Μετά από μια πολύμηνη πολεμική σύγκρουση Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν αναμένεται να υπογράψουν επισήμως στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία μνημόνιο κατανόησης (Memorandum of Understanding), ανοίγοντας τον δρόμο για τον οριστικό τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Λεπτομέρειες για το τι ακριβώς περιλαμβάνει το προσχέδιο συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών έδωσε στη δημοσιότητα το Bloomberg, με τον πυρήνα των διαπραγματεύσεων να περιστρέφεται γύρω από για την άρση των κυρώσεων, την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Την ίδια στιγμή, τα πρώτα τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια που μετέφεραν πετρέλαιο βγήκαν από τη ζώνη του αποκλεισμού τον οποίο επέβαλαν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις στα Στενά του Ορμούζ, δυο ημέρες πριν από την τελετή υπογραφής συμφωνίας-πλαισίου ανάμεσα στην Τεχεράνη και στην Ουάσιγκτον.
Έπειτα από τρεις και πλέον μήνες πολέμου με χιλιάδες νεκρούς, στη μεγάλη πλειονότητά τους στο Ιράν και στον Λίβανο, κοπιώδεις διαπραγματεύσεις κι αναρίθμητες αναστροφές του Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ και το Ιράν εντέλει ανακοίνωσε πως κατέληξαν σε συνεννόηση. Οι πληροφορίες για το περιεχόμενό της βγαίνουν με το σταγονόμετρο, πάντως και το κείμενο είναι «πολύ γενικό» και δεν εκτείνεται παρά σε «μιάμιση σελίδα», όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς μιλώντας στο CNN.
Αυτά είναι τα 14 σημεία της συμφωνίας
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τους συμμάχους τους στον τρέχοντα πόλεμο, δηλώνουν με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας την άμεση και μόνιμη παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και δεσμεύονται ότι από εδώ και στο εξής δεν θα προβούν σε καμία εχθρική ενέργεια η μία εναντίον της άλλης, και θα απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας η μία εναντίον της άλλης.
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης πλευράς και να απέχουν από την παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις.
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να διαπραγματευτούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός μέγιστης προθεσμίας 60 ημερών, η οποία μπορεί να παραταθεί κατόπιν αμοιβαίας συναίνεσης.
- Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και θα αποτρέψουν οποιαδήποτε παρέμβαση ή παρεμπόδιση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, και θα αποκαταστήσουν την κυκλοφορία εντός 30 ημερών το πολύ στην πλήρη χωρητικότητά της, η κυκλοφορία των πλοίων θα είναι ανάλογη με τον προπολεμικό όγκο κυκλοφορίας από την πλευρά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν επίσης να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από τις γύρω περιοχές εντός 30 ημερών μετά την τελική συμφωνία.
- Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει αμέσως μέτρα για να διασφαλίσει ότι η κυκλοφορία εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα θα επαναληφθεί εντός 30 ημερών στον προπολεμικό όγκο, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη άρσης των τεχνικών εμποδίων και την εξουδετέρωση των ναρκών από το Ιράν.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν, από κοινού με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να καταρτίσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, που θα έχει συμφωνηθεί από αμφότερα τα μέρη, για την αποκατάσταση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, εξασφαλίζοντας παράλληλα χρηματοδότηση ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο μηχανισμός εφαρμογής του εν λόγω σχεδίου, στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, θα διαμορφωθεί εντός 60 ημερών.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να άρουν, σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, κάθε είδους κυρώσεις που επιβάλλονται επί του παρόντος στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), καθώς και όλων των μονομερών κυρώσεων των ΗΠΑ, τόσο των πρωτογενών όσο και των δευτερογενών.
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναλαμβάνει ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν ότι η τύχη του εμπλουτισμένου υλικού και η τύχη όλων των άλλων αμοιβαία συμφωνηθέντων ζητημάτων που σχετίζονται με τον πυρηνικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών αναγκών του Ιράν, θα αντιμετωπιστούν κατάλληλα σε μια τελική συμφωνία.
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι, εν αναμονή μιας τελικής συμφωνίας, θα διατηρήσουν το status quo: το Ιράν θα διατηρήσει το status quo όσον αφορά το πυρηνικό του πρόγραμμα, και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις στο Ιράν ούτε θα ενισχύσουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν τη δέσμευση ότι, αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας και έως την ημερομηνία άρσης των κυρώσεων, το υπουργείο Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών θα εκδώσει εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και των παραγώγων τους, καθώς και για όλες τις συναφείς υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών, ασφαλιστικών, μεταφορικών και παρόμοιων υπηρεσιών.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται ότι, ανάλογα με την πρόοδο των διαπραγματεύσεων για την επίτευξη τελικής συμφωνίας, τα δεσμευμένα ή υπό περιορισμούς κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θα αποδεσμευθούν και θα καταστούν πλήρως διαθέσιμα. Τα κεφάλαια αυτά, είτε τηρούνται στον κύριο λογαριασμό είτε έχουν μεταφερθεί, θα χρησιμοποιηθούν για οποιαδήποτε πληρωμή προς τελικούς δικαιούχους καθοριστεί από την Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και θα είναι πλήρως διαθέσιμα προς χρήση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να εκδώσουν όλες τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις βάσει των ανωτέρω.
- Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι θα θεσπιστεί μηχανισμός εφαρμογής για την εποπτεία της επιτυχούς εφαρμογής της Τελικής Συμφωνίας και της μελλοντικής δέσμευσης προς αυτήν.
- Μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας και κατόπιν λήψης διαβεβαιώσεων σχετικά με την έναρξη της εφαρμογής των άρθρων 4, 5, 10 και 11 του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας, καθώς και τη συνεχή εφαρμογή των εν λόγω μέτρων, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για μια Τελική Συμφωνία που θα αφορά αποκλειστικά τα υπόλοιπα άρθρα.
- Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Στο ίδιο πλαίσιο, ένα ιδιωτικό ταμείο 300 δισ. δολαρίων σχεδιασμένο για την ενίσχυση των επενδύσεων στο Ιράν περιλαμβάνεται στο πλαίσιο συμφωνίας Τεχεράνης- Ουάσινγκτον, ενώ ήδη υπάρχουν δεσμεύσεις για περισσότερα από τα μισά χρήματα, δήλωσε πηγή που έχει γνώση της συμφωνίας στο Reuters.
Το ταμείο έχει στόχο να προσφέρει και στις δύο πλευρές οικονομικά κίνητρα για να καταλήξουν σε οριστική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, εξήγησε η πηγή, η οποία θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία της καθώς το σχέδιο αυτό δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως. Η ύπαρξη του ταμείου ήταν γνωστή, αλλά το Reuters αποκαλύπτει για πρώτη φορά ότι υπάρχουν ήδη δεσμεύσεις για περισσότερο από το μισό ποσό και ότι θα χρηματοδοτηθεί εξ ολοκλήρου από ιδιωτικά κεφάλαια.
Ενδείξεις επιστροφής στην κανονικότητα
Πριν καν υπογραφεί η συμφωνία, διαπιστώνονται τα πρώτα αποτελέσματα, σύμφωνα με την ιρανική διπλωματία. Ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, που είχε επιβληθεί τη 13η Απριλίου, σε αντίποινα για το κλείσιμο του Ορμούζ έπειτα από το ξέσπασμα της ένοπλης σύρραξης στα τέλη Φεβρουαρίου, πλέον έχει αρθεί.
Τρία πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού (VLCCs) της ιρανικής κρατικής επιχείρησης National Iranian Tanker Company (NITC), φορτωμένα με συνολικά 4,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, πέρασαν την περίμετρο του αποκλεισμού, ανέφερε μέσω X η εξειδικευμένη υπηρεσία παρακολούθησης των θαλάσσιων μεταφορών TankerTrackers.
Νωρίτερα, η ιρανική κρατική τηλεόραση είχε ανακοινώσει πως πλέον τα ιρανικά δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο έχουν ξαναρχίσει δρομολόγια. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανήγγειλε πως τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν ξανά «πλήρως» μετά την υπογραφή. Το κλείσιμό του προκάλεσε παράλυση των μεταφορών υδρογονανθράκων διά θαλάσσης κι απογείωσε τις τιμές του πετρελαίου στις αγορές.
Χθες πάντως η τιμή του βαρελιού του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αναφοράς, έπεσε κάτω από τα 80 δολάρια, για πρώτη φορά από τον Μάρτιο. Περί τις 06:30 (ώρα Ελλάδας), υποχωρούσε κατά 0,32%, στα 78,81 δολάρια.
