Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει διαταράξει το εμπόριο μέσω των Στενών του Ορμούζ και ο αντίκτυπός της θα μπορούσε να επεκταθεί πολύ πέρα από τις αγορές ενέργειας, καθώς υπάρχει κίνδυνος οι τιμές των τροφίμων παγκοσμίως να αυξηθούν σημαντικά.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μόνο μια βασική αρτηρία για τις μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και για τα λιπάσματα που είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια γεωργία. Αναλυτές δήλωσαν στο CNBC ότι οι διαταραχές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αύξηση του κόστους της γεωργίας, μείωση της απόδοσης των καλλιεργειών και, τελικά, σε ακριβότερα τρόφιμα.
«Τα υψηλότερα κόστη ενέργειας και εισροών ενέχουν τον κίνδυνο να αναζωπυρώσουν τον παγκόσμιο πληθωρισμό των τροφίμων, ακριβώς τη στιγμή που οι τιμές λιανικής των τροφίμων είχαν επιστρέψει σε πιο ιστορικά επίπεδα σε πολλές χώρες», σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Πολιτική Τροφίμων (IFPRI).
Ο Raj Patel, ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, προειδοποίησε επίσης ότι οι διαταραχές στην προμήθεια λιπασμάτων που συνδέονται με τη σύγκρουση θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις παγκόσμιες πιέσεις στα τρόφιμα μέσω πολλών καναλιών ταυτόχρονα.
«Η σύντομη απάντηση είναι ότι οι επιπτώσεις είναι σημαντικές και συμβαίνουν ταχύτερα απ’ ό,τι πολλοί φαντάζονται», τόνισε ο Patel. «Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν σημείο συμφόρησης για τα λιπάσματα. Το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν παρέχουν από κοινού μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εμπορίας φωσφορικής ουρίας και φωσφορικών αλάτων, με σχεδόν όλη τη διακίνηση να διέρχεται από εκεί».
Οι χώρες που εξαρτώνται άμεσα από τις εισαγωγές τροφίμων, καθώς και εκείνες που εξαρτώνται από τα λιπάσματα, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αύξηση του κόστους εντός εβδομάδων, ιδίως κατά τις κρίσιμες περιόδους φύτευσης, σύμφωνα με παρατηρητές του κλάδου.
Οι χώρες του Κόλπου αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο
Η πρώτη περιοχή που πιθανόν θα υποστεί τις επιπτώσεις είναι οι χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στη σύγκρουση. «Σε περιφερειακό επίπεδο, οι καταναλωτές στον Κόλπο είναι οι πιο εκτεθειμένοι σε βραχυπρόθεσμες αυξήσεις των τιμών των τροφίμων, λόγω της μεγάλης εξάρτησής τους από τις θαλάσσιες εισαγωγές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε ο Bin Hui Ong, αναλυτής εμπορευμάτων στη BMI.
Οι οικονομίες του Περσικού Κόλπου, όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές τροφίμων που μεταφέρονται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Εάν η ναυτιλία παραμείνει περιορισμένη, οι προμήθειες θα πρέπει να ανακατευθυνθούν μέσω εναλλακτικών διαδρόμων ή να μεταφερθούν χερσαία με πολύ υψηλότερο κόστος, σύμφωνα με αναλυτές.
«Όσον αφορά τις βραχυπρόθεσμες ελλείψεις, όλες οι χώρες γύρω από τον Περσικό Κόλπο δυτικά του Ορμούζ θα δυσκολευτούν να εισάγουν τρόφιμα», δήλωσε ο Carlos Mera της Rabobank. «Αυτές οι χώρες θα πρέπει να βρουν εναλλακτικές διαδρομές».
Σημείωσε ότι οι πλουσιότερες χώρες, όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ, διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για να εισάγουν τρόφιμα αεροπορικώς ή χερσαία, αν χρειαστεί, αλλά οι φτωχότερες γειτονικές χώρες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες δυσκολίες.
«Το Ιράκ ενδέχεται να υποφέρει. Το ίδιο και το Ιράν θα αντιμετωπίσει έλλειψη», πρόσθεσε ο Mera.
Υποσαχάρια Αφρική: Η πιο ευάλωτη περιοχή
Πέρα από την περιοχή του Κόλπου, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι ενδέχεται να βρίσκονται σε τμήματα της Υποσαχάριας Αφρικής, όπου οι αγρότες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα εισαγόμενα λιπάσματα και τα νοικοκυριά δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα.
«Η υποσαχάρια Αφρική είναι η πιο ευάλωτη περιοχή», δήλωσε ο Patel. Στοιχεία από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν δείχνουν ότι πάνω από το 90% των λιπασμάτων που καταναλώνονται στην υποσαχάρια Αφρική είναι εισαγόμενα, κυρίως από χώρες εκτός της ηπείρου.
Οι καλλιέργειες που απαιτούν μεγάλη ποσότητα αζώτου, όπως το καλαμπόκι, ένα βασικό τρόφιμο σε ολόκληρη την περιοχή, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στην έλλειψη λιπασμάτων, αυξάνοντας τον κίνδυνο μείωσης των συγκομιδών και αύξησης των τιμών των τροφίμων, όπως τόνισαν άλλοι εμπειρογνώμονες.
«Οι φτωχότερες και πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές είναι πιθανό να υποφέρουν περισσότερο», δήλωσε ο Mera της Rabobank, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων της υποσαχάριας Αφρικής.
Ανησυχίες στην Ασία
Η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίσει αυξανόμενες πιέσεις στο κόστος. Σημαντικές γεωργικές οικονομίες, όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα εισαγόμενα λιπάσματα από τον Κόλπο. Μια παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους για τους αγρότες κατά τη διάρκεια των βασικών περιόδων φύτευσης.
«Ένας αγρότης στην Ταϊλάνδη που εξαρτάται κατά 90% από τις εισαγωγές, αγοράζοντας ουρία που παράγεται από φυσικό αέριο, μεταφέρεται μέσω του Ορμούζ και τιμολογείται σε δολάρια που ενισχύονται λόγω γεωπολιτικών κινδύνων, αντιμετωπίζει ταυτόχρονα ένα σοκ κόστους σε κάθε διάσταση», δήλωσε ο Patel.
Τα βασικά προϊόντα της περιοχής, που περιλαμβάνουν το ρύζι και το καλαμπόκι, είναι από τις καλλιέργειες που απαιτούν τη μεγαλύτερη χρήση λιπασμάτων.
Ο Mera ξεχώρισε την Ινδονησία και το Μπαγκλαντές μεταξύ των χωρών που ενδέχεται να πληγούν περισσότερο στην περιοχή.
Μακροπρόθεσμες προοπτικές
Εάν οι αγρότες ανταποκριθούν στην αύξηση των τιμών των λιπασμάτων μειώνοντας τη χρήση τους, η απόδοση των καλλιεργειών θα μπορούσε να μειωθεί και να ωθήσει τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω.
Η Βραζιλία, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων στον κόσμο, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αύξηση του κόστους εάν οι αγορές λιπασμάτων συρρικνωθούν, σύμφωνα με αναλυτές. Η Βραζιλία εισάγει περίπου το 85% των λιπασμάτων της, γεγονός που καθιστά την παραγωγή σόγιας και καλαμποκιού της ιδιαίτερα εξαρτημένη από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Μια παρατεταμένη διακοπή κατά τη διάρκεια της βασικής περιόδου εισαγωγής λιπασμάτων στη Βραζιλία θα μπορούσε να έχει αντίκτυπο στις παγκόσμιες αγορές καλλιεργειών, επηρεάζοντας τελικά τις τιμές των τροφίμων.
Ακόμη και αν η παραγωγή των καλλιεργειών παραμείνει σχετικά σταθερή στο εγγύς μέλλον, η αύξηση του κόστους της ενέργειας από μόνη της θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού των τροφίμων σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Η ενέργεια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, από την τροφοδοσία των γεωργικών μηχανημάτων και την παραγωγή λιπασμάτων έως τη μεταφορά των καλλιεργειών και τη μεταποίησή τους σε προϊόντα διατροφής.
«Η μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές καταναλωτή δεν θα είναι η επίδραση στα γεωργικά προϊόντα, αλλά το γεγονός ότι η ενέργεια αποτελεί μεγάλο μέρος του συνολικού κόστους λιανικής πώλησης των τροφίμων», δήλωσε ο Joseph Glauber, ανώτερος ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Πολιτική Τροφίμων.
Ο Chris Barrett, γεωργικός οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Cornell, δήλωσε ότι η κλίμακα οποιασδήποτε τιμολογιακής κρίσης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια των διαταραχών στις μεταφορές.
