Το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 στην Τουρκία από τις Ηνωμένες Πολιτείες προκαλεί έντονο προβληματισμό στην ισραηλινή αμυντική ηγεσία, η οποία εκτιμά ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να παρακάμψει τους αμερικανικούς τεχνικούς και νομικούς περιορισμούς που συνοδεύουν το συγκεκριμένο οπλικό σύστημα.
Σύμφωνα με πληροφορίες της Jerusalem Post, Ισραηλινοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η προηγμένη τεχνογνωσία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και η πολυετής εμπειρία της χώρας στην αεροπορία θα της επέτρεπαν να υπερβεί περιορισμούς που είχαν αποθαρρύνει άλλους πιθανούς αγοραστές, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία.
Οι δύο αραβικές χώρες είχαν εγκαταλείψει το ενδιαφέρον τους για την απόκτηση των F-35, καθώς η Ουάσιγκτον σχεδίαζε να επιβάλει τεχνικούς περιορισμούς στη χρήση τους, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα αεροσκάφη δεν θα χρησιμοποιηθούν με τρόπο που θα έθετε σε κίνδυνο αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα ή ευαίσθητες τεχνολογίες.
Για ποιούς λόγους ανησυχεί το Ισραήλ
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει ήδη εκφράσει δημόσια την αντίθεσή του σε μια πιθανή πώληση F-35 προς την Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι θα διαταραχθεί η στρατιωτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι ανησυχίες των Ισραηλινών στρατιωτικών είναι πολύ πιο συγκεκριμένες.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι μέχρι σήμερα κανένα κράτος δεν έχει αποδείξει πως μπορεί να εντοπίσει αποτελεσματικά τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας των F-35.
Εάν η Τουρκία αποκτούσε τα συγκεκριμένα αεροσκάφη και στο μέλλον αποφάσιζε να κινηθεί στρατιωτικά εναντίον του Ισραήλ, θα μπορούσε θεωρητικά να πραγματοποιήσει επιχείρηση αιφνιδιασμού εναντίον στρατηγικών ή στρατιωτικών στόχων χωρίς δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης από ραντάρ.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο η Τουρκία να μεταφέρει σε τρίτες χώρες τεχνογνωσία σχετικά με τον εντοπισμό ή την παρακολούθηση των F-35.
Η Συρία θεωρείται ο πιθανότερος αποδέκτης μιας τέτοιας συνεργασίας, δεδομένης της στενής σχέσης της Άγκυρας με τη νέα συριακή ηγεσία υπό τον Άχμεντ αλ Σάραα. Αν και η μεταφορά τέτοιων δυνατοτήτων στο Ιράν θεωρείται λιγότερο πιθανή, δεν αποκλείεται πλήρως, παρά τον ανταγωνισμό μεταξύ Άγκυρας και Τεχεράνης.
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται και το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400 που διαθέτει η Τουρκία. Η αμερικανική νομοθεσία απαγορεύει την πώληση F-35 σε χώρες που χρησιμοποιούν το συγκεκριμένο σύστημα, καθώς υπάρχει ο φόβος ότι οι S-400 θα μπορούσαν να συλλέξουν πολύτιμα δεδομένα για τα χαρακτηριστικά των αμερικανικών μαχητικών, τα οποία θα μπορούσαν στη συνέχεια να φτάσουν στη Ρωσία.
Ποιά είναι τα πιθανά σενάρια για τους Τούρκους
Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να παρακάμψει αυτό το εμπόδιο, αποθηκεύοντας προσωρινά τους S-400 και δηλώνοντας ότι δεν βρίσκονται πλέον σε επιχειρησιακή λειτουργία. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε, σύμφωνα με την ανάλυση, να δώσει στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, τη δυνατότητα να υποστηρίξει ότι η συμφωνία δεν παραβιάζει τυπικά την αμερικανική νομοθεσία.
Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η μεταφορά ή ακόμη και η πώληση των ρωσικών S-400 σε τρίτη χώρα, πιθανότατα στον Κόλπο, εξέλιξη που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, εφόσον εγκριθεί και από τη Ρωσία.
Μία ακόμα εναλλακτική που εξετάζεται είναι η μεταφορά των S-400 στη Συρία. Σε αυτή την περίπτωση, η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει τα F-35 χωρίς να παραβιάζει επίσημα τον αμερικανικό νόμο, ενώ τα συστήματα αεράμυνας που θα βρίσκονταν σε συριακό έδαφος θα μπορούσαν να συλλέγουν στοιχεία για τις πτήσεις των ισραηλινών F-35, περιορίζοντας σημαντικά την επιχειρησιακή ελευθερία της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας πάνω από τη Συρία. Παράλληλα, οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν να διαβιβάζονται στην Άγκυρα.
Εξετάζεται επίσης το ενδεχόμενο η Ρωσία να ανακτήσει προσωρινά τους S-400 από την Τουρκία, ανοίγοντας τον δρόμο για την πώληση των F-35. Ωστόσο, Ισραηλινοί αναλυτές επισημαίνουν ότι τίποτα δεν θα απέτρεπε την επιστροφή των ρωσικών συστημάτων σε μεταγενέστερο χρόνο, όταν τα αμερικανικά μαχητικά θα είχαν ήδη παραδοθεί.
Ο κίνδυνος του «σιιτικού άξονα» στη Μέση Ανατολή
Πέρα από τα σενάρια αυτά, στο Ισραήλ αναπτύσσεται ένας ευρύτερος στρατηγικός προβληματισμός για τον μελλοντικό ρόλο της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή. Μετά την αποδυνάμωση του λεγόμενου «σιιτικού άξονα» έπειτα από τις εξελίξεις που ακολούθησαν την 7η Οκτωβρίου 2023, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι τρεις χώρες θα μπορούσαν να διεκδικήσουν μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή: η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία.
Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι καλούν την Ουάσιγκτον να αξιολογήσει την Τουρκία με βάση τις μακροπρόθεσμες γεωπολιτικές εξελίξεις και όχι μόνο τα οικονομικά οφέλη μιας μεγάλης αμυντικής συμφωνίας.
Υποστηρίζουν ότι, παρά το γεγονός πως η Τουρκία παραμένει ιστορικά μέλος του ΝΑΤΟ, δεν αποκλείεται στο μέλλον να προκύψουν σοβαρές συγκρούσεις συμφερόντων με το Ισραήλ, ιδιαίτερα στη Συρία ή ακόμη και στη Λωρίδα της Γάζας.
Πιθανή πρόσβαση του Ισραήλ στο πρόγραμμα F-47
Ως πιθανή αντιστάθμιση μιας συμφωνίας ΗΠΑ-Τουρκίας για τα F-35, εξετάζεται θεωρητικά η συμμετοχή του Ισραήλ στο πρόγραμμα ανάπτυξης του νέου αμερικανικού μαχητικού έκτης γενιάς F-47.
Ωστόσο, σύμφωνα με τη Jerusalem Post, ισραηλινές πηγές εμφανίζονται ιδιαίτερα απαισιόδοξες ότι η Ουάσιγκτον θα επιτρέψει στο Ισραήλ να ενταχθεί στο πρόγραμμα αυτό, όπως άλλωστε είχε αποκλειστεί και από το πρόγραμμα του F-22.
Έτσι, η πιθανή πώληση των F-35 στην Τουρκία εξακολουθεί να θεωρείται από το Τελ Αβίβ ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα ασφαλείας που αντιμετωπίζει σήμερα η περιοχή.
