Η Ουκρανία κατέγραψε τον Απρίλιο τις πρώτες ουσιαστικές εδαφικές ανακτήσεις από το καλοκαίρι του 2023, περιορίζοντας –έστω οριακά– τον έλεγχο της Ρωσίας στα κατεχόμενα. Η εξέλιξη έχει περισσότερο στρατηγικό και συμβολικό χαρακτήρα, καθώς αποτυπώνει τη φθορά της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Για πρώτη φορά μετά την ουκρανική αντεπίθεση του 2023, οι δυνάμεις της Ρωσίας φαίνεται να χάνουν έδαφος στην Ουκρανία, σύμφωνα με στοιχεία του Institute for the Study of War (ISW), τα οποία επικαλείται το AFP. Παρότι οι μεταβολές στο πεδίο των επιχειρήσεων παραμένουν περιορισμένες, η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι συνομιλίες μεταξύ Κιέβου και Μόσχας παραμένουν ουσιαστικά αδιέξοδες και ακόμη και η προοπτική εκεχειρίας μοιάζει μακρινή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ISW, η έκταση των ουκρανικών εδαφών που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο μειώθηκε κατά περίπου 120 τετραγωνικά χιλιόμετρα τον Απρίλιο. Πρόκειται για την πρώτη καθαρή υποχώρηση των ρωσικών γραμμών εδώ και σχεδόν δύο χρόνια.
Οι προελάσεις της Ουκρανίας και η πίεση στη Ρωσία
Η εικόνα, ωστόσο, παραμένει σύνθετη. Το ISW επισημαίνει ότι σε πολλές από τις περιοχές όπου ανέκτησε έδαφος το Κίεβο εξακολουθούν να δρουν ρωσικές μονάδες μέσω διεισδύσεων και μικρών θυλάκων αντίστασης. Οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις δεν καταγράφονται στις επίσημες εκτιμήσεις ελέγχου εδαφών, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την ακριβή αποτύπωση της κατάστασης στο μέτωπο.
Παρά ταύτα, η ουκρανική πλευρά κατάφερε να σημειώσει προώθηση περίπου 40 χιλιομέτρων συνολικά σε τρεις κρίσιμες περιοχές της γραμμής του μετώπου: στη Ζαπορίζια, στο Χάρκοβο και στην περιφέρεια του Ντονέτσκ.
Αντίθετα, οι ρωσικές δυνάμεις φέρονται να κατέγραψαν ελάχιστα κέρδη. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, προωθήθηκαν μόλις κατά 23 τετραγωνικά χιλιόμετρα ανατολικά του Κραματόρσκ, στην περιοχή του Ντονέτσκ. Η Μόσχα υποστηρίζει ότι έχει πετύχει μεγαλύτερες κατακτήσεις, ωστόσο οι ισχυρισμοί αυτοί δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, αναφέρουν αναλυτές στη Les Echos.
Οι αναλυτές του ISW θεωρούν ότι η επιβράδυνση της ρωσικής προέλασης συνδέεται με σειρά επιχειρησιακών και τεχνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει πλέον ο ρωσικός στρατός.
Όπως αναφέρουν, οι ουκρανικές αντεπιθέσεις στο έδαφος, αλλά και τα πλήγματα μέσης εμβέλειας έχουν επιβαρύνει σημαντικά τις ρωσικές δυνάμεις. Παράλληλα, η παρεμπόδιση της χρήσης τερματικών Starlink από ρωσικές μονάδες στην Ουκρανία μετά τον Φεβρουάριο του 2026 δημιούργησε νέα προβλήματα στις επικοινωνίες και στον συντονισμό των επιχειρήσεων.
Το ISW επισημαίνει επίσης ότι η αυστηρότερη στάση του Κρεμλίνου απέναντι στο Telegram επηρέασε αρνητικά τις στρατιωτικές επικοινωνίες και τη ροή πληροφοριών μεταξύ μονάδων στο πεδίο.
Σε αυτά προστίθενται και εποχικοί παράγοντες. Η απόψυξη του παγωμένου εδάφους και οι ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις έχουν επιδεινώσει σημαντικά τις συνθήκες μετακίνησης στρατευμάτων και βαρέος εξοπλισμού, περιορίζοντας τις δυνατότητες μεγάλων επιθετικών επιχειρήσεων.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν προεδρεύει σε συνεδρίαση με μέλη της κυβέρνησης © EPA/VYACHESLAV PROKOFYEV
Αν και οι ουκρανικές ανακαταλήψεις αντιστοιχούν μόλις στο 0,02% της συνολικής ουκρανικής επικράτειας – συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας και του Ντονμπάς – η σημασία τους είναι κυρίως πολιτική και ψυχολογική.
Οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν την επιβράδυνση της ρωσικής δυναμικής που είχε ήδη αρχίσει να διαφαίνεται τους τελευταίους μήνες και λειτουργούν ως ένδειξη ότι η Ουκρανία εξακολουθεί να διαθέτει δυνατότητα αντίδρασης απέναντι στη στρατιωτική πίεση της Ρωσίας.
Σήμερα η Μόσχα εξακολουθεί να ελέγχει λίγο περισσότερο από το 19% της ουκρανικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένου περίπου 7% στην Κριμαία και στις βιομηχανικές περιοχές του Ντονμπάς. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των κατακτήσεων προήλθε από τις πρώτες φάσεις της εισβολής το 2022.
Παράλληλα με τις χερσαίες συγκρούσεις, η ένταση παραμένει υψηλή και μακριά από την πρώτη γραμμή.
Η Ρωσία συνεχίζει σχεδόν καθημερινά αεροπορικά και πυραυλικά πλήγματα σε ουκρανικές περιοχές. Επιθέσεις που σημειώθηκαν την Τρίτη στην περιφέρεια Πολτάβα προκάλεσαν τον θάνατο τεσσάρων ανθρώπων και τον τραυματισμό περίπου τριάντα ακόμη.
Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς εναντίον ρωσικών στρατιωτικών και ενεργειακών εγκαταστάσεων. Μεταξύ των στόχων βρέθηκε και το διυλιστήριο του Λένινγκραντ, ένα από τα μεγαλύτερα της Ρωσίας, το οποίο τυλίχτηκε στις φλόγες ύστερα από επιδρομή drones.
Η αυξανόμενη απειλή των ουκρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στη Μόσχα. Σύμφωνα με αναφορές, ο φόβος επιθέσεων με drones ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που οι ρωσικές αρχές απέφυγαν φέτος την εκτεταμένη παρουσία στρατιωτικού εξοπλισμού στην παρέλαση της 9ης Μαΐου για τη «Μεγάλη Πατριωτική Νίκη».
Ουκρανία: Η «Ημέρα της Νίκης» χάνει τον θριαμβευτικό της χαρακτήρα στη Ρωσία
Από τότε που ανέλαβε την εξουσία, πριν από περισσότερα από 25 χρόνια, ο Βλαντίμιρ Πούτιν οικοδόμησε ένα νέο κρατικό αφήγημα γύρω από τη 9η Μαΐου, ημέρα της σοβιετικής νίκης επί της ναζιστικής Γερμανίας και κορυφαία επέτειο της σύγχρονης ρωσικής ταυτότητας.
Φέτος, ωστόσο, η επέτειος αποκτά διαφορετικό και ιδιαίτερα βαρύ συμβολισμό. Για πρώτη φορά, η στρατιωτική εκστρατεία της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει ξεπεράσει χρονικά τη διάρκεια του πολέμου της Σοβιετικής Ένωσης εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας την περίοδο 1941-1945 — του λεγόμενου «Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου».
Η σύγκριση αυτή δημιουργεί έντονη ψυχολογική και πολιτική πίεση στο Κρεμλίνο. Ο Πούτιν καλείται να προεδρεύσει στην παρέλαση της «Ημέρας της Νίκης» χωρίς να μπορεί να παρουσιάσει μια ξεκάθαρη στρατιωτική επιτυχία.
Αντίθετα, η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με συνεχιζόμενες ουκρανικές επιθέσεις drones ακόμη και στην καρδιά της Μόσχας, γεγονός που ανάγκασε τις ρωσικές αρχές να ζητήσουν προσωρινή εκεχειρία κατά τη διάρκεια των εορτασμών.
Τα μέτρα ασφαλείας είναι πρωτοφανή. Η παρέλαση υποβαθμίστηκε σημαντικά, με ακύρωση της επίδειξης τεθωρακισμένων και περιορισμό της συμμετοχής στρατιωτικών σχολών, ενώ στη Μόσχα προβλέπονται εκτεταμένες διακοπές κινητής τηλεφωνίας και διαδικτύου.
Καθώς το μέτωπο στην Ουκρανία παραμένει ουσιαστικά στάσιμο, οι ανθρώπινες απώλειες της Ρωσίας εκτιμάται ότι έχουν ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο, ενώ η οικονομία δέχεται ολοένα ισχυρότερες πιέσεις.
Οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές υποδομές έχουν γίνει σχεδόν καθημερινό φαινόμενο. Περιοχές που θεωρούνταν ασφαλείς, ακόμη και σε απόσταση άνω των 1.500 χιλιομέτρων από το μέτωπο, βρίσκονται πλέον εντός εμβέλειας ουκρανικών drones και πυραύλων.
Αρχικά, οι επιθέσεις αυτές ενίσχυσαν το λεγόμενο «συσπειρωτικό αποτέλεσμα» γύρω από τη ρωσική ηγεσία. Ωστόσο, καθώς η αποτελεσματικότητα των ουκρανικών επιχειρήσεων αυξάνεται, μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις εξελίξεις ως ένδειξη αδυναμίας του Κρεμλίνου.
Ο Αλεξάντερ Μπαούνοφ, αναλυτής του Carnegie Russia Eurasia Center, υποστηρίζει ότι η εικόνα του Πούτιν έχει μεταβληθεί αισθητά μέσα στη ρωσική κοινωνία.
«Δεν θεωρείται πλέον ο απόλυτος προστάτης. Δεν αντιμετωπίζεται πια ως υπερήρωας», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η Ρωσία πραγματοποιεί τις τελευταίες πρόβες πριν από τη στρατιωτική παρέλαση της 9ης Μαΐου στη Μόσχα ©EPA/ANATOLY MALTSEV
Ρωσία: Εντεινόμενη δυσαρέσκεια και φόβοι αποσταθεροποίησης
Οι ρωσικές αρχές έχουν απαντήσει με αυστηρότερους ελέγχους και περιορισμούς στην ψηφιακή επικοινωνία, υιοθετώντας πρακτικές που αρκετοί συγκρίνουν πλέον με το κινεζικό μοντέλο του «Great Firewall».
Παρότι τα μέτρα δικαιολογούνται επισήμως ως αναγκαία για την αντιμετώπιση των ουκρανικών drones, ακόμη και εθνικιστές σχολιαστές που στηρίζουν τον πόλεμο κάνουν πλέον λόγο για αυξανόμενη κοινωνική ένταση και πιθανότητα βαθύτερης πολιτικής κρίσης.
Στους πολιτικούς και δημοσιογραφικούς κύκλους της Μόσχας κυκλοφορούν σενάρια περί εσωτερικών συγκρούσεων στο σύστημα ασφαλείας και πιθανών ανακατατάξεων στο Κρεμλίνο, σημειώνουν αναλυτές στη Wall Street Journal.
Η ψυχολογική καμπή φαίνεται πως ήρθε τον Ιανουάριο, όταν η διάρκεια της λεγόμενης «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» ξεπέρασε επισήμως εκείνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για τη Σοβιετική Ένωση.
Ο Αμπάς Γκαλιάμοφ, πρώην λογογράφος του Πούτιν, εκτιμά ότι το αφήγημα που δημιούργησε ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος γύρω από τη γενιά των παππούδων που νίκησαν τον ναζισμό στρέφεται πλέον εναντίον του.
«Κάθε μέρα που περνά ενισχύει την αίσθηση ότι η σημερινή Ρωσία δεν στέκεται αντάξια της μνήμης εκείνης της γενιάς», αναφέρει.
Ρωσία: Η πίεση δεν είναι μόνο στρατιωτική ή πολιτική, αλλά και οικονομική
Η πίεση δεν είναι μόνο στρατιωτική ή πολιτική αλλά και οικονομική. Οι επιθέσεις σε λιμάνια εξαγωγής πετρελαίου και διυλιστήρια έχουν επιβαρύνει σοβαρά κρίσιμες υποδομές της ρωσικής οικονομίας.
Ιδιαίτερα καθοριστικές θεωρούνται οι πρόσφατες ουκρανικές επιθέσεις στο λιμάνι και το διυλιστήριο της Τουάπσε στη Μαύρη Θάλασσα, οι οποίες προκάλεσαν σημαντική περιβαλλοντική καταστροφή σε τουριστικές περιοχές.
Για πολλούς Ρώσους, ο πόλεμος έπαψε πλέον να είναι μια μακρινή σύγκρουση. Οι επιπτώσεις του αγγίζουν άμεσα την καθημερινότητα, τις επιχειρήσεις και την αίσθηση ασφάλειας.
Ακόμη και πρόσωπα που μέχρι πρότινος απέφευγαν πολιτικές τοποθετήσεις αρχίζουν δημοσίως να εκφράζουν ανησυχία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Βικτόρια Μπόνια, γνωστής influencer και πρώην τηλεοπτικής προσωπικότητας, η οποία κατηγόρησε δημοσίως το κρατικό σύστημα για διαφθορά, φόβο και αποκοπή από την κοινωνική πραγματικότητα.
Σε βίντεο που συγκέντρωσε εκατομμύρια προβολές, υποστήριξε ότι οι τοπικοί αξιωματούχοι αποκρύπτουν την αληθινή κατάσταση από τον Πούτιν και προειδοποίησε ότι «οι άνθρωποι θα κουραστούν να φοβούνται».
Παρά τη διευρυνόμενη δυσαρέσκεια, λίγοι θεωρούν ότι η Ρωσία βρίσκεται άμεσα μπροστά σε πολιτική ανατροπή.
Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το κοινωνικό και πολιτικό κλίμα έχει αλλάξει αισθητά σε σχέση με το τέλος του 2025, όταν η Μόσχα ήλπιζε πως ο Ντόναλντ Τραμπ θα πίεζε την Ουκρανία προς μια συμφωνία ευνοϊκή για το Κρεμλίνο.
Ο ιστορικός Σεργκέι Ραντσένκο του Johns Hopkins University υπογραμμίζει ότι ακόμη και πολίτες που δεν ασχολούνταν με την πολιτική εκφράζουν δημόσια δυσαρέσκεια και αμφισβήτηση απέναντι στις αρχές.
Παράλληλα, η ρωσική ηγεσία συνεχίζει να διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς καταστολής και ελέγχου. Το Κρεμλίνο δείχνει διατεθειμένο να επιτρέψει περιορισμένες εκδηλώσεις δυσαρέσκειας, επιχειρώντας να απορροφήσει την κοινωνική πίεση χωρίς να διακινδυνεύσει ευρύτερη αποσταθεροποίηση.
Ωστόσο, ο πρώην Αμερικανός πρέσβης στη Μόσχα Τζον Σάλιβαν προειδοποιεί ότι η ρωσική ιστορία δείχνει πως οι μεγάλες ανατροπές συχνά μοιάζουν αδύνατες μέχρι τη στιγμή που συμβαίνουν.
«Στη Ρωσία λένε ότι τίποτα δεν γίνεται γρήγορα. Όταν όμως συμβεί, συμβαίνει ξαφνικά», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Ζελένσκι και Τραμπ κατά τις πρόσφατες συνομιλίες στη Φλόριντα © Χ.com
ΗΠΑ εγκρίνουν πώληση οπλικών συστημάτων για την Ουκρανία ύψους 374 εκατ. δολ.
Το Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών ενέκρινε την Τρίτη την πιθανή πώληση εξοπλισμού αξίας έως και 374 εκατομμυρίων δολαρίων στην Ουκρανία, που αφορά κιτ καθοδήγησης βομβών με σύστημα GPS. Η απόφαση αφορά την καταρχήν έγκριση της αιτούμενης αγοράς από το Κίεβο, χωρίς να συνεπάγεται άμεση εκταμίευση ή οριστική σύναψη σύμβασης.
Η ανακοίνωση διευκρινίζει ότι η διαδικασία παραμένει υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο στις ΗΠΑ, ενώ θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ της ουκρανικής πλευράς και των εμπλεκόμενων αμυντικών εργολάβων.
Η προτεινόμενη συμφωνία αφορά την αγορά προηγμένων εκδόσεων των συστημάτων Joint Direct Attack Munition (JDAM) της εταιρείας Boeing. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η προμήθεια έως 1.200 κιτ ουράς τύπου KMU-572 JDAM και 332 κιτ KMU-556 JDAM, μαζί με πυροκροτητές, ανταλλακτικά και λοιπό υποστηρικτικό εξοπλισμό.
Τα συγκεκριμένα κιτ μπορούν να προσαρμοστούν σε μη κατευθυνόμενες βόμβες βάρους από 500 έως 2.000 λιβρών, μετατρέποντάς τες σε όπλα ακριβείας με καθοδήγηση GPS. Η εμβέλειά τους φτάνει περίπου τα 72 χιλιόμετρα, επιτρέποντας πλήγματα σε στρατηγικούς στόχους από ασφαλή απόσταση.
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη πώληση εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ, ενισχύοντας παράλληλα τις αμυντικές δυνατότητες της Ουκρανίας, μεταδίδει το Bloomberg. Όπως αναφέρεται, τα συστήματα αυτά θα βελτιώσουν την ικανότητα του Κιέβου να αντιμετωπίζει υφιστάμενες και μελλοντικές απειλές, τόσο στο πλαίσιο της αυτοάμυνας όσο και των περιφερειακών αποστολών ασφάλειας.
Η ενίσχυση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική αναβάθμισης της ουκρανικής αεράμυνας, με έμφαση στη χρήση προηγμένων δυτικών τεχνολογιών.
Η εν λόγω πρωτοβουλία συνδέεται με τη νέα προσέγγιση της αμερικανικής διοίκησης, σύμφωνα με την οποία η προμήθεια όπλων προς την Ουκρανία γίνεται κυρίως μέσω αγορών από το Κίεβο ή ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αντί για άμεση χρηματοδότηση από αμερικανικούς φορολογούμενους.
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ κατέθεσε στο Κογκρέσο ότι το Πεντάγωνο είχε ήδη απελευθερώσει 400 εκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια προς την Ουκρανία. Ωστόσο, ο γερουσιαστής Μιτς Μακόνελ άσκησε κριτική, υποστηρίζοντας ότι πόροι που είχαν εγκριθεί από το Κογκρέσο καθυστερούν να αξιοποιηθούν.
Από την πλευρά του, ο υπηρεσιακός οικονομικός διευθυντής του Πενταγώνου Ζουλς Χερστ διευκρίνισε ότι τα συγκεκριμένα κονδύλια δεν είχαν ακόμη μετατραπεί σε συμβάσεις.
Η πιθανή συμφωνία δεν προβλέπει χρήση άμεσων αμερικανικών δημοσίων πόρων για την κάλυψη του κόστους, γεγονός που υπογραμμίζει τη στροφή της Ουάσιγκτον προς ένα πιο εμπορικό και συμμαχικό μοντέλο υποστήριξης.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο της σύγκρουσης στην Ουκρανία, όπου οι ΗΠΑ συνεχίζουν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της άμυνας του Κιέβου, διατηρώντας παράλληλα εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες και δημοσιονομικό έλεγχο.
