Η Βουλγαρία έγινε γνωστή στο ευρύ εγχώριο κοινό με την είσοδό της στο ευρώ, από την αρχή του 2026, με τις συγκρίσεις για το επίπεδο ζωής με την Ελλάδα και πριν από λίγα 24ωρα με την εκλογή του φιλορώσου (;), μετριοπαθούς (;), πραγματιστή (;) Ρούμεν Ράντεφ, επικεφαλής του κόμματος «Προοδευτική Βουλγαρία». Είναι μια ακόμη σημαντική πολιτική εξέλιξη στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά την ανατροπή του καθεστώτος Όρμπαν και την εκλογή του Πέτερ Μάγιαρ στην Ουγγαρία.
Η εκτεταμένη διαφθορά σε κάθε κλίμακα ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που ο Ράντεφ-πιλότος μαχητικού Μινγκ στα νιάτα του- κέρδισε κατά κράτος τους αντιπάλους του. Με μάλλον καθαρό «πολιτικό μητρώο», εξήγγειλε το χτύπημα της διαφθοράς σε μια χώρα που εδώ και πολλά χρόνια υποφέρει από σκάνδαλα, εξαγορά ψήφων, διάβρωση της Δικαιοσύνης, από ολιγάρχες που μονοπωλούν εγχώριους πόρους και νέμονται ευρωπαϊκά κονδύλια.
Με την εκλογή Ράντεφ φαίνεται να κλείνει προς το παρόν ένας από τους πιο παρατεταμένους κύκλους ακυβερνησίας στους κόλπους της Ε.Ε. Ενδεικτικά, μόνο τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν διεξαχθεί 8 (!) βουλευτικές εκλογές. Μιλάμε δηλαδή για μια δομική πολιτική αστάθεια και όχι για ένα προϊόν συγκυριών. Η ακυβερνησία στη χώρα ήταν αποτέλεσμα ενός χωρίς προηγούμενο κατακερματισμού του πολιτικού συστήματος. Οι περισσότερες εκλογικές αναμετρήσεις έγιναν μετά από αδυναμία συγκρότησης κυβερνήσεων συνασπισμού ή κατάρρευσής τους λίγους μήνες μετά το σχηματισμό τους, εξαιτίας όχι μόνο βασικών διαφωνιών αλλά και σκανδάλων των εμπλεκόμενων πολιτικών φορέων και προσώπων. Ένας φαύλος κύκλος, που έφτασε να αυτοτροφοδοτείται από τη συμπεριφορά των κομματικών μηχανισμών.
Είναι φανερό ότι η εκλογή Ράντεφ προκαλεί προβληματισμούς στις Βρυξέλλες, σε ό,τι αφορά στη στήριξη βασικών επιλογών, όπως τη στήριξη της Ουκρανίας. Είναι επίσης ηλίου φαεινότερο πως η Μόσχα μόνο δυσαρεστημένη δεν δείχνει από την αλλαγή στη Βουλγαρία. Όμως ας σταθούμε εδώ στη λιγότερο γνωστή πλευρά των πραγμάτων, δηλαδή στο πώς ο πολιτικός κατακερματισμός έγινε ο βασικός παράγοντας που οδήγησε σε παραλυσία διακυβέρνησης για πέντε ολόκληρα χρόνια.
Μέχρι το 2020 δύο κόμματα κυριαρχούσαν στην πολιτική σκηνή. Το συντηρητικό GERB από τη μια και το κεντροαριστερό Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Οι πολιτικές ταυτότητες όμως, όπως αποδείχτηκε, μικρή σημασία έχουν για τον πραγματικό ρόλο των δύο κομμάτων. Μετά το 2009, το GERB μονοπώλησε την πολιτική εξουσία, έχοντας στο τιμόνι τον πολύ Μπόικο Μπορίσοφ. Ακολούθησε μια δεκαετία όπου το πράγμα ξέφυγε: ο Μπορίσοφ έγινε συνώνυμο της σπατάλης, της διασπάθισης κρατικών όρων, και αρωγός ενός ισχυρού πελατειακού δικτύου. Η διαφθορά διάβρωσε τον κοινωνικό ιστό, αποσύνθεσε το πολιτικό σύστημα και με τις ογκώδεις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας του 2020-21 είχαμε μια νέα πολιτική τάξη πραγμάτων. Τουλάχιστον τέσσερα αντισυστημικά κόμματα αναδείχτηκαν και η Βουλγαρία μπήκε σε μια φάση πολιτικής παράλυσης. Τα νέα κόμματα αρνούνταν να συνεργαστούν με τα δύο κραταιά, που πλέον δεν διέθεταν πλειοψηφίες διακυβέρνησης. Η τοξικότητα κλιμακώθηκε, η πόλωση οδήγησε σε άρνηση συμβιβασμών και αίφνης τα μικρά κόμματα συνειδητοποίησαν, ως κυβερνητικοί εταίροι, ότι μπορούσαν να ρίξουν την κυβέρνηση, αυξάνοντας την.. διαπραγματευτική τους ικανότητα να παίξουν το ρόλο του ρυθμιστή. Ο μεγαλοεπιχειρηματίας και δυνάστης των ΜΜΕ Ντελιάν Πεέφσκι ήταν από αυτούς που έκαναν αντίστοιχα παιχνίδια εξουσίας. Έτσι, τα μικρότερα κόμματα-τα περισσότερα τουλάχιστον-έγιναν και αυτά μέρος του προβλήματος.
«Διαφθορά και ακυβερνησία»
Κάπου ο κόσμος απηύδησε και πήρε τη «σκούπα» στις εκλογές του Απριλίου 2026, σε μια προφανή βούληση να υπάρξει αλλαγή πορείας. Το κόμμα του Μπ.Μπορίσοφ πήρε μόλις 13,1%, ενώ στις εκλογές του Οκτωβρίου 2024 ήταν πρώτο κόμμα με 26,4%. Το κόμμα του Πεέφσκι έπεσε από το11,5% το 2024 στο 5,7%…
Οι επιπτώσεις της πενταετούς ακυβερνησίας είναι δύσκολο να αποτιμηθούν στην έκτασή τους. Ένα ολόκληρο σύμπλεγμα σχέσεων μεταξύ πολιτικής, επιχειρηματικών συμφερόντων και απαξιωμένων θεσμών παγίδεψε τη χώρα σε μια ιδιότυπη στασιμότητα. Αν και δεν είχαμε φαινόμενα κατάρρευσης, κατά γενική ομολογία μπήκε φρένο στην οικονομική ανάπτυξη, με ρυθμούς κάτω από το μέσο όρο σύγκλισης των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης με την Ε.Ε. Μεταρρυθμίσεις «κόλλησαν», οι ξένες επενδύσεις λόγω της πολιτικής αστάθειας αλλά και της έλλειψης κανόνων δικαίου έμειναν στο ράφι. Η Βουλγαρία δεν είναι μόνο η φτωχότερη χώρα της Ε.Ε. σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ, αλλά και η χώρα με υψηλή εισοδηματική ανισότητα. Το δίδυμο «διαφθορά και ακυβερνησία» αποδείχτηκε ο «συνδυασμός που σκοτώνει».
Δεν είναι σώφρον να βγαίνουν βιαστικά συμπεράσματα για τα καθ΄ημάς. Όμως τελικά η διαφθορά δεν είναι εύκολο να παραγράφεται ως έλασσον στη στάθμιση των πολιτικών πραγμάτων στη χώρα-ιδιαίτερα όταν αυτή έχει επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών. Παράλληλα, ο πολιτικός πολυκερματισμός, όταν οδηγεί σε δομική ακυβερνησία ωθεί την κοινή γνώμη σε αναζήτηση λύσεων σταθερότητας, με τρόπους που δεν είναι εύκολα προβλέψιμοι. Έτσι, στη Βουλγαρία η λύση δόθηκε από την κάλπη με έναν τρόπο που στη γειτονική μας χώρα το θεωρούσαν επί χρόνια αδιανόητο: την… αυτοδυναμία σε ένα κόμμα χωρίς παρελθόν.
