Σε μια κίνηση που μπορεί να αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, το Ιράν βρίσκεται σε συνομιλίες με το Ομάν για τη δημιουργία μόνιμου συστήματος διοδίων στα Στενά του Ορμούζ, επιδιώκοντας να θεσμοθετήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.
Την αποκάλυψη έκανε ο Ιρανός πρέσβης στη Γαλλία, Mohammad Amin-Nejad, σε συνέντευξή του στο Bloomberg στο Παρίσι, δηλώνοντας ότι η Τεχεράνη και το Ομάν θα πρέπει να «κινητοποιήσουν όλους τους πόρους τους» τόσο για την ασφάλεια όσο και για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
«Αυτό συνεπάγεται κόστος και είναι αυτονόητο ότι όσοι επωφελούνται από αυτή τη θαλάσσια κυκλοφορία θα πρέπει επίσης να πληρώνουν το μερίδιό τους», ανέφερε ο Ιρανός διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι το σύστημα θα είναι «διαφανές».
Άμεση αντίδραση του Τραμπ
Η πρόταση του Ιράν προκάλεσε άμεση αντίδραση από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος απέρριψε κατηγορηματικά κάθε ενδεχόμενο επιβολής διοδίων.
«Θέλουμε τα Στενά ανοιχτά, ελεύθερα και χωρίς διόδια», δήλωσε ο Tραμπ από τον Λευκό Οίκο, υπογραμμίζοντας ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί τα Στενά του Ορμούζ διεθνή θαλάσσια οδό που δεν μπορεί να τεθεί υπό μονομερή έλεγχο.
Το στενότερο σημείο του περάσματος έχει πλάτος μόλις 39 χιλιόμετρα, γεγονός που το καθιστά εξαιρετικά ευάλωτο σε στρατιωτικές και γεωπολιτικές κρίσεις.
Η σημερινή κρίση ξεκίνησε μετά τις αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιδρομές στα τέλη Φεβρουαρίου, όταν το Ιράν απάντησε πλήττοντας συμμάχους των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο και περιορίζοντας δραστικά τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.
Από τις 13 Απριλίου, το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό έχει προχωρήσει σε αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, ενώ η Τεχεράνη έχει επιτρέψει τη διέλευση μόνο περιορισμένου αριθμού πλοίων.
Το αποτέλεσμα ήταν να προκληθεί σοβαρή ενεργειακή αναστάτωση στις παγκόσμιες αγορές, με τις τιμές ενέργειας να εκτινάσσονται και τις αγορές ομολόγων να δέχονται ισχυρές πιέσεις λόγω φόβων για νέο κύμα πληθωρισμού.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι η κυκλοφορία δεν έχει διακοπεί πλήρως. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, μεταξύ Τρίτης και Τετάρτης διήλθαν 26 δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία με τη βοήθεια των Φρουρών της Επανάστασης.
135 πλοία περνούσαν καθημερινά τα Στενά πριν τον πόλεμο
Ακόμη κι έτσι, ο αριθμός αυτός απέχει δραματικά από τα προπολεμικά επίπεδα, όταν περίπου 135 πλοία διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά.
Το Ιράν αποδίδει τη μεγάλη πτώση της ναυσιπλοΐας κυρίως στο εκρηκτικό κόστος ασφάλισης των πλοίων. Ωστόσο, οι ναυτιλιακές εταιρείες επισημαίνουν ότι ο βασικός φόβος αφορά ενδεχόμενες πυραυλικές επιθέσεις, επιθέσεις drones και θαλάσσιες νάρκες.
Οι περισσότερες μεγάλες ναυτιλιακές δηλώνουν ότι δεν πρόκειται να επαναφέρουν πλήρως τα δρομολόγιά τους μέχρι να υπάρξει οριστικό τέλος στη σύγκρουση.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η Τεχεράνη έχει ήδη επεκτείνει μονομερώς τη ζώνη δικαιοδοσίας που θεωρεί ότι ελέγχει στα Στενά και έχει δημιουργήσει νέο οργανισμό με την ονομασία Persian Gulf Strait Authority.
Μέσω αυτού του μηχανισμού, ορισμένα πλοία φέρεται να λαμβάνουν αιτήματα πληρωμής που φθάνουν ακόμη και τα 2 εκατ. δολάρια για ασφαλή διέλευση.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι χώρες όπως η Κίνα και η Νότια Κορέα έχουν συντονιστεί με το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης για να εξασφαλίσουν τη διέλευση πλοίων τους, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν επίσημες επιβεβαιώσεις από τις κυβερνήσεις των δύο χωρών.
Αποφασισμένη η Τεχεράνη για μόνιμο έλεγχο των Στενών
Η Τεχεράνη φαίνεται αποφασισμένη να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου, θεωρώντας ότι έτσι θα αποτρέψει μελλοντικές επιθέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ αλλά και θα αποκτήσει μια νέα πηγή εσόδων για την κατεστραμμένη από τον πόλεμο οικονομία της.
Η προοπτική αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία τόσο στις αραβικές χώρες του Κόλπου όσο και στην Ευρώπη, καθώς θεωρείται επικίνδυνο προηγούμενο να μπορεί μια χώρα να επιβάλλει οικονομικό έλεγχο σε μια θαλάσσια δίοδο που επί δεκαετίες αντιμετωπιζόταν ως διεθνές ύδωρ.
Ο επικεφαλής της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Sultan Al Jaber, προειδοποίησε ότι «αν γίνει αποδεκτό πως μια χώρα μπορεί να κρατά όμηρο τη σημαντικότερη θαλάσσια οδό του κόσμου, τότε η ελευθερία της ναυσιπλοΐας όπως τη γνωρίζουμε τελειώνει».
Παράλληλα, συνεχίζονται οι έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μέσω Πακιστάν, με στόχο μια πιο σταθερή συμφωνία κατάπαυσης πυρός μετά την εύθραυστη εκεχειρία της 8ης Απριλίου.
Ωστόσο, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από οριστική συμφωνία, ενώ τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη δηλώνουν ότι είναι έτοιμες να επαναλάβουν τις εχθροπραξίες αν καταρρεύσουν οι συνομιλίες.
