Η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης περιπλέκει το έργο των κεντρικών τραπεζών, καθώς επηρεάζει ταυτόχρονα τη ζήτηση, την προσφορά, την απασχόληση, την παραγωγικότητα και τις αγορές. Η αβεβαιότητα αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων αποφάσεων νομισματικής πολιτικής.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες καλούνται να διακρίνουν σε πραγματικό χρόνο αν η τεχνολογική έκρηξη ενισχύει τη ζήτηση ή την προσφορά — και να αποφύγουν ένα ακριβό λάθος για τα επιτόκια, εξηγεί νέα μελέτη της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS).
Η AI θολώνει τα οικονομικά σήματα για τις κεντρικές τράπεζες
Όπως σημειώεται, οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν, κατά κανόνα, τρεις βασικές αποστολές: να διατηρούν τις τιμές σταθερές, να στηρίζουν μια ισχυρή αγορά εργασίας και να διασφαλίζουν τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, όμως, περιπλέκει και τους τρεις αυτούς στόχους.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η AI θολώνει τους συνήθεις δείκτες στους οποίους βασίζονται οι κεντρικές τράπεζες για τη χάραξη της νομισματικής πολιτικής. Σύμφωνα με τη μελέτη BIS, η τεχνολογική έκρηξη επηρεάζει ταυτόχρονα τόσο την πλευρά της προσφοράς όσο και εκείνη της ζήτησης στην οικονομία, προκαλώντας παράλληλα διαρθρωτικές και κυκλικές αλλαγές.
Το συμπέρασμα της BIS, της εδρεύουσας στη Βασιλεία της Ελβετίας «κεντρικής τράπεζας των κεντρικών τραπεζών», είναι ότι οι εμπειρικοί κανόνες στους οποίους βασίζονταν επί δεκαετίες οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής βρίσκονται πλέον υπό αναθεώρηση — και μάλιστα όλοι ταυτόχρονα.
Η ευφορία της τεχνητής νοημοσύνης στήριξε την ανάπτυξη και διατήρησε τις χρηματοοικονομικές συνθήκες χαλαρές ©BIS
AI και επενδυτική έκρηξη ενισχύουν τη ζήτηση
Στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες που βρίσκονται στην αιχμή της καινοτομίας στην AI, η επενδυτική έκρηξη που βρίσκεται σε εξέλιξη δημιουργεί βραχυπρόθεσμα ισχυρή αύξηση της ζήτησης, ιδιαίτερα για ημιαγωγούς και άλλα εξαρτήματα που απαιτούνται για την κατασκευή και λειτουργία κέντρων δεδομένων.
Την ίδια στιγμή, η άνοδος των χρηματιστηριακών αγορών ενισχύει τη ζήτηση των καταναλωτών, καθώς η αύξηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων δημιουργεί ένα ισχυρό «φαινόμενο πλούτου». Όταν οι επενδυτές βλέπουν την αξία των μετοχών τους να αυξάνεται, είναι πιθανότερο να αυξήσουν και τις δαπάνες τους.
Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Μέρος αυτού του πλούτου μπορεί να αποδειχθεί πλασματικό, εάν οι αποτιμήσεις των εταιρειών που συνδέονται με την AI έχουν διογκωθεί υπερβολικά. Οι ανησυχίες για τη δημιουργία μιας νέας χρηματιστηριακής «φούσκας» AI αυξάνονται, με τον κίνδυνο μιας απότομης διόρθωσης να αποτελεί παράγοντα που οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να αγνοήσουν.
AI: Πληθωρισμός, θέσεις εργασίας και παραγωγικότητα
Στην αγορά εργασίας, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Η AI ενδέχεται μεσοπρόθεσμα να οδηγήσει σε απώλειες θέσεων εργασίας μεγάλης κλίμακας, όμως μέχρι στιγμής τα στοιχεία για το κατά πόσο αυτό έχει ήδη αρχίσει να συμβαίνει παραμένουν ασαφή.
Αντίθετα, μια οικονομία στην οποία η πρόοδος της AI οδηγεί σε πολύ υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας θα μπορούσε να δεχθεί ένα θετικό σοκ προσφοράς. Αυτό, θεωρητικά, θα επέτρεπε στην οικονομία να παράγει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες χωρίς αντίστοιχη αύξηση των τιμών, συμβάλλοντας έτσι στην αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.
Οι οικονομολόγοι της BIS Ινάκι Αλντασόρο, Λεονάρντο Γκαμπακόρτα, Ενίσε Καρούμπι και Ματίας Ρότνερ προειδοποιούν ότι η μεγάλη αβεβαιότητα γύρω από τις επιπτώσεις της AI δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για τη νομισματική πολιτική και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Όπως επισημαίνουν, η AI επηρεάζει ταυτόχρονα τη ζήτηση και την προσφορά, τόσο μέσω κυκλικών όσο και μέσω διαρθρωτικών αλλαγών. Επιπλέον, οι επιπτώσεις διαφέρουν σημαντικά από κλάδο σε κλάδο, καθιστώντας δυσκολότερη την αξιολόγηση των υποκείμενων οικονομικών τάσεων.
Επενδύσεις σε επιλεγμένα τεχνολογικά boom στο παρελθόν ©BIS
Το δίλημμα των κεντρικών τραπεζών
Η AI είναι πιθανό να έχει διαφορετικές επιπτώσεις σε μεταβλητές που δεν παρατηρούνται άμεσα, αλλά διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη σύγχρονη μακροοικονομική πολιτική. Μεταξύ αυτών είναι το φυσικό επιτόκιο —το επίπεδο επιτοκίων που θεωρείται ότι δεν ενισχύει ούτε περιορίζει την οικονομική δραστηριότητα— και το φυσικό ποσοστό ανεργίας.
Αυτό σημαίνει ότι οι κεντρικές τράπεζες, μεταξύ των οποίων η Federal Reserve, η Τράπεζα της Αγγλίας και η Τράπεζα της Ιαπωνίας, καλούνται να εκτιμήσουν σε πραγματικό χρόνο προς ποια κατεύθυνση μετακινεί η έκρηξη της AI αυτές τις μεταβλητές, σε ποιο μέγεθος και με ποια ταχύτητα.
Το ρίσκο είναι μεγάλο. Εάν οι κεντρικές τράπεζες υπερεκτιμήσουν τα οφέλη της AI στην παραγωγικότητα και την προσφορά ή υποτιμήσουν τις πληθωριστικές πιέσεις που δημιουργούν οι επενδύσεις και το αυξημένο αίσθημα πλούτου, μπορεί να διατηρήσουν τα επιτόκια υπερβολικά χαμηλά και να τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό.
Το αντίθετο λάθος θα μπορούσε να είναι εξίσου επικίνδυνο: εάν υποτιμήσουν τα οφέλη από την αύξηση της παραγωγικότητας και αντιδράσουν υπερβολικά στις πληθωριστικές πιέσεις, υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσουν την οικονομία σε ύφεση.
Η πρόκληση έχει ήδη κινητοποιήσει τη Fed. Ο Κέβιν Γουορς έχει συγκροτήσει ομάδες εργασίας για τη μελέτη της στρατηγικής της κεντρικής τράπεζας, με μία από αυτές να εξετάζει ειδικά τις επιπτώσεις της AI στην αγορά εργασίας και την παραγωγικότητα. Άλλες ασχολούνται με συναφή ζητήματα, όπως η μέτρηση του πληθωρισμού και η συλλογή οικονομικών δεδομένων.
Τα συμπεράσματα και οι προτάσεις των ομάδων αναμένεται να παρουσιαστούν έως το τέλος του έτους. Μέχρι τότε, οι κεντρικοί τραπεζίτες θα πρέπει να επιχειρούν να χαράξουν νομισματική πολιτική σε μια οικονομία όπου η AI αλλάζει ταυτόχρονα τους κανόνες της προσφοράς, της ζήτησης, της απασχόλησης και της παραγωγικότητας — χωρίς ακόμη να είναι σαφές ποια από αυτές τις δυνάμεις θα επικρατήσει.
Η είσοδος του ΔΝΤ στην Ουάσινγκτον © EPA/SHAWN THEW
Οι κεντρικές τράπεζες στο επίκεντρο της μετάβασης στην AI
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του ΔΝΤ οι κεντρικές τράπεζες καλούνται να προσαρμόσουν την εποπτεία τους, ώστε να αξιοποιήσουν τα οφέλη της AI χωρίς να επιτρέψουν τη δημιουργία νέων συστημικών κινδύνων.
Η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται με ταχείς ρυθμούς στις αποφάσεις που αφορούν τη διαχείριση κινδύνου, τη χορήγηση πιστώσεων και τις συναλλαγές στις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με ανάλυση του οικονομολόγου Τομπίας Άντριαν, διευθυντή του τμήματος νομισματικής και κεφαλαιαγορών στο ΔΝΤ, η εξέλιξη αυτή αυξάνει την αποδοτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέες προκλήσεις για τις κεντρικές τράπεζες και τις εποπτικές αρχές, οι οποίες καλούνται να διασφαλίσουν ότι η AI θα λειτουργήσει υπέρ της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Το ΔΝΤ προκρίνει τρεις βασικές προτεραιότητες: αυστηρότερη εποπτεία των εφαρμογών AI στις συναλλαγές και στις πιστώσεις, καλύτερη εικόνα για τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των μοντέλων και ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας σε θέματα επιχειρησιακής ανθεκτικότητας και κυβερνοασφάλειας.
Κεντρικές τράπεζες: Ταχύτερες αγορές, μεγαλύτεροι κίνδυνοι
Η AI επιτρέπει την ταχύτερη εκτέλεση συναλλαγών, μειώνει το κόστος και βελτιώνει την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου μέσω προηγμένων μοντέλων μηχανικής μάθησης. Ωστόσο, σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας, οι ίδιες δυνατότητες μπορούν να ενισχύσουν τις διακυμάνσεις, καθώς πολλά συστήματα αντιδρούν ταυτόχρονα στα ίδια δεδομένα. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι μελλοντικές απότομες διορθώσεις των αγορών ενδέχεται να οφείλονται όχι σε τεχνικά σφάλματα, αλλά στη συγχρονισμένη λειτουργία πολλών εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, η περιορισμένη διαφάνεια των μοντέλων δυσκολεύει τις εποπτικές αρχές να εντοπίσουν εγκαίρως νέους κινδύνους, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση των stress tests και της παρακολούθησης της χρήσης της AI.
Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπουν την ταχύτερη ανακάλυψη και αξιοποίηση των τρωτών σημείων στον κυβερνοχώρο (ημέρα-μηδέν, %) ©ΔΝΤ
Υποδομές, κυβερνοασφάλεια και νέες εξαρτήσεις
Η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει επίσης τις υποδομές του χρηματοπιστωτικού συστήματος, από τις εσωτερικές λειτουργίες των τραπεζών έως τα χρηματιστήρια και τα δίκτυα πληρωμών. Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό παρόχων cloud και μοντέλων AI μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές συστημικές ευπάθειες, καθώς μια τεχνική βλάβη ή κυβερνοεπίθεση θα μπορούσε να επηρεάσει ταυτόχρονα μεγάλο αριθμό χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Την ίδια στιγμή, η generative AI αυξάνει την πολυπλοκότητα των κυβερνοεπιθέσεων, μειώνοντας τον χρόνο αντίδρασης των οργανισμών και μετατρέποντας την κυβερνοασφάλεια σε ζήτημα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Η AI ενισχύει την εποπτεία, δεν αντικαθιστά την ανθρώπινη κρίση
Το ΔΝΤ θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τις κεντρικές τράπεζες μέσω της εποπτικής τεχνολογίας (SupTech), ενισχύοντας τον εντοπισμό κινδύνων και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η ανθρώπινη κρίση πρέπει να παραμείνει στο επίκεντρο της εποπτείας.
Η επιτυχής ενσωμάτωση της AI προϋποθέτει ισχυρή διακυβέρνηση, μεγαλύτερη διαφάνεια, εξειδικευμένο προσωπικό και στενότερο διεθνή συντονισμό.
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΔΝΤ, εάν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής κινηθούν έγκαιρα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος· διαφορετικά, οι επόμενες κρίσεις ενδέχεται να εκδηλωθούν ταχύτερα και να αποδειχθούν δυσκολότερες στη διαχείρισή τους.
