Η Αρμενία βρίσκεται διαχρονικά στο επίκεντρο γεωπολιτικών ανταγωνισμών, λειτουργώντας ως κρίσιμο σταυροδρόμι μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Σήμερα, νέες διεθνείς ισορροπίες διαμορφώνονται, με μεγάλες δυνάμεις να διεκδικούν επιρροή στον στρατηγικής σημασίας Καύκασο.
Από την εποχή που, σύμφωνα με τη Βίβλο, η Κιβωτός του Νώε κατέληξε στο όρος Αραράτ — που δεσπόζει πάνω από τη σύγχρονη πρωτεύουσα Γερεβάν — η Αρμενία βρίσκεται στο σταυροδρόμι ανταγωνιστικών αυτοκρατοριών.
Αρμενία: Εμπορικός διάδρομος μεταξύ Ευρώπης και Κίνας
Σήμερα, δεκάδες Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται στην πόλη, καθώς μια νέα γεωπολιτική αναμέτρηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Στο επίκεντρο βρίσκεται η επιρροή στην περιοχή του Καυκάσου, η οποία προσφέρει έναν κρίσιμο εμπορικό διάδρομο μεταξύ Ευρώπης και Κίνας, παρακάμπτοντας τη Ρωσία, αλλά και πρόσβαση στον ενεργειακό και ορυκτό πλούτο της Κεντρικής Ασίας.
Η σημασία της περιοχής ενισχύεται περαιτέρω από την αστάθεια που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν, καθιστώντας τον Καύκασο ακόμη πιο κρίσιμο γεωστρατηγικό κόμβο.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιχειρεί να ενισχύσει την αμερικανική παρουσία μέσω μιας κοινής πρωτοβουλίας με την Αρμενία. Η συμφωνία προβλέπει την παραχώρηση δικαιωμάτων για έως και 99 χρόνια για τη διαχείριση ενός διαδρόμου μεταφορών που συνδέει το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν, ενώ επεκτείνεται και σε ενεργειακές υποδομές, όπως αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και σε ψηφιακά δίκτυα.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία και το Ιράν εντείνουν τη δική τους παρουσία σε μια περιοχή που παραδοσιακά βρισκόταν υπό την επιρροή της Ρωσίας.
Ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, αντιμετωπίζει σοβαρά τον αυξανόμενο ανταγωνισμό. Σε πρόσφατες συνομιλίες στο Κρεμλίνο, υπενθύμισε στον πρωθυπουργό της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, την εξάρτηση της χώρας από το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ σημείωσε ότι η Αρμενία φιλοξενεί τη μοναδική ρωσική στρατιωτική βάση στην περιοχή.
Οι κρίσιμες εκλογές στην Αρμενία
Οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές στην Αρμενία τον επόμενο μήνα ενδέχεται να προσφέρουν στη Μόσχα περαιτέρω ευκαιρίες ενίσχυσης της επιρροής της.
Στη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Γερεβάν συμμετέχουν επίσης ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, και η πρόεδρος της Μολδαβίας, Μάγια Σάντου, υπογραμμίζοντας τις ανησυχίες της Ευρώπης για την ασφάλεια, εν μέσω της ρωσικής επιθετικότητας και της σταδιακής αποστασιοποίησης των ΗΠΑ.
Παρόντες είναι επίσης ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, καθώς και ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ο πρώτος μη Ευρωπαίος ηγέτης που συμμετέχει στη συγκεκριμένη διοργάνωση.
Την Τριτη, η Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποιηεί την πρώτη της σύνοδο κορυφής με την Αρμενία, η οποία επιδιώκει την ένταξή της στο μπλοκ, παρά το γεγονός ότι παραμένει μέλος μιας τελωνειακής ένωσης υπό ρωσική ηγεσία. Ο Πούτιν έχει ήδη προειδοποιήσει τον Πασινιάν ότι δεν μπορεί να ανήκει και στα δύο στρατόπεδα ταυτόχρονα.
Ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν © EPA/IGOR KOVALENKO
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού και ουσίας, αποστέλλοντας μια ομάδα εμπειρογνωμόνων στην Αρμενία με σκοπό την καταπολέμηση της ρωσικής προπαγάνδας και των εξωτερικών παρεμβάσεων. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια ιδιαίτερα τεταμένη πολιτική περίοδο για την πρώην σοβιετική δημοκρατία, η οποία φαίνεται να αναζητά σταθερά έναν δυτικό προσανατολισμό.
Στη σύνοδο, ο Αρμένιος Πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν, μαζί με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα, αναμένεται να επικυρώσουν τη δημιουργία μιας πολιτικής αποστολής 20-30 εμπειρογνωμόνων. Η ομάδα αυτή, με διετή θητεία, θα εστιάσει στην ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας, την αντιμετώπιση της χειραγώγησης πληροφοριών και τον έλεγχο των παράνομων χρηματοοικονομικών ροών. Παράλληλα, έχει ήδη ανακοινωθεί μια «ομάδα ταχείας υβριδικής αντίδρασης» για την προστασία των κρίσιμων βουλευτικών εκλογών της 7ης Ιουνίου.
Το μήνυμα της Κάγια Κάλας
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλας, υπογράμμισε τη σημασία της ελεύθερης επιλογής των Αρμενίων στην κάλπη, μακριά από εκστρατείες παραπληροφόρησης. Όπως σημειώνει ο Guardian, ανώτατος αξιωματούχος της ΕΕ περιέγραψε τη σύνοδο ως «ορόσημο», συμβολίζοντας τη γεωγραφική και πολιτική επανατοποθέτηση της Αρμενίας προς τη Δύση, η οποία περιλαμβάνει επίσης συζητήσεις για την ενέργεια, την πράσινη μετάβαση και την πιθανή κατάργηση της βίζας για τους Αρμένιους πολίτες.
Η στροφή της Αρμενίας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απογοήτευση από τη Μόσχα, η οποία απέτυχε να παράσχει στρατιωτική βοήθεια κατά τους πολέμους στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020 και το 2023. Αν και η χώρα παραμένει οικονομικά και ενεργειακά εξαρτημένη από τη Ρωσία – με το Κρεμλίνο να απειλεί ήδη με διακοπή της παροχής φθηνού φυσικού αερίου και εμπορικούς περιορισμούς – το Ερεβάν φαίνεται αποφασισμένο. Ο Πασινιάν έχει εκφράσει την πρόθεση υιοθέτησης των ευρωπαϊκών προτύπων, ενώ το αρμενικό κοινοβούλιο έχει ήδη ψηφίσει υπέρ της αίτησης ένταξης στην ΕΕ.
Τέλος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά από την ηγεσία της ΕΕ να προχωρήσει πέρα από τους συμβολισμούς, διασφαλίζοντας τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών μέσω ισχυρών μηχανισμών παρατήρησης και προστασίας από την εξαγορά ψήφων, καθώς η πίεση από τη Μόσχα αναμένεται να κορυφωθεί το επόμενο διάστημα.
Αν και οι διπλωματικές αυτές διεργασίες ενδέχεται να έχουν περιορισμένη διάρκεια, η γεωπολιτική αντιπαράθεση για τον Καύκασο αναμένεται να διαρκέσει για χρόνια, καθορίζοντας τις ισορροπίες ισχύος στην ευρύτερη περιοχή.
Σύμμαχοι των ΗΠΑ προσβλέπουν στην Ευρώπη για την οικοδόμηση μιας παγκόσμιας τάξης μετά τον Τραμπ
Μέσα στο εκρηκτικό γεωπολιτικό σκημικόπου διαδραματίζεται, 50 ηγέτες μεταξύ των οποίων ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Μαρκ Κάρνεϊ συνεδρίασαν την Κυριακή στο Ερεβάν της Αρμενίας για τη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, μια κίνηση ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η γηραιά ήπειρος αναζητά απεγνωσμένα κοινό βηματισμό.
Η διεθνής τάξη που οικοδομήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δοκιμάζεται έντονα, με παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ να προειδοποιούν για βαθιά ρήγματα. Η Ευρώπη καλείται πλέον να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός νέου γεωπολιτικού και οικονομικού πλαισίου.
Ορισμένοι από τους στενότερους συμμάχους των ΗΠΑ, όπως ο Καναδάς και η Βρετανία, προειδοποιούν ότι το διεθνές σύστημα ασφάλειας και εμπορίου που κυριάρχησε για περισσότερα από 70 χρόνια έχει ουσιαστικά καταρρεύσει. Παράλληλα, υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη καλείται να διαμορφώσει μια νέα παγκόσμια τάξη.
Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, επικεφαλής Κομισιόν, Μαρκ Κάρνεϊ, πρωθυπουργός Καναδά και Αντόνιο Κόστα, πρόεδρος Ευρωπαϊκού Συμβουλίου © EPA/ΟLIVIER MATTHYS
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος ήδη νωρίτερα μέσα στο έτος είχε δηλώσει ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες έχει «πεθάνει», απηύθυνε έκκληση προς τους ηγέτες που συγκεντρώθηκαν στην Αρμενία να μην αποδεχθούν έναν κόσμο πιο «συναλλακτικό, εσωστρεφή και σκληρό». Μιλώντας στη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Ερεβάν, υπογράμμισε ότι η νέα διεθνής αρχιτεκτονική θα πρέπει να οικοδομηθεί με επίκεντρο την Ευρώπη.
«Είναι βαθιά προσωπική μου πεποίθηση ότι η διεθνής τάξη θα αναδομηθεί, αλλά θα αναδομηθεί από την Ευρώπη», τόνισε ο Κάρνεϊ. Οι δηλώσεις αυτές αντανακλούν την αυξανόμενη ανησυχία των παγκόσμιων ηγετών για την πορεία των σχέσεων με τις ΗΠΑ, καθώς ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ακολουθεί μια επιθετική πολιτική «America First».
Η πολιτική αυτή έχει επιβαρύνει τις διατλαντικές σχέσεις, με την επιβολή εκτεταμένων δασμών, τις επανειλημμένες επικρίσεις προς συμμάχους του ΝΑΤΟ και κινήσεις όπως η απειλή προσάρτησης της Γροιλανδίας. «Υπάρχει ηθική επιταγή να οικοδομήσουμε έναν πιο δίκαιο και ευημερούντα κόσμο», σημείωσε ο Κάρνεϊ, επισημαίνοντας ότι οι κανόνες δεν περιορίζουν πλέον τις μεγάλες δυνάμεις.
Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ και οι επενδυτικές ανάγκες
Παρά τη ρητορική περί ευρωπαϊκής αυτονομίας, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά της. Σύμφωνα με αναλύσεις, ενδέχεται να απαιτηθούν πάνω από δέκα χρόνια για να ενισχύσουν τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ τις αμυντικές τους δυνατότητες, με τις ετήσιες επενδύσεις να φτάνουν έως και τα 720 δισ. δολάρια.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αρκετοί σύμμαχοι των ΗΠΑ επιδιώκουν τη δημιουργία νέων συνεργασιών, ώστε να ενισχύσουν τη συλλογική τους ισχύ απέναντι στην αυξανόμενη επιρροή τόσο της Ουάσινγκτον όσο και της Κίνας.
Στη σύνοδο στο Ερεβάν συμμετείχαν σχεδόν 50 ηγέτες, μεταξύ των οποίων και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε μια συζήτηση που επικεντρώθηκε στην ανθεκτικότητα των δημοκρατιών και την οικονομική ασφάλεια.
Κιρ Σταρμερ και Εμανουέλ Μακρόν © EPA/AARON SCHWARTZ
Νέες συμμαχίες σε έναν κατακερματισμένο κόσμο – Το μήνυμα απότην Αρμενία
Η αυξανόμενη δυσαρέσκεια έναντι των ΗΠΑ αποτυπώνεται και στις δηλώσεις Ευρωπαίων ηγετών. Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε τον πόλεμο στο Ιράν παράνομο, ενώ αρνήθηκε τη χρήση ισπανικών βάσεων για σχετικές επιχειρήσεις. Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άσκησε κριτική στη στρατηγική της Ουάσινγκτον, μεταδίδει το Bloomberg.
Οι εντάσεις είχαν άμεσες συνέπειες, με τον Ντόναλντ Τραμπ να ανακοινώνει την απόσυρση χιλιάδων Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία και να απειλεί με δασμούς 25% στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ παραδέχθηκε ότι οι συμμαχίες βρίσκονται υπό πίεση, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε το κόστος της υπερβολικής εξάρτησης από την αμερικανική «ομπρέλα» ασφαλείας.
Ο Κάρνεϊ τόνισε ότι οι σύμμαχοι πρέπει να επεκτείνουν τη συνεργασία τους πέρα από την ενέργεια και την άμυνα, σε τομείς όπως οι ημιαγωγοί, οι κρίσιμες πρώτες ύλες και οι διαστημικές επικοινωνίες. «Η στρατηγική μας επιταγή είναι να οικοδομήσουμε κυρίαρχες δυνατότητες με αξιόπιστους εταίρους», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Καθώς η παγκόσμια τάξη μετασχηματίζεται, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση να μετατρέψει τη γεωπολιτική αβεβαιότητα σε ευκαιρία στρατηγικής αυτονομίας, εγκαταλείποντας τη λογική της εξάρτησης. Όπως σημείωσε ο Κάρνεϊ, «η νοσταλγία δεν αποτελεί στρατηγική».
