Παρότι η συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν υπόσχεται να τερματίσει τη βία και να εξομαλύνει τις ενεργειακές προμήθειες και το εμπόριο, εντούτοις κανείς δεν αναμένει ότι οι οικονομίες του κόσμου θα επανέλθουν στο σημείο όπου βρίσκονταν έως τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί κατά της Τεχεράνης.
Ο πόλεμος δρομολόγησε αλλαγές δύσκολα αναστρέψιμες. Ο παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης ξανασχεδιάζεται, καθώς η καθίζηση στις παραδόσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή και η εκτόξευση των τιμών μετατοπίζουν τις σχέσεις ισχύος. Ένα ιστορικό επεισόδιο τελειώνει και το επόμενο αρχίζει.
Παραγωγοί από τον Κόλπο έως την αμερικανική ήπειρο διαγκωνίζονται για να κρατήσουν ή να ενισχύσουν τις θέσεις τους, την ώρα που οι καταναλώτριες χώρες προσπαθούν να μη δείχνουν εξαρτημένες, αλλά και να μη χάσουν τις σταθερές προμήθειες.
Σε Ασία και Ευρώπη ουκ ολίγα ενεργειακά ευάλωτα κράτη αναζητούν εναλλακτικές λύσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία, αυξήθηκε η χρήση πιο ρυπογόνων καυσίμων, όπως ο άνθρακας. Πολλοί ισχυρίζονται ότι μακροπρόθεσμα το ενεργειακό σοκ θα επιταχύνει τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική, καθώς και στην πυρηνική ενέργεια.
Είναι γεγονός ότι ζούμε κρίση διαρκείας. Από το 2022, όταν η έκρηξη του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας ξύπνησε τον πλανήτη από τον ενεργειακό λήθαργο, ήδη έχουν υπάρξει εξελίξεις στην τεχνολογία και την αποδοτικότητα των ηλεκτρικών μπαταριών, φέρνοντας πιο κοντά την ενεργειακή μετάβαση. Παράδειγμα τα ηλεκτρικά οχήματα, που έχουν γίνει πιο προσιτά.
Αξιοσημείωτο ακόμη ότι τον Απρίλιο, για πρώτη φορά, ο άνεμος και ο ήλιος παρήγαγαν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια σε παγκόσμια κλίμακα απ’ ό,τι το φυσικό αέριο. Παράλληλα, οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές υπόσχονται πλέον κέρδη σε λίγα χρόνια και όχι σε μερικές δεκαετίες.
Αλλάζουν οι συσχετισμοί μεταξύ των παραγωγών χωρών
Ο πόλεμος όξυνε τις εντάσεις μεταξύ Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Σαουδικής Αραβίας, με αποκορύφωμα την αποχώρηση των ΗΑΕ από το καρτέλ του OΠΕΚ+ προ καιρού. Οι πλήρεις επιπτώσεις της κίνησης θα φανούν όταν αυξηθεί ξανά η παραγωγή. Ωστόσο, αν και αποδυναμωμένος, ο οργανισμός των πετρελαιοπαραγωγών κρατών μπορεί να ενισχύσει τη μεταβλητότητα στις αγορές πετρελαίου.
Το σχίσμα έσπρωξε το Ριάντ πιο κοντά στη Μόσχα. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ανέδειξε τη Σαουδική Αραβία ως τιμώμενη χώρα στο Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης. Εξάλλου, η Ρωσία, δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγός αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ, έχει αποκομίσει κέρδη από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Η κυβέρνηση Τραμπ ήρε προσωρινά ορισμένες κυρώσεις, επιτρέποντας στη Μόσχα να αυξήσει τα κέρδη της από τις εξαγωγές πετρελαίου.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Βραζιλία, η Βενεζουέλα, η Κολομβία, η Αργεντινή και η Γουιάνα αυξάνουν την παραγωγική τους ικανότητα όσο ο κόσμος αναζητά εναλλακτικούς προμηθευτές.
Τα κέρδη της Κίνας και ο… ανανεώσιμος ανταγωνισμός
Η διαφοροποίηση των ενεργειακών δικτύων είναι διαδικασία εν εξελίξει, χωρίς ορατό τέλος. Η Κίνα βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να επωφεληθεί από την αναμενόμενη άνθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Βρίσκεται πιο μπροστά από τον υπόλοιπο κόσμο στην παραγωγή ανεμογεννητριών, καλωδίων υψηλής τάσης, μετασχηματιστών, ηλιακών πάνελ, μπαταριών και λογισμικού διαχείρισης ενεργειακών ροών και διεκδικεί μεγαλύτερη στρατηγική επιρροή διασφαλίζοντας αξιόπιστες προμήθειες για άλλες χώρες.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η εχθρική στάση Τραμπ απέναντι στις υποδομές ανανεώσιμης ενέργειας σημαίνει λίγο πολύ ότι οι ΗΠΑ αποσύρονται από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό, παραχωρώντας βιομηχανικό και τεχνολογικό πλεονέκτημα στο Πεκίνο.
Σε γεωπολιτική αντανάκλαση της παραπάνω συνθήκης, το χάσμα ΗΠΑ και Ευρώπης μπορεί να δώσει στην Κίνα ευκαιρίες να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο της.
Καμένη γη και θάλασσα
Ερώτημα παραμένει αν η ναυσιπλοΐα θα αποκατασταθεί εντελώς στα Στενά του Ορμούζ, τη θαλάσσια δίοδο μέσω της οποίας εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλα φορτία. Το Ιράν ζητά διόδια από τα πλοία που περνούν από το στενό πέρασμα, αυξάνοντας το σχετικό κόστος, ενώ οι κίνδυνοι παραμένουν.
«Δεν πιστεύω ότι τα Στενά θα επανέλθουν ποτέ στην ασφάλεια της ελεύθερης διέλευσης που θεωρούσαμε δεδομένη», δήλωσε ο Μόρις Όμπστφελντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η εμπιστοσύνη στην ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία της περιοχής έχει κλονιστεί.
Επίσης, μπορεί να τρωθεί ο δυναμισμός των οικονομιών του Κόλπου, καθώς φάνηκαν ευάλωτες δίνοντας πόντους στη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης. Το Ιράν έπληξε στόχους στο έδαφος του Κουβέιτ, του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας, των Εμιράτων και άλλων γειτονικών χωρών κατά τη διάρκεια του πολέμου, ως απάντηση στα χτυπήματα που δέχτηκε από αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις. Οι ζημιές στα κοιτάσματα φυσικού αερίου του Κατάρ επηρέασαν το 17% της εξαγωγικής του δυναμικότητας. Στη Σαουδική Αραβία βομβαρδίστηκε πετροχημικό συγκρότημα.
Αντίστοιχα για τα Εμιράτα, που προβάλλονται ως παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κέντρο, εμπορικός κόμβος και τουριστικός προορισμός, οι επιθέσεις σε πολυτελή ξενοδοχεία, κέντρα δεδομένων και πυρηνικές εγκαταστάσεις ενδέχεται να αποθαρρύνουν επενδυτές και επισκέπτες.
Όσον αφορά τις ΗΠΑ, η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να προκαλέσει πόλεμο με το Ιράν, σε συνδυασμό με τον χαοτικό τρόπο άσκησης πολιτικής στον οποίο αρέσκεται, υπονομεύει την εμπιστοσύνη στην ικανότητα και βούληση της Ουάσιγκτον να διαφυλάσσει τη διεθνή τάξη και… ασφάλεια.
«Οι περιορισμοί της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος έγιναν ξανά εμφανείς», δήλωσε ο Όμπστφελντ. Και η συνεχιζόμενη αντίσταση του Ιράν «αποτελεί σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια εμπιστοσύνη προς τις ΗΠΑ ως εγγυήτριας ασφάλειας».
Για δεκαετίες, άλλωστε, βασική αποστολή του αμερικανικού Ναυτικού ήταν η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, η ικανότητα του Ιράν να παρεμποδίζει τη διέλευση πλοίων έδειξε ότι δεν υπάρχουν ανοιχτές και ασφαλείς θάλασσες.
Χαμηλή ανάπτυξη, υψηλές τιμές
Στις αρχές του έτους η Παγκόσμια Τράπεζα αισιοδοξούσε ότι ο πληθωρισμός έβαινε μειούμενος, η ανάπτυξη επιταχυνόταν και το εμπόριο παρέμενε ανθεκτικό. Πλέον, όμως, αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της, εκτιμώντας ότι η παγκόσμια ανάπτυξη θα υποχωρήσει στο 2,5% φέτος από 2,9% το 2025.
Ο πληθωρισμός επανέρχεται δυναμικά. Στις ΗΠΑ αυξήθηκε για τρίτο συνεχόμενο μήνα, φτάνοντας το 4,2% σε ετήσια βάση τον Μάιο, ενώ αντί για νέες μειώσεις επιτοκίων αναμένεται τουλάχιστον μία αύξηση από τη Fed μέσα στο 2026. Την περασμένη εβδομάδα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα επιτόκια στο 2,25%, επισημαίνοντας ότι «ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις».
Τα υψηλότερα επιτόκια έχουν σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες τόσο για τις πλούσιες όσο και για τις φτωχές χώρες, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν τεράστια δημόσια χρέη και διαθέτουν μεγάλο μέρος των εσόδων τους μόνο για πληρωμή τόκων.
Επιπλέον οι δημοσιονομικές πιέσεις αναμένεται να ενταθούν, καθώς οι κυβερνήσεις επιχειρούν να προσφέρουν στήριξη στα νοικοκυριά που δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις υψηλές τιμές ενέργειας. Ταυτόχρονα, ας μην ξεχνάμε ότι έχουν αποδυθεί σε αγώνα δρόμου για αύξηση των αμυντικών δαπανών, βλέποντας εξωτερικές και εσωτερικές απειλές από δω κι από κει.
Μια ματιά στην Ασία θα μας πείσει. Σειρά χωρών, που χτυπήθηκαν περισσότερο από την ενεργειακή κρίση, έχουν ήδη κατακλύσει την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης με αιτήματα για έκτακτα δάνεια. Το επόμενο επεισόδιο, λοιπόν, ίσως δείξει πιο νευρική και ασταθή την παγκόσμια οικονομία – προφανώς με επιπτώσεις για τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και το τι μέλλει γενέσθαι.
