΗΠΑ εναντίον Τεχεράνης να εξελίσσεται σε περιφερειακή σύγκρουση, τα σενάρια για την επόμενη ημέρα στο Ιράν επανέρχονται καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε πως στόχος είναι η αλλαγή καθεστώτος.
Υπολογίζεται ότι το Ιράν κρύβει κάτω από το έδαφος του πάνω από 68 πρώτες ύλες που ποικίλουν από το χρυσό, το λίθιο, τον χαλκό, το ψευδάργυρο και τον μόλυβδο μέχρι τις σπάνιες γαίες. Συνολικά εκτιμάται ότι το Ιράν κατέχει περίπου το 7% όλων των πρώτων υλών όλου του κόσμου, οι οποίες αποτιμώνται συνολικά στα 27 τρισ. δολάρια, συμπεριλαμβανομένων των αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σύμφωνα με το Arab Center Washington DC, το Ιράν είναι η 5η πλουσιότερη χώρα σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Ο ρόλος που θα μπορούσε να διατελέσει το Ιράν στην παγκόσμια προσφορά πρώτων υλών με μια εξωστρεφή κυβέρνηση
Εν ολίγοις είναι μια «παγκόσμια μεταλλευτική δύναμη», σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία (U.S Geological Survey, USGS) και τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας (International Energy Agency, IEA). Σε ένα σενάριο που μια κυβέρνηση της Τεχεράνης αποτελεί ενεργό μέλος της διεθνούς κοινότητας, ενισχύοντας ζωτικούς κλάδους της εγχώριας οικονομίας με επενδύσεις και σύγχρονες υποδομές, ο υπόλοιπος κόσμος θα επωφελούνταν από την αύξηση της προσφοράς και μια συνακόλουθη πτώση των τιμών σε κρίσιμες ύλες.
Το Ιράν θα μπορούσε να προσελκύσει ξένες εταιρείες για την αναβάθμιση των πετρελαϊκών και ορυκτών υποδομών του, οι οποίες έχουν πληγεί από την έλλειψη επενδύσεων λόγω των κυρώσεων. Η διαθεσιμότητα φθηνών πρώτων υλών σε συνδυασμό με την άρση των εξαγωγικών περιορισμών θα επέτρεπε στο Ιράν να επεκτείνει την παραγωγή και εξαγωγή πετροχημικών προϊόντων, αυξάνοντας την προστιθέμενη αξία των εξαγωγών του, όπως είχε επισημανθεί από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Αλλά συμβαίνει το αντίθετο. Ο πόλεμος με το Ιράν μετά τις νέες συντονισμένες επιθέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ έχει οδηγήσει μέσα σε τέσσερα 24ώρα την τιμή του αργού στα 74 δολάρια το βαρέλι με άνοδο 10%, την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη στα 58 ευρώ τη μεγαβατώρα με άνοδο 30% και την τιμή του άνθρακα στα 128 δολάρια ανά τόνο, με κέρδη άνω του 8%.
Στις κορυφαίες θέσεις με τα μεγαλύτερα αποθέματα μόλυβδου, ψευδάργυρου, χαλκού, σιδηρομεταλλεύματος και λιθίου
Σύμφωνα με στοιχεία της USGS, το Ιράν συγκαταλέγεται στις χώρες μεγαλύτερα αποθέματα ψευδάργυρου και μόλυβδου στον κόσμο μαζί με την Αυστραλία, την Κίνα και το Περού. Τα αποδεδειγμένα αποθέματα του ψευδάργυρου αποτιμώνται στους 300 εκατ. τόνους, ενώ του μόλυβδου φτάνουν τους δυο εκατ. τόνους, με τη χώρα να εντάσσεται στην πρώτη πεντάδα μαζί με τη Ρωσία, το Μεξικό και το Περού.
Κατέχει, επίσης, το 4,15% των αποθεμάτων χαλκού, με το ορυχείο Sarcheshmeh να είναι ένα από τα μεγαλύτερα με πάνω από δυο δισ. τόνους σε μεταλλεύματος. Εκτός από χαλκό, το Sarcheshmeh παράγει σημαντικές ποσότητες μολυβδαινίου, χρυσού και άλλων σπάνιων μετάλλων. Το Ιράν αποτελεί μια από τις ισχυρότερες χώρες σε σιδηρομετάλλευμα, κατέχοντας την ένατη ή δέκατη θέση στην παγκόσμια κατάταξη. Εντάσσεται στη δεκάδα των χωρών με πλούτο φωσφορίτου και αλάτων. Σ’ ότι αφορά το λίθιο, η Τεχεράνη ανακοίνωσε πρόσφατα απόθεμα 8,5 εκατ. τόνων στην ευρύτερη περιοχή της πόλης Χαμεντάν, αν και η USGS είναι επιφυλακτική ως προς τις μετρήσεις αυτές που θεωρεί ότι θα πρέπει να διασταυρωθούν. Αν, όμως, επιβεβαιωθούν τότε το Ιράν θα ελέγχει το 10% των παγκόσμιων πόρων λιθίου, ακολουθώντας τη Χιλή που βρίσκεται στην κορυφή.
Το Ιράν δεν υστερεί στις σπάνιες γαίες που θεωρούνται “χρυσός” για τις νέες τεχνολογίες
Η USGS έχει, επίσης, καταγράψει αυξημένη δραστηριότητα στα κοιτάσματα σκανδίου και νεοδυμίου που είναι κρίσιμες γαίες απαραίτητες για τους μαγνήτες των ηλεκτρικών κινητήρων, των ανεμογεννητριών και άλλων προηγμένων προϊόντων. Το νεοδύμιο είναι κυρίως απαραίτητο για τη δημιουργία των πιο ισχυρών μόνιμων μαγνητών στον κόσμο. Είναι απαραίτητο, επίσης, στην παραγωγή ιατρικού εξοπλισμού, όπως MRI και χειρουργικά λέιζερ. Το σκάνδιο χρησιμοποιείται κυρίως ως προσθετικό σε κράματα αλουμινίου, προσδίδοντας εξαιρετική αντοχή και χαμηλό βάρος. Είναι πολύτιμο στην αεροδιαστημική και την άμυνα, την καθαρή ενέργεια αλλά και την παραγωγή έξυπνων τηλεφώνων για δίκτυα 5ης γενιάς. Οι σπάνιες γαίες είναι περιζήτητες για τις χώρες που μάχονται για τεχνολογική και στρατιωτική υπεροχή. Εκεί αποδίδουν, εν μέρει, αναλυτές την απαίτηση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσουν οι ΗΠΑ τον έλεγχο της Γροιλανδίας ενώ το γεγονός ότι η Κίνα κατέχει σχεδόν μονοπωλιακή θέση στην επεξεργασία σπάνιων γαιών ανάγκασε τον Λευκό Οίκο να μετριάσει την επιθετική εμπορική πολιτική του απέναντι στο Πεκίνο. Οπότε, σύμφωνα με τους διεθνείς οργανισμούς, το Ιράν δεν είναι πλέον μόνο μια “πετρελαϊκή δύναμη”, αλλά ένας κρίσιμος κόμβος για την παγκόσμια πράσινη μετάβαση, λόγω του χαλκού, του δυνητικού λιθίου και των σπάνιων γαιών που κατέχει.
Μια χώρα με πλούτο αποθεμάτων πετρελαίου, φυσικού αερίου και χρυσού, αλλά και μεγάλη φτώχεια
Παρά τη μεγάλη επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των Ιρανών πολιτών –που οδήγησε τη χώρα σε μαζικές διαδηλώσεις και τη βίαιη καταστολή τους από τους Φρουρούς της Επανάστασης με περίπου 20.000 νεκρούς- η χώρα είναι 2η στην παγκόσμια κατάταξη με τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου, κατέχοντας το 16% με 18% του παγκόσμιου συνόλου. Είναι, παράλληλα, η τρίτη χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου, τα οποία ανέρχονται σε 208-209 δισ. βαρέλια, σύμφωνα με τον ΟΠΕΚ. Παράλληλα, όμως, στοιχεία θέλουν το 30% των νοικοκυριών να ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, με το Ιράν να είναι αποκλεισμένο από τις διεθνείς αγορές, πουλώντας τον ορυκτό πλούτο του, κυρίως, στην Κίνα και την Ινδία μέσω των εξαγωγών με τον σκιώδη στόλο του. Το Ιράν παράγει περίπου 3,3 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα και η διακοπή των εξαγωγών λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων συντείνει στη μεγάλη άνοδο των τιμών.
Όπως επισημαίνεται από την ΙΕΑ, το φυσικό αέριο του Ιράν διακινείται πρακτικά μόνο μέσω αγωγών, με την παραγωγική ραχοκοκαλιά να είναι το κοίτασμα South Pars. Είναι το ιρανικό τμήμα του μεγαλύτερου υπεράκτιου κοιτάσματος φυσικού αερίου στον κόσμο. Βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο και το Ιράν το μοιράζεται με το Κατάρ, το οποίο ονομάζει το δικό του τμήμα North Dome. Το South Pars αντιπροσωπεύει περίπου το 70% της παραγωγής φυσικού αερίου του Ιράν, αποτελώντας κρίσιμο ενεργειακό κόμβο για την οικονομία της χώρας.Το 2024, η παραγωγή διαμορφώθηκε στα 276 δισ. κυβικά μέτρα, με το 94% να καταναλώνεται εγχώρια.
Σύμφωνα με το Arab Weekly, στο μεταξύ, το Ιράν διαθέτει σημαντικά και αυξανόμενα αποθέματα χρυσού, ενισχύοντας την παραγωγή του για να αντιμετωπίσει τις διεθνείς οικονομικές κυρώσεις. Η εξόρυξη, με ανακαλύψεις νέων κοιτασμάτων χρυσού, είναι σε εξέλιξη. Ο χρυσός αποτελεί σημαντικό καταφύγιο για την οικονομία της χώρας, ειδικά λόγω του υψηλού πληθωρισμού. Τον Δεκέμβριο του 2025, ανακοινώθηκε η ανακάλυψη ενός σημαντικού κοιτάσματος χρυσού στο ορυχείο Shadan, το οποίο αύξησε τα αποθέματα της χώρας κατά 61 τόνους. Το Ιράν διαθέτει περίπου 15-32 ενεργά και υπό ανάπτυξη χρυσωρυχεία, με τα συνολικά αποθέματα να υπολογίζονται στους 140 τόνους χρυσού. Το μεγαλύτερο ορυχείο είναι το Zarshouran στο βορειοδυτικό Ιράν, το οποίο αύξησε τα αποθέματά του από 27 σε 43 εκατομμύρια τόνους , επεκτείνοντας τη διάρκεια ζωής του στα 65 χρόνια. Με όλον αυτόν τον πλούτο στον έλεγχο του θεοκρατικού καθεστώτος, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι μια μετάβαση σε δημοκρατικό πολίτευμα να είναι εύκολη.
