Το Ιράν ανακοίνωσε ότι η τελευταία πρόταση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει περιορίσει εν μέρει τις διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές, αφήνοντας ανοιχτό ένα παράθυρο διπλωματικής προόδου. Ωστόσο, οι δηλώσεις της ιρανικής ηγεσίας για τη διατήρηση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, η διαφωνία γύρω από ενδεχόμενα τέλη διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ και οι συνεχιζόμενες απειλές κλιμάκωσης θολώνουν τις προοπτικές για άμεση συμφωνία.
Η Τεχεράνη επεξεργάζεται την απάντησή της στο κείμενο που υπέβαλαν οι ΗΠΑ, το οποίο «έχει μειώσει σε κάποιο βαθμό τις διαφορές», μετέδωσε την Πέμπτη το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ISNA, χωρίς να διευκρινίζει την πηγή της πληροφόρησης. Σύμφωνα με το ίδιο μέσο, για να υπάρξει περαιτέρω σύγκλιση απαιτείται «να τερματιστεί ο πειρασμός του πολέμου από την πλευρά της Ουάσιγκτον».
Στην Ουάσιγκτον, πάντως, η εικόνα παραμένει συγκρατημένα αισιόδοξη. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο έκανε λόγο για πρόοδο στις έμμεσες συνομιλίες, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η μεσολάβηση του Πακιστάν θα μπορούσε να βοηθήσει ώστε «να προχωρήσουν τα πράγματα».
Το Ισλαμαμπάντ έχει εντείνει τις τελευταίες ημέρες τις διπλωματικές του κινήσεις. Ο υπουργός Εσωτερικών του Πακιστάν, Μοχσίν Νάκβι, φέρεται να ταξίδεψε δύο φορές στην Τεχεράνη μέσα σε λίγες ημέρες, μεταφέροντας την πιο πρόσφατη αμερικανική πρόταση, την οποία η ιρανική πλευρά επιβεβαίωσε ότι εξετάζει. Την ίδια ώρα, υπήρξαν αντικρουόμενες πληροφορίες για επίσκεψη του αρχηγού του πακιστανικού στρατού, στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, στην ιρανική πρωτεύουσα, με το Al Arabiya να μεταδίδει ότι το ταξίδι του αναβλήθηκε.
Παρότι οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η διπλωματία παραμένει ενεργή, το κλίμα επιβαρύνθηκε από δημοσίευμα του Reuters, σύμφωνα με το οποίο ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν φέρεται να έδωσε οδηγία να μη σταλούν στο εξωτερικό τα αποθέματα ουρανίου της χώρας που βρίσκονται κοντά σε επίπεδα κατάλληλα για χρήση σε πυρηνικό όπλο. Η είδηση αυτή οδήγησε αρχικά υψηλότερα τις τιμές του πετρελαίου.
Οι ΗΠΑ έχουν ζητήσει επανειλημμένα από την Τεχεράνη να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει, υπό τον φόβο ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Παράλληλα, απαιτούν από το Ιράν να δεσμευθεί ότι θα τερματίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου για τουλάχιστον μία δεκαετία. Η ιρανική ηγεσία έχει απορρίψει δημοσίως αυτούς τους όρους.
Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε την Πέμπτη ότι η χώρα του «δεν θα υποχωρήσει ποτέ» στις διαπραγματεύσεις. Μία ημέρα νωρίτερα, είχε γράψει στην πλατφόρμα X ότι «το να πιστεύει κανείς πως μπορεί να αναγκάσει το Ιράν να παραδοθεί μέσω εξαναγκασμού δεν είναι παρά ψευδαίσθηση».
Διαφωνία για τα Στενά του Ορμούζ
Την ίδια ώρα, νέο σημείο τριβής αποτελεί το ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι αντιτίθεται σε προσπάθειες του Ιράν και του Ομάν να δημιουργήσουν κάποιο μόνιμο σύστημα διοδίων στο στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα.
«Το θέλουμε ανοιχτό, το θέλουμε ελεύθερο, δεν θέλουμε διόδια», είπε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο. «Είναι διεθνής θαλάσσιος δρόμος. Δεν επιβάλλουν τέλη αυτή τη στιγμή».
Από την πλευρά του, ο Μάρκο Ρούμπιο προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο σύστημα τελών θα καθιστούσε μια συμφωνία με την Ουάσιγκτον «μη βιώσιμη».
Σύμφωνα με αναφορές, το Ιράν επισημοποίησε στις αρχές της εβδομάδας τη δημιουργία οργανισμού για την επίβλεψη του στρατηγικής σημασίας περάσματος και, ενδεχομένως, την είσπραξη τελών. Η λεγόμενη «Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου» φέρεται να διεκδικεί ζώνη ελέγχου που εκτείνεται έως τα ύδατα νότια του λιμανιού Φουτζάιρα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, το οποίο βρίσκεται στον πυρήνα της στρατηγικής του Αμπού Ντάμπι για παράκαμψη του Ορμούζ.
Η κίνηση προκάλεσε αντιδράσεις στα Εμιράτα. Ο Ανουάρ Γκάργκας, σύμβουλος του προέδρου των ΗΑΕ, κατηγόρησε μέσω X την Τεχεράνη ότι επιχειρεί να επιβάλει «νέα πραγματικότητα», χαρακτηρίζοντας «χίμαιρες» τα σχέδια ιρανικού ελέγχου του στενού.
Η σημασία του Ορμούζ είναι καθοριστική για τις διεθνείς αγορές, καθώς από εκεί διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του αργού πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που εξάγεται από τη Μέση Ανατολή προς τον υπόλοιπο κόσμο.
Ανοδικά το πετρέλαιο, στα 1,66 δολάρια το μπρεντ
Οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν ανοδικά την Παρασκευή, αν και παρέμεναν σε τροχιά εβδομαδιαίων απωλειών, καθώς οι επενδυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί για το ενδεχόμενο ουσιαστικής προόδου στις ειρηνευτικές συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του μπρεντ νωρίτερα αυξήθηκαν κατά 1,66 δολάρια, ή 1,6%, στα 104,24 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του West Texas Intermediate των ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 1,11 δολάρια, ή 1,2%, στα 97,46 δολάρια.
Σε επίπεδο εβδομάδας, ωστόσο, το Brent υποχωρούσε κατά 4,6% και το WTI κατά 7,6%, με την αγορά να παραμένει ιδιαίτερα ευμετάβλητη, καθώς οι προσδοκίες για πιθανή ειρηνευτική συμφωνία μεταβάλλονται διαρκώς.
Σύμφωνα με την Goldman Sachs, τα παγκόσμια αποθέματα αργού και προϊόντων πετρελαίου μειώνονται αυτόν τον μήνα με ρυθμό-ρεκόρ, καθώς το διαθέσιμο «μαξιλάρι» προσφοράς περιορίζεται ταχύτατα. Την ίδια ώρα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποιεί ότι η αγορά πετρελαίου κινδυνεύει να εισέλθει σε «κόκκινη ζώνη» τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο, εάν δεν υπάρξει διαρκής επίλυση της σύγκρουσης.
Τραμπ: Συμφωνία ή νέα πλήγματα
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει ότι ενδέχεται να επαναλάβει σύντομα τις επιθέσεις, εάν το Ιράν δεν αποδεχθεί τους όρους του. Πρόκειται για απειλή που έχει διατυπώσει αρκετές φορές από τότε που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία, στις 8 Απριλίου.
«Είτε θα έχουμε συμφωνία είτε θα κάνουμε ορισμένα πράγματα που θα είναι λίγο δυσάρεστα», είπε χαρακτηριστικά. «Ελπίζω, όμως, να μη χρειαστεί να συμβεί αυτό».
Όπως σημειώνει το Bloomberg, η εικόνα είχε εμφανιστεί πιο θετική όταν το Ιράν άφησε να εννοηθεί ότι οι διαφορές με τις ΗΠΑ περιορίζονται πάνω στη βάση ενός κειμένου 14 σημείων που είχε παρουσιαστεί πριν από μερικές εβδομάδες. Η πρόταση αυτή προέβλεπε μια βραχυπρόθεσμη συμφωνία: το Ιράν θα άνοιγε εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ και οι ΗΠΑ θα ήραν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Στη συνέχεια, οι εμπλεκόμενες πλευρές θα περνούσαν σε πιο ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Το Ιράν δεν έχει δώσει ένδειξη για το πότε θα απαντήσει επισήμως στις ΗΠΑ. Το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας επανέλαβε ότι ζητά δέσμευση για τερματισμό των συγκρούσεων «σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», ενώ ζητά και την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει λόγω κυρώσεων.
Φόβοι για ευρύτερη ανάφλεξη
Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι, εάν ο πόλεμος ξαναρχίσει, «θα επεκταθεί αυτήν τη φορά πολύ πέραν της περιοχής». Η προειδοποίηση αυτή ενισχύει τους φόβους για ευρύτερη ανάφλεξη, σε μια σύγκρουση που ήδη έχει επεκταθεί σε πολλαπλά μέτωπα.
Ένα από τα πιο κρίσιμα είναι ο Λίβανος, όπου το Ισραήλ —του οποίου οι επιθέσεις κατά του Ιράν, μαζί με τις ΗΠΑ, πυροδότησαν τον πόλεμο στα τέλη Φεβρουαρίου— συγκρούεται με τη Χεζμπολάχ, που υποστηρίζεται από την Τεχεράνη. Το Ισραήλ έχει απορρίψει την προοπτική αποχώρησης των στρατευμάτων του από τη χώρα, ενώ η εκεχειρία στο μέτωπο αυτό παραμένει εύθραυστη.
Σύμφωνα με τις αρχές στη Βηρυτό, εννέα άνθρωποι τραυματίστηκαν την Πέμπτη σε πλήγμα εναντίον νοσοκομείου στην Τεμπνίν, στο νότιο τμήμα του Λιβάνου.
Το Axios, επικαλούμενο ανώνυμες πηγές, μετέδωσε ότι ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου είχαν την Τρίτη μια έντονη τηλεφωνική συνομιλία. Το δημοσίευμα δεν ανέφερε λεπτομέρειες για όσα είπε ο Αμερικανός πρόεδρος στον Νετανιάχου, ο οποίος έχει δηλώσει ότι δεν εμπιστεύεται το Ιράν πως θα τηρήσει οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία.
Λίγο μετά το δημοσίευμα του Axios, ο Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι ο Νετανιάχου «θα κάνει ό,τι του ζητήσω». Ο υπουργός Ενέργειας του Ισραήλ, Έλι Κοέν, δήλωσε από την πλευρά του ότι δεν θα υπάρξει «ιερή αγελάδα» στο Ιράν εάν ξαναρχίσουν οι συγκρούσεις, προειδοποιώντας για πλήγματα σε οικονομικούς στόχους, ενεργειακές εγκαταστάσεις, πετρέλαιο, φυσικό αέριο και σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Πιέσεις και στο εσωτερικό των ΗΠΑ
Στην Ουάσιγκτον, οι πολιτικές πιέσεις αυξάνονται. Οι Ρεπουμπλικανοί ηγέτες στη Βουλή των Αντιπροσώπων ακύρωσαν αιφνιδιαστικά την Πέμπτη ψηφοφορία για τον πόλεμο, καθώς απουσίες στις τάξεις τους απειλούσαν να οδηγήσουν σε μια πολιτικά δυσάρεστη ήττα για τον Τραμπ. Η κίνηση αυτή ακολούθησε την ισοψηφία της προηγούμενης εβδομάδας στη Βουλή επί ψηφίσματος για τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ψήφισμα στη Γερουσία για τον τερματισμό του πολέμου πέρασε για πρώτη φορά ένα διαδικαστικό εμπόδιο, αν και δεν έχει ακόμη τεθεί σε τελική ψηφοφορία.
Παράλληλα, ο Μάρκο Ρούμπιο επέκρινε τους συμμάχους των ΗΠΑ στο NATO, κατηγορώντας τους ότι δεν κάνουν αρκετά για να στηρίξουν την Ουάσιγκτον στον πόλεμο με το Ιράν, κάτι που, όπως ανέφερε, έχει προκαλέσει έντονη ενόχληση στην κυβέρνηση Τραμπ.
Ο οικονομικός αντίκτυπος της σύγκρουσης γίνεται πλέον αισθητός και πέρα από τη Μέση Ανατολή. Η αβεβαιότητα γύρω από το πετρέλαιο, το κλείσιμο του Ορμούζ και η επιδείνωση του διεθνούς κλίματος επιβαρύνουν τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη στην Ευρωζώνη.
