Το παγκόσμιο σύστημα εμπορίου βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, καθώς οι δασμοί, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και οι διαφωνίες μεταξύ μεγάλων οικονομιών αποδυναμώνουν τους πολυμερείς κανόνες. Ο ΠΟΕ προειδοποιεί ότι απαιτείται άμεση και βαθιά αναθεώρηση του πλαισίου λειτουργίας του.
Η επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), Νγκόζι Οκόντζο Ιγουέλα, κάλεσε τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε ριζική αναθεώρηση των κανόνων του διεθνούς εμπορίου, υπογραμμίζοντας ότι η παλαιά παγκόσμια τάξη έχει πλέον οριστικά παρέλθει.
Μιλώντας κατά την έναρξη τετραήμερης συνόδου στο Καμερούν, τόνισε ότι το πολυμερές σύστημα εμπορίου έχει αλλάξει «ανεπίστρεπτα», μετά από μια περίοδο έντονων αναταράξεων που πυροδοτήθηκαν από τους δασμούς των ΗΠΑ και τις γεωπολιτικές εντάσεις.
Η ίδια επεσήμανε ότι ο ΠΟΕ αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις, με κυριότερη την παράλυση του μηχανισμού επίλυσης διαφορών, γεγονός που υπονομεύει την αποτελεσματικότητα και την αξιοπιστία του οργανισμού.
Δασμοί και κίνδυνος αποδόμησης του παγκόσμιου εμπορίου
Διπλωμάτες και αξιωματούχοι του εμπορίου προειδοποιούν ότι χωρίς συμφωνία για μεταρρυθμίσεις, τα κράτη ενδέχεται να εγκαταλείψουν την αρχή ενός κανόνων βασισμένου εμπορικού συστήματος και να προχωρήσουν σε μονομερείς ρυθμίσεις.
Η σύνοδος στην Γιαουντέ πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο περιβάλλον, καθώς οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή –και ειδικά της σύγκρουσης με το Ιράν– εντείνουν την αβεβαιότητα στο διεθνές εμπόριο.
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επανειλημμένα αδιέξοδα σε πολυμερείς εμπορικές συμφωνίες, γεγονός που επιβεβαιώνει τη δυσκολία συνεννόησης μεταξύ των μεγάλων οικονομιών.
Ο εκπρόσωπος εμπορίου των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, κάλεσε τα μέλη του ΠΟΕ σε έναν «ειλικρινή και ανοιχτό διάλογο» για τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, ασκώντας παράλληλα κριτική στον οργανισμό.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο ΠΟΕ συνέβαλε στη δημιουργία «σοβαρών και διαρκών ανισορροπιών» στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, τις οποίες η Ουάσινγκτον επιχείρησε να διορθώσει μέσω της επιβολής δασμών και άλλων εμπορικών πολιτικών.
Ωστόσο, ενώ οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι στηρίζουν τις μεταρρυθμίσεις, εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε ένα λεπτομερές σχέδιο εφαρμογής, σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Βρετανία και την Κίνα, που τάσσονται υπέρ μιας πιο δομημένης προσέγγισης.
Μεταρρυθμίσεις ή κατακερματισμός του παγκόσμιου συστήματος εμπορίου
Ο Βρετανός υπουργός Εμπορίου Κρις Μπράιαντ προειδοποίησε ότι η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατακερματισμό του παγκόσμιου εμπορίου και στη δημιουργία παράλληλων «κανόνων» από επιμέρους ομάδες χωρών.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται ζητήματα όπως η διαφάνεια στις κρατικές επιδοτήσεις, αλλά και η δυνατότητα μικρότερων ομάδων χωρών να συνάπτουν διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες εκτός του πλαισίου πλήρους συναίνεσης.
Η υφιστάμενη διαδικασία λήψης αποφάσεων, που απαιτεί ομοφωνία, έχει επανειλημμένα οδηγήσει σε αδιέξοδα, ενισχύοντας τις φωνές υπέρ μεγαλύτερης ευελιξίας.
Δασμοί, Κίνα και το μέλλον της αρχής του «πλέον ευνοούμενου κράτους»
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα αφορά την αρχή του «πλέον ευνοούμενου κράτους» (MFN), που επιβάλλει ίσους δασμούς σε όλους τους εμπορικούς εταίρους. Σήμερα, η αρχή αυτή καλύπτει περίπου το 72% του παγκόσμιου εμπορίου.
Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι το σύστημα αυτό δεν διασφαλίζει αμοιβαιότητα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται πρόθυμη να επανεξετάσει το πλαίσιο, κυρίως λόγω ανησυχιών για την Κίνα.
Αντίθετα, το Πεκίνο επιμένει ότι η αρχή MFN πρέπει να παραμείνει θεμέλιο του διεθνούς εμπορίου, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε απόκλιση θα μπορούσε να ανοίξει ένα «κουτί της Πανδώρας», οδηγώντας σε ανεξέλεγκτο κατακερματισμό.
Δασμοί και ψηφιακό εμπόριο: Νέο πεδίο σύγκρουσης
Ιδιαίτερη ένταση καταγράφεται και στο ζήτημα των δασμών στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Οι ΗΠΑ τάσσονται υπέρ μιας μόνιμης απαγόρευσης επιβολής δασμών στις διασυνοριακές ψηφιακές συναλλαγές, ενώ η Ινδία εκφράζει επιφυλάξεις, φοβούμενη απώλεια εσόδων.
Η διαφωνία αυτή αντικατοπτρίζει τη βαθύτερη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ ανεπτυγμένων και αναδυόμενων οικονομιών, υπογραμμίζοντας τη δυσκολία διαμόρφωσης κοινών κανόνων στη νέα ψηφιακή εποχή.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου, Τζον Ντέντον, προειδοποίησε ότι μια «ημιτελής» συμφωνία για τις μεταρρυθμίσεις και το ηλεκτρονικό εμπόριο θα ισοδυναμούσε με αποτυχία.
Η συζήτηση για το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου αναδεικνύει ένα βασικό δίλημμα: προσαρμογή σε μια νέα πραγματικότητα ή σταδιακή αποδόμηση του πολυμερούς συστήματος. Οι αποφάσεις των επόμενων μηνών θα κρίνουν εάν οι δασμοί και οι γεωπολιτικές εντάσεις θα οδηγήσουν σε ανασύνταξη ή διάλυση της παγκόσμιας εμπορικής τάξης.
