Η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιχειρεί να καθησυχάσει συμμάχους ότι δεν σχεδιάζει άμεσα χερσαία εισβολή στο Ιράν, την ώρα που ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή, διατηρώντας όμως στρατηγική ευελιξία σε συνθήκες υψηλού επιπέδου γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί να παίξει την τακτική μαστίγιο (απειλές) και καρότο (διαπραγματεύσεις), χωρίς ωστόσο να έχει τον έλεγχο των εξελίξεων, όσο τα κομβικά Στενά του Ορμούζ ελέγχονται από το Ιράν.
Οι διαφωνίες στο εσωτερικό της Δύσης παραμένουν, ενώ ο Τραμπ δείχνει στριμωγμένος σε διπλή πίεση, ανάμεσα στο γόητρο νίκης απέναντι στο Ιράν και τις δραματικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία που απειλείται με στασιμοπληθωρισμό, καθώς οι αιματηρές πολεμικές συγκρούσεις συνεχίζονται ένα μήνα από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.
Ιράν: Σήματα αποκλιμάκωσης με φόντο στρατιωτική κινητοποίηση
Όπως μεταδίδει το Bloomberg, η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διαμηνύει προς συμμάχους ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια για χερσαία εισβολή στο Ιράν, παρά την αυξανόμενη ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις εσωτερικές διεργασίες, οι αμερικανικές δυνάμεις που αποστέλλονται στην περιοχή ενδέχεται να εξυπηρετούν πολλαπλούς σκοπούς -από την υποστήριξη πιθανών επιχειρήσεων εκκένωσης Αμερικανών πολιτών έως τη δημιουργία ενός κλίματος στρατηγικής ασάφειας γύρω από τις πραγματικές προθέσεις της Ουάσιγκτον έναντι του Ιράν.
Στρατηγική ευελιξία και «ανοιχτές επιλογές» για το Ιράν
Παρά τις διαβεβαιώσεις, αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ο Τραμπ διατηρεί την ευχέρεια να αλλάξει στάση ανά πάσα στιγμή ή να εγκρίνει στρατιωτική κλιμάκωση. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι τόνισε ότι ο πρόεδρος «διατηρεί πάντα όλες τις στρατιωτικές επιλογές στο τραπέζι».
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι οι στόχοι των ΗΠΑ στο Ιράν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την ανάγκη χερσαίων δυνάμεων, προσθέτοντας ωστόσο ότι η παρουσία στρατευμάτων ενισχύει τις διαθέσιμες επιλογές της ηγεσίας.
Ενίσχυση δυνάμεων και σενάρια στρατιωτικής δράσης στο Ιράν
Το τελευταίο διάστημα, το αμερικανικό Πεντάγωνο έχει προχωρήσει στην ανάπτυξη δύο Μονάδων Εκστρατευτικών Πεζοναυτών, συνολικής δύναμης περίπου 5.000 στρατιωτών, καθώς και περίπου 2.000 στρατιωτών της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας.
Ενώ η ρητορική του Λευκού Οίκου εστιάζει στις διαπραγματεύσεις, μετά το τελευταίο 10ήμερο τελεσίγραφο στο Ιράν, οι κινήσεις στο Πεντάγωνο δείχνουν προετοιμασία για περαιτέρω κλιμάκωση. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, οι ΗΠΑ σχεδιάζουν την αποστολή 10.000 επιπλέον στρατιωτών των χερσαίων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Στόχος της κίνησης αυτής είναι να προσφερθούν στον πρόεδρο Τραμπ περισσότερες «στρατιωτικές επιλογές» σε περίπτωση που η διπλωματία αποτύχει.
Οι κινήσεις αυτές έχουν πυροδοτήσει σενάρια περί πιθανής χερσαίας επιχείρησης στο Ιράν. Μεταξύ των πιθανών στόχων περιλαμβάνονται η κατάληψη της νήσου Χαργκ, βασικού κόμβου εξαγωγών πετρελαίου, η εξουδετέρωση πυρηνικών εγκαταστάσεων ή ο έλεγχος στρατηγικών σημείων κοντά στα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι μια ευρείας κλίμακας επιχείρηση θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερη δύναμη και χρονικό ορίζοντα που υπερβαίνει τα όρια των 4–6 εβδομάδων που έχει θέσει ο Τραμπ για τη σύγκρουση, αναφέρει το Bloomberg.
Διπλωματικές κινήσεις και πίεση για το Ορμούζ
Σε διπλωματικό επίπεδο, οι ΗΠΑ εντείνουν τις προσπάθειες εξασφάλισης στήριξης από συμμάχους, με τον Ρούμπιο να συμμετέχει σε συνομιλίες με εκπροσώπους των G7 στη Γαλλία, επιδιώκοντας κοινή γραμμή για την ασφάλεια των ενεργειακών ροών.
Ο Τραμπ έχει επίσης μεταθέσει την προθεσμία προς το Ιράν για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, περιορίζοντας — προς το παρόν — τις προσδοκίες για άμεση κλιμάκωση των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μάρκο Ρούμπιο © EPA/AARON SCHWARTZ / POOL
Ιράν: Το ιστορικό της απρόβλεπτης αμερικανικής στάσης
Παρά τα σήματα αποκλιμάκωσης, η αμερικανική πολιτική απέναντι στο Ιράν παραμένει απρόβλεπτη. Στο παρελθόν, η Ουάσιγκτον έχει διαμηνύσει πρόθεση για διπλωματική λύση, μόνο για να προχωρήσει τελικά σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το 2025, όταν οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, ενώ παράλληλα διεξάγονταν διαπραγματεύσεις και υπήρχαν δημόσιες δηλώσεις περί συμφωνίας.
Η διπλή αυτή στρατηγική — συνδυασμός πίεσης και διαπραγμάτευσης — συνεχίζει να καθορίζει την προσέγγιση της Ουάσιγκτον, διατηρώντας υψηλό το επίπεδο αβεβαιότητας για την επόμενη φάση της κρίσης.
Ιράν: Η ρήξη Τραμπ–Μερτς και η αλλαγή τόνου
Η κρίση στο Ιράν δεν δοκιμάζει μόνο τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, αλλά προκαλεί και σοβαρές ρωγμές στις διατλαντικές σχέσεις, με τη Γερμανία να αποστασιοποιείται και τον Λευκό Οίκο να αντιδρά έντονα στις ευρωπαϊκές επιφυλάξεις.
Η εβδομάδα σηματοδότησε μια σαφή μεταστροφή στη στάση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, καθώς η σύγκρουση στο Ιράν φέρνει στην επιφάνεια βαθύτερες διαφωνίες, μεταδίδει το Politico.
Την δυσπιστία του σχετικά με το εάν οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος στη χώρα, εξέφρασε από τη μεριά του ο Μερτς, τονίζοντας ωστόσο ότι η Γερμανία είναι πρόθυμη να συνεισφέρει σε μια επιχείρηση διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Χορμούζ, αλλά μετά το τέλος του πολέμου.
«Απλώς δεν έχω πειστεί ότι αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή, αυτό δηλαδή που κάνουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, θα οδηγήσει πράγματι σε επιτυχία (…) Ενα μήνα μετά, δεν έχουμε σημάδια αποκλιμάκωσης», δήλωσε πριν από λίγο ο κ. Μερτς στο πλαίσιο συνεδρίου που διοργανώνει η Frankfurter Allgemeine Zeitung.
Ενώ νωρίτερα ο Τραμπ χαρακτήριζε τον Μερτς «πολύ καλό φίλο», σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου υιοθέτησε σαφώς πιο επικριτικό τόνο. Αναφερόμενος στη δήλωση του Γερμανού καγκελάριου ότι «αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος» για το Ιράν, απάντησε δηκτικά: «Τότε και η Ουκρανία δεν είναι δικός μας πόλεμος».
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη δήλωση «πολύ ακατάλληλη», υπογραμμίζοντας ότι «δεν μπορεί να διαγραφεί».
Ντόναλντ Τραμπ και Φρίντριχ Μερτς © EPA/SAMUEL CORUM/POOL
Γερμανική στροφή και αμφιβολίες για τη στρατηγική στο Ιράν
Η αντίδραση του Λευκού Οίκου αντικατοπτρίζει τη δυσαρέσκεια για τη μετατόπιση της γερμανικής στάσης στο Ιράν. Ο Μερτς και κορυφαίοι υπουργοί του εκφράζουν πλέον ανοιχτά επιφυλάξεις για τη στρατηγική των ΗΠΑ και του Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει σαφές σχέδιο εξόδου.
Ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους ήταν κατηγορηματικός: «Δεν είναι δικός μας πόλεμος. Δεν τον ξεκινήσαμε».
Η στροφή αυτή αντανακλά τόσο τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στην ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης όσο και την αυξανόμενη ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια.
Διατλαντική ρήξη και ιστορικοί παραλληλισμοί
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω όταν ο Πρόεδρος της Γερμανίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ καταδίκασε ευθέως την αμερικανική στρατιωτική δράση στο Ιράν, χαρακτηρίζοντάς την παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Προειδοποίησε μάλιστα για μια διατλαντική ρήξη αντίστοιχη με εκείνη που ακολούθησε τη ρήξη της Γερμανίας με τη Ρωσία μετά το 2022. «Η ρήξη είναι πολύ βαθιά», σημείωσε, υποδηλώνοντας ότι οι σχέσεις δεν θα επιστρέψουν εύκολα στην προηγούμενη κατάσταση.
Ιράν, Ουκρανία και ο φόβος ενίσχυσης της Ρωσίας
Καθώς οι συγκρούσεις σε Ιράν και Ουκρανία συνεχίζονται, το Βερολίνο ανησυχεί ότι ο μεγάλος γεωπολιτικός κερδισμένος μπορεί να είναι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η άνοδος των τιμών πετρελαίου ενισχύει τα έσοδα του Κρεμλίνου, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει φόβος ότι η Ουάσιγκτον θα αποσπάσει την προσοχή της από την Ουκρανία, ενδεχομένως ανακατευθύνοντας στρατιωτική βοήθεια προς τη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ έχει άλλωστε καταστήσει σαφές ότι δεν θεωρεί την Ουκρανία ως άμεση αμερικανική προτεραιότητα.
Η τρέχουσα κατάσταση στο Ιράν δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε μείωση της στήριξης προς την Ουκρανία, τόνισε ο υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ, επισημαίνοντας ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν ελπίζει ότι η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή θα αποσπάσει την προσοχή από την επίθεσή του εναντίον της Ουκρανίας. Ο Γερμανός υπουργός άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο γερμανικής συμμετοχής σε αποστολή διασφάλισης των Στενών του Χορμούζ, αλλά μόνο μετά το τέλος του πολέμου.
«Η ενδυνάμωση και η υποστήριξη της Ουκρανίας στην άμυνά της ενάντια στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας αποτελεί προτεραιότητα πολιτικής ασφαλείας για τη γερμανική κυβέρνηση», δήλωσε ο κ. Βάντεφουλ στο περιθώριο της συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών της Ομάδας των Επτά (G7) κοντά στο Παρίσι και έπειτα από συνάντηση με τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και τον Ουκρανό ομόλογό του Αντρέι Σιμπίχα.
Εσωτερικές πιέσεις και πολιτικές ισορροπίες στη Γερμανία
Η κριτική του Σταϊνμάιερ αυξάνει την πίεση στον Μερτς, περιορίζοντας τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών απέναντι στην Ουάσιγκτον. Ο καγκελάριος επιχειρεί να διατηρήσει δίαυλο επικοινωνίας με τον Τραμπ, επιδιώκοντας να επηρεάσει τις αποφάσεις του παρασκηνιακά.
Ωστόσο, η στρατηγική αυτή καθίσταται ολοένα πιο δύσκολη, καθώς η δημόσια διαφοροποίηση της Γερμανίας για το Ιράν προκαλεί αντιδράσεις στην αμερικανική πλευρά.
Την ίδια στιγμή, και η ακροδεξιά Alternative für Deutschland (AfD) επιχειρεί να κρατήσει αποστάσεις από τον Τραμπ, αναφέρει το Politico.
Η ηγεσία του κόμματος, υπό την Άλις Βάιντελ, φέρεται να ζήτησε από τα στελέχη να περιορίσουν τις δημόσιες επαφές με την αμερικανική κυβέρνηση, καθώς η σύνδεση με τον Λευκό Οίκο θεωρείται πλέον πολιτικά επιζήμια.
Η αλλαγή στάσης σχετίζεται άμεσα με τις επικείμενες εκλογές στην ανατολική Γερμανία, όπου η κοινή γνώμη εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις και πιο φιλική προς τη Ρωσία.
Ιράν: Διπλωματικά ανοίγματα και ενεργειακές εντάσεις
Παρά την κριτική, το Βερολίνο δηλώνει έτοιμο να στηρίξει ειρηνευτικές πρωτοβουλίες στο Ιράν, εφόσον υπάρξει κατάπαυση του πυρός. Ο Πιστόριους υπογράμμισε ότι η Γερμανία θα μπορούσε να συμβάλει σε αποστολές διασφάλισης της ειρήνης και της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή διάσταση της κρίσης επανέρχεται στο προσκήνιο, με τη Γερμανίδα υπουργό Ενέργειας Κατερίνα Ράιχε να ζητά πιο ευέλικτη ευρωπαϊκή πολιτική για την κλιματική ουδετερότητα, εν μέσω αυξανόμενων πιέσεων στον ενεργειακό εφοδιασμό.
Παράλληλα, αυξάνονται οι ανησυχίες για την ασφάλεια ευαίσθητων πληροφοριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η πρόσβαση βουλευτών — μεταξύ αυτών και της AfD — σε εμπιστευτικά έγγραφα εγείρει φόβους για πιθανές διαρροές προς τη Μόσχα.
Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν ήδη τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι διπλωματικές διαβουλεύσεις, με τους Ευρωπαίους αξιωματούχους να λαμβάνουν υπόψη τον κίνδυνο έκθεσης κρίσιμων δεδομένων.
Η κρίση στο Ιράν αναδεικνύεται σε καταλύτη για ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις, φέρνοντας στο προσκήνιο όχι μόνο στρατιωτικές και ενεργειακές προκλήσεις, αλλά και βαθιές πολιτικές διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό της Δύσης, μες τον πόλεμο να μετράει ήδη έναν μήνα.
