Η κλιμακούμενη γεωπολιτική ένταση, σε συνδυασμό με την εκτίναξη του κόστους και τις δυσλειτουργίες στην εφοδιαστική αλυσίδα, διαμορφώνουν ένα αβέβαιο σκηνικό για τις φετινές καλοκαιρινές διακοπές και την τουριστική περίοδο στην Ευρώπη.
Ο τουριστικός κλάδος συγκαταλέγεται παραδοσιακά στους πρώτους που πλήττονται από την αστάθεια. Ακόμη και όταν μια σύγκρουση δεν εκτυλίσσεται άμεσα σε έναν προορισμό, η γεωγραφική εγγύτητα, η αντίληψη περί ασφάλειας και πρακτικοί παράγοντες -όπως η αύξηση των τιμών ή οι ελλείψεις καυσίμων- αρκούν για να ανατρέψουν γρήγορα τη συμπεριφορά των ταξιδιωτών.
Όπως σημειώνει το Forbes, ενδεικτική είναι η περίπτωση της Κύπρου, όπου ο τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας. Το νησί δέχεται πιέσεις, καθώς η εγγύτητά του σε περιοχές έντασης (σε απόσταση μόλις 1.200 χιλιομέτρων από το Ιράν) και πρόσφατο περιστατικό επίθεσης σε μία βρετανική στρατιωτική βάση εντείνουν την ανησυχία. Παράλληλα, συστάσεις ξένων κυβερνήσεων για αυξημένη προσοχή στις μετακινήσεις, σε συνδυασμό με την άνοδο των αεροπορικών ναύλων, έχουν οδηγήσει σε κύμα ακυρώσεων, σύμφωνα με το Politico. Η ραγδαία αύξηση των αεροπορικών ναύλων δεν βοηθάει επίσης.
Υπάρχει αρκετό καύσιμο για να συνεχίσουν να πετούν τα αεροπλάνα;
Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας προειδοποίησε πρόσφατα ότι απομένουν μόλις έξι εβδομάδες καυσίμου για να συνεχίσουν να πετούν τα αεροπλάνα.
Ο Οργανισμός, ο οποίος συμβουλεύει 32 χώρες μέλη σχετικά με τον ενεργειακό εφοδιασμό και την ασφάλεια, δήλωσε ότι, εκτός αν η Ευρώπη καταφέρει να καλύψει τουλάχιστον το ήμισυ των εισαγωγών της από τη Μέση Ανατολή, «τα αποθέματα θα φτάσουν σε ένα κρίσιμο σημείο», οδηγώντας ενδεχομένως σε ακυρώσεις πτήσεων.
Αυτή είναι μόνο μία από τις επιπτώσεις του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, το οποίο βρίσκεται μεταξύ του Ομάν και του Ιράν, για περισσότερο από έξι εβδομάδες. Συνήθως, έως και το 20-25% της ευρωπαϊκής κηροζίνης φτάνει μέσω αυτής της στρατηγικής θαλάσσιας διαδρομής.
Οι τιμές της κηροζίνης διπλασιάστηκαν τον Μάρτιο, και η EasyJet έχει δηλώσει ότι αυτό θα συνεχιστεί, επηρεάζοντας τις τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων μετά το Πάσχα και μέχρι το καλοκαίρι. Η τιμή του καυσίμου αεροσκαφών αντιπροσωπεύει πάνω από το 20% του συνολικού λειτουργικού κόστους μιας αεροπορικής εταιρείας.
Η σκανδιναβική αεροπορική εταιρεία SAS ακύρωσε πρόσφατα 1.000 πτήσεις, ενώ χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τον τουρισμό, όπως η Κροατία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία, είναι πιθανό να επηρεαστούν περισσότερο από την κρίση. Αναλυτές της Deutsche Bank δήλωσαν επίσης στους New York Times ότι οι παγκόσμιες αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να περιορίζουν τις διαδρομές, οπότε οι ταξιδιώτες ενδέχεται να έχουν λιγότερες επιλογές σε περίπτωση που χρειαστεί να ταξιδέψουν.
Ο πόλεμος και η ακρίβεια «φρενάρουν» τις διακοπές
Οι πολεμικές συγκρούσεις επηρεάζουν τον τουρισμό ακόμη και σε χώρες που δεν εμπλέκονται άμεσα, απλώς λόγω της γεωγραφικής τους εγγύτητας με εστίες έντασης. Όπως επισημαίνει το Bloomberg, ο τουρισμός -και ιδίως ο πολυτελής- αποτελεί κατεξοχήν προαιρετική δαπάνη. Ακριβώς επειδή δεν είναι αναγκαίος, είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε εξωγενείς παράγοντες και εξελίξεις που, αν και δεν συνδέονται άμεσα με τις επιλογές των καταναλωτών, αρκούν για να αποθαρρύνουν τη διάθεση για ταξίδια.
Η πολιτική αστάθεια, οι υγειονομικές κρίσεις και οι πολεμικές συγκρούσεις αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς εξωγενείς παράγοντες μπορούν να πλήξουν τον τουρισμό. Το 2014, για παράδειγμα, η Γκάμπια κατέγραψε πτώση έως και 65% στις ξενοδοχειακές κρατήσεις εξαιτίας της επιδημίας Έμπολα, παρότι δεν είχε εμφανίσει ούτε ένα κρούσμα. Αντίστοιχα, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, μειώθηκαν αισθητά οι κρατήσεις σε πόλεις όπως η Βαρσοβία, η Πράγα, η Μπρατισλάβα και η Βουδαπέστη, παρόλο που δεν επηρεάστηκαν άμεσα από τις συγκρούσεις. Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg και σχετική μελέτη στο Tourism Management Journal, η ειρήνη και το αίσθημα ασφάλειας αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του τουρισμού, καθώς οι ταξιδιώτες αποφεύγουν προορισμούς που συνδέονται, έστω και έμμεσα, με κινδύνους. Ως εκ τούτου, περιοχές που βρίσκονται κοντά σε εστίες γεωπολιτικής έντασης είναι σχεδόν βέβαιο ότι υφίστανται επιπτώσεις.
Παράλληλα, το ευρύτερο κλίμα αβεβαιότητας εντείνεται από ανησυχίες για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, με αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να εξετάζουν ακόμη και την αποθεματοποίηση τροφίμων, καθώς σημαντικό μέρος του διεθνούς εμπορίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτό το πλαίσιο, ενισχύεται και ένας νέος φόβος μεταξύ των ταξιδιωτών: ο κίνδυνος εγκλωβισμού σε έναν προορισμό λόγω ακυρώσεων πτήσεων ή έκτακτων εξελίξεων.
Οι γεωπολιτικές πιέσεις έρχονται να προστεθούν σε ήδη γνωστά προβλήματα κόστους και ασφάλειας. Οι αυξήσεις στις τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων, οι περιορισμένες διαθέσιμες πτήσεις, οι ελλείψεις καυσίμων και οι συχνότερες ακυρώσεις εντείνουν την επιφυλακτικότητα των καταναλωτών, σε ένα περιβάλλον γενικευμένης οικονομικής ανασφάλειας.
Όπως σημειώνει το Bloomberg, ο πληθωρισμός έχει αυξηθεί σημαντικά από το 2020, με αποτέλεσμα το κόστος ζωής να επιβαρύνει αισθητά τα νοικοκυριά, ιδιαίτερα σε βασικά αγαθά όπως τα τρόφιμα και η ενέργεια. Ακόμη και καταναλωτές με υψηλότερα εισοδήματα στρέφονται σε πιο οικονομικές επιλογές για τις καθημερινές τους ανάγκες.
Ακριβότερα αεροπορικά εισιτήρια
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τους New York Times, οι αεροπορικές εταιρείες μετακυλίουν το αυξημένο κόστος καυσίμων στους επιβάτες μέσω πρόσθετων χρεώσεων. Εταιρείες όπως η Delta Air Lines, η United Airlines και η JetBlue έχουν ήδη προχωρήσει σε αυξήσεις, με ειδικούς να προειδοποιούν ότι τέτοιες επιβαρύνσεις ενδέχεται να παγιωθούν.
Συνολικά, ο πόλεμος λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής πιέσεων: αυξάνει το κόστος, διαταράσσει τις αλυσίδες εφοδιασμού και ενισχύει την αβεβαιότητα των ταξιδιωτών, οδηγώντας σε πλήγμα του τουρισμού ακόμη και σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από το επίκεντρο των συγκρούσεων.
