Σφίγγει ασφυκτικά ο κλοιός του Ιράν και των συμμάχων του στα δύο βασικά εξαγωγικά περάσματα του σαουδαραβικού πετρελαίου προς τη Δύση, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 108 δολάρια.
Οι τιμές του πετρελαίου κινούνται σήμερα ισχυρά ανοδικά καθώς η ταχεία προέλαση των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι στην δυτική Υεμένη και η διακοπή λειτουργίας του μεγάλου αγωγού της Σαουδικής Αραβίας East–West εντείνουν τις ανησυχίες για την προσφορά. Το Brent ενισχύθηκε στα 108,03 δολάρια το βαρέλι με άνοδο άνω του 3%, ενώ το αμερικανικό αργό WTI κινήθηκε κοντά στα 103 δολάρια.
Ο λόγος που ωθεί περαιτέρω ανοδικά πλέον το πετρέλαιο είναι ότι η αγορά δεν προβληματίζεται πλέον μόνο από τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ αλλά αντιδρά στον διπλό κλοιό που δημιουργείται γύρω από τις σαουδαραβικές εξαγωγές. Ενώ το Ιράν περιορίζει την κυκλοφορία των πλοίων στο ανατολικό πέρασμα του Ορμούζ, στα δυτικά, οι Χούθι ενισχύουν τον έλεγχό τους στην ακτογραμμή των στενών του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και, στο εσωτερικό της Σαουδικής Αραβίας, ο αγωγός που οδηγεί το πετρέλαιο από τα ανατολικά στα δυτικά, προς την Ερυθρά Θάλασσα έχει τεθεί από το βράδυ της Παρασκευής εκτός λειτουργίας.
Ο διπλός αυτός κλοιός περιορίζει δραστικά τις ασφαλείς επιλογές του Ριάντ, σε μία περίοδο κατά την οποία η σαουδαραβική παραγωγή και οι εξαγωγές έχουν ήδη υποχωρήσει σημαντικά. Από την αρχή του χρόνου, οι τιμές του πετρελαίου Brent αυξήθηκαν κατά 77%, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν επηρεάζει όλο και περισσότερες ενεργειακές διαδρομές.
Οι Χούθι στις πύλες του Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Η νέα εστία ανησυχίας βρίσκεται στη δυτική Υεμένη. Οι Χούθι πραγματοποίησαν αιφνιδιαστική επίθεση κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας, καταλαμβάνοντας αρχικά τη στρατηγική πόλη-λιμάνι Μόκα. Στη συνέχεια προχώρησαν προς το Ντουμπάμπ και έθεσαν υπό τον έλεγχό τους τη νήσο Περίμ, γνωστή και ως Μαγιούν, η οποία βρίσκεται στο κέντρο των στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Ακολούθησε η κατάληψη των νησιών Μεγάλη και Μικρή Χανίς, που ενίσχυσε περαιτέρω τον έλεγχο των Χούθι στο κρίσιμο αυτό πέρασμα και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι αντάρτες έχουν τη δυνατότητα αν το θελήσουν, να διακόψουν τις διελεύσεις πλοίων από την περιοχή, αναμφίβολα έχουν τη τη δυνατότητα να απειλούν πλοία από περισσότερα σημεία με drones, πυραύλους και ταχύπλοα.
Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελεί τη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας και συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Διώρυγα του Σουέζ και τη Μεσόγειο. Η κατάληψη της Μόκα, του Ντουμπάμπ και των κοντινών νησιών επιτρέπει στους Χούθι να αποκτήσουν άμεση παρουσία στις προσβάσεις ενός από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης του παγκόσμιου εμπορίου.
Η οργάνωση έχει ήδη ανακοινώσει αποκλεισμό των σαουδαραβικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, τις προηγούμενες ημέρες εξαπέλυσε κύμα επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον εγκαταστάσεων στη νότια Σαουδική Αραβία. Στόχοι ήταν πετρελαϊκές και βιομηχανικές υποδομές στις περιοχές Τζιζάν, Αμπά, Νατζράν και Χαμίς Μουσάιτ, με δεκάδες τραυματισμούς και πυρκαγιές σε εγκαταστάσεις.
Η «γραμμή ζωής» της Σαουδικής Αραβίας
Η δεύτερη εστία πίεσης αφορά τον East–West, τον στρατηγικό πετρελαιαγωγό της Σαουδικής Αραβίας, γνωστό και ως Petroline. Ο αγωγός κατασκευάστηκε το 1981 και τέθηκε σε λειτουργία το 1982, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, ακριβώς για να προσφέρει στο βασίλειο μια εναλλακτική οδό εξαγωγών σε περίπτωση αποκλεισμού του Ορμούζ.
Με μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων, συνδέει το κέντρο επεξεργασίας πετρελαίου του Αμπκάικ, στην ανατολική Σαουδική Αραβία, με τα διυλιστήρια και τους τερματικούς σταθμούς της Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ονομαστική δυναμικότητά του φθάνει περίπου τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ το τελευταίο διάστημα μετέφερε 4 έως 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, λειτουργώντας ως βασική παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.
Η λειτουργία του ανεστάλη στις 11 Σεπτεμβρίου, μετά τις επιθέσεις με drones σε εγκαταστάσεις στις περιοχές Ριάντ και Μεδίνα. Η σαουδαραβική κυβέρνηση υποστήριξε ότι τα drones προήλθαν από το Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί ποιος πραγματοποίησε τα πλήγματα. Δεν έχει δοθεί επίσης σαφές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη αποκατάσταση των ροών.
Η διακοπή του East–West αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Σαουδική Αραβία είχε στραφεί στη Γιανμπού για να αντισταθμίσει τον περιορισμό των εξαγωγών μέσω του Περσικού Κόλπου. Ωστόσο, ακόμη και αν ο αγωγός επαναλειτουργήσει, τα δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από την Ερυθρά Θάλασσα πρέπει να περάσουν από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, όπου οι Χούθι έχουν πλέον ενισχύσει σημαντικά τις στρατιωτικές τους δυνατότητες.
Ο κλοιός του Ιράν και των συμμάχων του
Οι εξελίξεις διαμορφώνουν μια πρωτοφανή συνθήκη για το Ριάντ. Στην ανατολική πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου, το Ιράν περιορίζει τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου. Στη δυτική πλευρά, οι Χούθι απειλούν τις εξαγωγές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Την ίδια στιγμή, η επίθεση στον East–West δείχνει ότι ούτε η χερσαία παράκαμψη του Ορμούζ είναι απρόσβλητη. Δεν πρόκειται για απόλυτο έλεγχο των δύο στενών από την Τεχεράνη, αλλά για τη δυνατότητα του Ιράν και των περιφερειακών συμμάχων του να απειλούν ταυτόχρονα τις δύο βασικές εξόδους του σαουδαραβικού πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Οι σαουδαραβικές εξαγωγές μέσω της κύριας εγκατάστασης της Ερυθράς Θάλασσας μειώθηκαν τον Αύγουστο σε περίπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 4,6 εκατ. τον Ιούλιο. Η παραγωγή του βασιλείου υποχώρησε παράλληλα στα 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έναντι μέσου όρου περίπου 9,4 εκατ. βαρελιών το 2025, αγγίζοντας το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.
Το σενάριο των 120 δολαρίων
Η βραχυπρόθεσμη πορεία των τιμών θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια διακοπής του East–West. Εάν οι ζημιές αποκατασταθούν γρήγορα, η Saudi Aramco μπορεί να διατηρήσει προσωρινά τις εξαγωγές αξιοποιώντας τα αποθέματα αργού που βρίσκονται στη Γιανμπού. Σε αυτήν την περίπτωση, μέρος του γεωπολιτικού premium θα μπορούσε να υποχωρήσει.
Οι διαθέσιμες ποσότητες στη Γιανμπού, ωστόσο, εκτιμάται ότι επαρκούν για μόλις πέντε έως επτά ημέρες εξαγωγών. Εάν η διακοπή παραταθεί περισσότερο, η Σαουδική Αραβία ενδέχεται να υποχρεωθεί να περιορίσει εκ νέου την παραγωγή της, προκαλώντας ουσιαστικό έλλειμμα στην παγκόσμια αγορά.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής ενεργειακής έρευνας της DBS Bank, Σούβρο Σαρκάρ, μια παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να προκαλέσει «τεράστια διαταραχή» και να οδηγήσει το πετρέλαιο προς τα 120 δολάρια το βαρέλι. Εάν συνδυαστεί με νέα πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις ή με πλήρη παρεμπόδιση των εξαγωγών μέσω του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, δεν αποκλείεται η αγορά να δοκιμάσει εκ νέου τα υψηλά των 126 δολαρίων που καταγράφηκαν τον Απρίλιο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η αγορά δεν τιμολογεί πλέον έναν μεμονωμένο κίνδυνο, αλλά την ταυτόχρονη πίεση σε αγωγούς, λιμάνια και θαλάσσια περάσματα. Όσο το Ορμούζ παραμένει περιορισμένο, ο East–West κλειστός και οι Χούθι εδραιώνονται στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ο κλοιός γύρω από τις σαουδαραβικές εξαγωγές θα διατηρεί τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια, με τα 120 δολάρια να αποτελούν πλέον ένα απολύτως ορατό σενάριο.
