Οι άστοχες τοποθετήσεις της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ για τη διάρκεια και την κλίμακα μιας πολεμικής σύγκρουσης με το Ιράν έχουν ήδη βαρύ αντίκτυπο στις αγορές ενέργειας και απειλούν να εκτροχιάσουν την παγκόσμια ανάπτυξη την ώρα που το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης είναι αποφασισμένο να επιβιώσει με κάθε τίμημα. Η μεγάλη επικινδυνότητα στη διέλευση πετρελαίου των αραβικών χωρών από τα Στενά του Ορμούζ επιβεβαιώθηκε από τα σημερινά πλήγματα σε τρία δεξαμενόπλοια την ώρα που οι εξαγωγές από το Ιράν είναι μεγαλύτερες συγκριτικά με πριν την έναρξη των εναέριων επιδρομών από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, σύμφωνα με την Wall Street Journal. Η απειλή επιθέσεων από τους Φρουρούς της Επανάστασης έχει μπλοκάρει αυτήν την κεντρική αρτηρία της ναυτιλίας εδώ και δώδεκα ημέρες, δυσχεραίνοντας τις εξαγωγές του 20% από την παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Μια κρίση με πολλά μέτωπα και αλυσιδωτές αντιδράσεις με επίκεντρο το πετρέλαιο
Το κλίμα ασφάλειας στις αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου έχει κλονιστεί από τις εναέριες επιθέσεις του Ιράν, το οποίο απαντά έτσι στον πόλεμο που κήρυξαν ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του. Ο κόσμος πια εισέρχεται σε μια περίοδο νέας αναταραχής, με το παγκόσμιο εμπόριο να κλονίζεται ξανά μετά τον διετή πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς και πιο πριν την οικονομική κρίση της πανδημίας. Αυτό το νέο πολεμικό μέτωπο δεν θα παίξει απλά καθοριστικό ρόλο στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, όπου οι πολίτες βλέπουν το κόστος της βενζίνης να εκτοξεύεται ενώ ο πρόεδρος Τραμπ είχε υποσχεθεί τη μείωση του κόστους διαβίωσης. Οι επιπτώσεις της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν μπορεί να αλλάξουν τις ισορροπίες στον πόλεμο της Ουκρανία, να οδηγήσουν σε απώλειες επενδύσεις της Κίνας στον Περσικό Κόλπο αλλά και των πλούσιων αραβικών κρατών στη Δύση.
Φόβοι για την έναρξη ενός νέου κύκλου ανοδικών επιτοκίων
Ένα παρατεταμένο πολεμικό μέτωπο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν θα πυροδοτήσει ένα πληθωριστικό σπιράλ από το ράλι των τιμών ενέργειας, αναγκάζοντας την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) να ξεκινήσουν έναν νέο κύκλο ανοδικών επιτοκίων. Απευθυνόμενος στο πρακτορείο Bloomberg, o κεντρικός τραπεζίτης της Σλοβακίας και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ, Πέτερ Καζιμίρ, δήλωσε πως «μια αντίδραση από την ΕΚΤ είναι ίσως κοντύτερα απ’ όσο μπορεί να εκτιμάται», αν και απέκλεισε μια απόφαση για την πορεία των επιτοκίων στη συνεδρίαση της επόμενης εβδομάδας. Εκεί αποδόθηκε η άνοδος των αποδόσεων στα κρατικά ομόλογα της Ευρωζώνης και η πτώση των χρηματιστηριακών δεικτών στην Ευρώπη. Λίγο πριν το κλείσιμο της συνεδρίασης, ο Dax στη Φρανκφούρτη και τον Cac-40 στο Παρίσι υποχωρούσαν κατά 1,4% και 0,4% ενώ το 10ετές κόστος δανεισμού της Γερμανίας στο 2,9%. Το ευρώ κινείται στα 1,16 δολάρια που είναι το χαμηλότερο επίπεδο από τα τέλη του περσινού Νοεμβρίου. Αρνητικά άνοιξε, επίσης, η συνεδρίαση στη Wall Street, με τους δείκτες Dow Jones και S&P 500 να καταγράφουν απώλειες 0,9% και 0,23%, αντίστοιχα.
Υπερδιπλάσια η διοχέτευση πετρελαίου από τα κράτη-μέλη σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία
Προκειμένου να σταθεροποιηθούν οι τιμές του πετρελαίου και να αποτραπεί ένα νέο ενεργειακό σοκ μόλις μια τετραετία από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ) δρομολογεί τη μεγαλύτερη απελευθέρωση πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα των 32 κρατών-μελών του, συμπεριλαμβανομένων των G7, δηλαδή των επτά ισχυρότερων οικονομιών του ανεπτυγμένου κόσμου. Πρώτη θα είναι η Ιαπωνία, ξεκινώντας από τις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Η αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών πετρελαίου είναι υπερδιπλάσια από την προηγούμενη φορά που η ΙΕΑ προχώρησε σε ανάλογα μέτρα προ τετραετίας. όταν είχε ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Σκοπός είναι να αντισταθμιστεί η μείωση της ημερήσιας παραγωγής τους κατά 6,7 εκατ. βαρέλια από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ λόγω των εκτεταμένων βομβαρδισμών από το Ιράν αλλά και του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.
Ηπιότερες οι τάσεις στις αγορές ενέργειας αλλά αισθητά ακριβότερο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο
Μολονότι σήμερα εξασθένισαν οι έντονες ανοδικές τάσεις από τα σχεδόν 120 δολάρια το βαρέλι προχθές, το αργό πετρέλαιο στις ΗΠΑ και το πετρέλαιο Μπρεντ στο Λονδίνο κινήθηκαν στα 88,6 και 92,8 δολάρια, το βαρέλι, αντίστοιχα, κερδίζοντας έδαφος έως και 38% από τις 28 Φεβρουαρίου. Άνοδο της τάξεως του 60% έχει, επίσης, καταγραφεί στην αγορά φυσικού αερίου της Ολλανδίας από τις αρχές Μαρτίου, με την τιμή των προθεσμιακών συμβολαίων να αναρριχάται πάνω από 50 ευρώ τη μεγαβατώρα (MWh). Η Κομισιόν εξετάζει διάφορα μέτρα για να τεθούν υπό έλεγχο οι τιμές του φυσικού αερίου από την επιβολή ενός πλαφόν μέχρι μέτρα κρατικής ενίσχυσης, όπως δήλωσε η πρόεδρος, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε ομιλία ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σήμερα το πρωί. Δυστυχώς η παγκόσμια αγορά LNG δεν διαθέτει παγκόσμια στρατηγικά αποθέματα, σημειώνει η Ελένα Μαζνέβα του Bloomberg.
Μια παράμετρος που προκαλεί μεγάλη ανησυχία στον κόσμο είναι πως δεν υπάρχει καθαρή εικόνα για τις προθέσεις της κυβέρνησης Τραμπ σε αυτόν τον πόλεμο ενώ το Ισραήλ συνεχίζει να βομβαρδίζει αδιάκοπα το Ιράν και τη Βηρυτό, όπου στεγάζεται η Χεζμπολάχ. Το καθεστώς της Τεχεράνης, παράλληλα, έχει καταφέρει να αναπροσαρμόσει τις τακτικές πολέμου μετά τα «διδάγματα» που αποκόμισε από τις 12ήμερες επιθέσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ σε ηγετικά στελέχη και πυρηνικές εγκαταστάσεις πέρσι τον Ιούλιο, επισημαίνουν αναλυτές στη Wall Street Journal και τους New York Times.
«Είμαι αρκετά μεγάλη ώστε να θυμάμαι τα γεγονότα της δεκαετίας του ’70 και έναν κόσμο στον οποίο οι απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου αποτελούσαν σημαντικό ζήτημα, τόσο οικονομικά όσο και για έναν πρόεδρο που μπορεί να βρισκόταν αντιμέτωπος με εκλογές», δήλωσε η Σούζαν Μαλόνι, εξειδικευμένη αναλύτρια για το Ιράν στο Ινστιτούτο Brookings. «Αυτό δεν φαίνεται να έχει προσμετρηθεί στη διαδικασία λήψης αποφάσεων», πρόσθεσε η ίδια, μιλώντας στους New York Times.
Το χρονικό μιας στρατηγικής πολέμου που παλινδρομεί από τη μια ημέρα στην άλλη
Στις 28 Φεβρουαρίου, την πρώτη ημέρα του πολέμου, ο Τραμπ είπε πως στόχος των εναέριων επιδρομών είναι η καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων, του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων και του πολεμικού ναυτικού, καλώντας τους Ιρανούς να αναλάβουν τον έλεγχο της χώρας τους. Δήλωσε τότε στην ειδησεογραφική ιστοσελίδα Axios ότι ο πόλεμος μπορεί να διαρκέσει «δυο ή τρεις ημέρες», αλλά την ίδια ημέρα έγραψε στο δίκτυο κοινωνικής δικτύωσης Truth Social ότι οι βομβαρδισμοί στην Τεχεράνη και την υπόλοιπη χώρα μπορεί να διαρκέσουν μια «εβδομάδα ή όσο χρειαστεί».
Την επομένη ημέρα, ο Γερουσιαστής και στενός σύμβουλος του Τραμπ, Λίνσεϊ Γκράχαμ, ανακοίνωσε ότι στόχος της πολεμικής εκστρατείας είναι να εξολοθρευτεί η απειλή βομβιστικών επιθέσεων από το Ιράν όχι να αλλάξει το καθεστώς. Εκείνες τις ημέρες, αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε πως υπήρχαν πληροφορίες για σχέδια του Ιράν να χτυπήσουν τις ΗΠΑ, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έκανε λόγο για «άμεση απειλή», όπως υπενθυμίζει η Wall Street Journal.
Στις 5 Μαρτίου, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε στο Axios ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να συμμετάσχουν στην επιλογή του νέου ηγέτη του Ιράν καθώς ο Αγιολαλάχ Αλί Χαμενεΐ είχε ήδη σκοτωθεί από πυρά των Ισραηλινών στις 28 Φεβρουαρίου. Μετά την επιλογή του σκληροπυρηνικού Μοτζταμπά Χαμενεΐ ως επόμενου θρησκευτικού ηγέτη, ο Τραμπ ζήτησε την «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο. Τη Δευτέρα, δε, είπε στο CBS ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις στο Ιράν σχεδόν ολοκληρώνονται, προσθέτοντας όμως ότι οι ΗΠΑ πρέπει να κάνουν περισσότερα για να επιτύχουν τους στόχους τους. Σήμερα, δε, τόνισε ότι δεν έχει «πρακτικά δεν έχει απομείνει τίποτα» στο Ιράν. Εν τέλει, όμως, οι Φρουροί της Επανάστασης επιδεικνύουν πως εξακολουθούν να ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ, με χτυπήματα σε περίπου 14 εμπορικά πλοία από την έναρξη του πολέμου επαληθεύοντας ένα από τα χειρότερα σενάρια των αγορών εδώ και δεκαετίες.
