Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στον Λευκό Οίκο είχε όλα τα στοιχεία μιας μεγάλης διπλωματικής παράστασης: κόκκινο χαλί, επίσημο δείπνο, περισσότερους από 100 προσκεκλημένους και την παρουσία κορυφαίων ονομάτων της παγκόσμιας τεχνολογίας και των επιχειρήσεων.
Πίσω όμως από τη συμβολική εικόνα, τα απτά αποτελέσματα ήταν περιορισμένα. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να παρατείνουν έως τις 10 Ιανουαρίου την ισχύ της συμφωνίας που είχε παγώσει προσωρινά την εμπορική αντιπαράθεση, χωρίς να προκύψει αντίστοιχη πρόοδος στα δυσκολότερα ζητήματα της σχέσης ΗΠΑ – Κίνας.
Η τεχνητή νοημοσύνη, η Ταϊβάν, το εμπόριο και η ευρύτερη στρατηγική αντιπαράθεση εξακολουθούν να αποτελούν πεδία έντονων διαφορών. Την ίδια ώρα, οι δύο ηγέτες επιχείρησαν να προβάλουν ένα μήνυμα σταθερότητας, με τον Τραμπ να δηλώνει ότι οι δύο χώρες «ποτέ δεν τα έχουν πάει καλύτερα» και τον Σι να καλεί σε έναν «νέο τρόπο συνύπαρξης μεγάλων χωρών».
Τραμπ-Σι: Από τη διπλωματία στην «παράσταση»
Η πρώτη εικόνα από την Ουάσιγκτον ήταν αυτή μιας ιδιαίτερα προσεκτικά σκηνοθετημένης επίσκεψης. Ο Τραμπ υποδέχθηκε προσωπικά τον Σι στο αεροδρόμιο με κόκκινο χαλί, μια κίνηση που θεωρήθηκε ασυνήθιστη για επίσημη επίσκεψη ξένου ηγέτη. Η υποδοχή συμπληρώθηκε από κινεζικές και αμερικανικές σημαίες στον Λευκό Οίκο και από μια σειρά συμβολικών εκδηλώσεων.
Μετά τη συνάντησή τους, διάρκειας περίπου 90 λεπτών, ο Τραμπ ξενάγησε τον Κινέζο πρόεδρο στο νέο ελικοδρόμιο που έχει κατασκευαστεί στον νότιο κήπο του Λευκού Οίκου. Μιλώντας σε δημοσιογράφους, χαρακτήρισε τη συνάντηση «εξαιρετική», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για τα αποτελέσματά της.
Η έμφαση στην τελετουργία προκάλεσε επικρίσεις από Δημοκρατικούς γερουσιαστές, αλλά και από πρώην Αμερικανούς διπλωμάτες, μεταδίδει ο Guardian. Ο Ντάνι Ράσελ, ο οποίος είχε υπηρετήσει στην κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα, υποστήριξε ότι η συμβολική διάσταση της επίσκεψης δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ουσιαστική διπλωματία. Χαρακτήρισε μάλιστα το θέαμα «diplotainment», έναν συνδυασμό διπλωματίας και ψυχαγωγίας, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον χρειάζεται συγκεκριμένες λύσεις, μεταξύ άλλων στο ζήτημα των σπάνιων γαιών.
Και πράγματι, το βασικό αποτέλεσμα των συνομιλιών ήταν περισσότερο η διατήρηση της υφιστάμενης ισορροπίας παρά μια νέα συμφωνία. Η εμπορική «εκεχειρία» παρατάθηκε για δύο ακόμη μήνες, αποφεύγοντας έτσι μια άμεση κλιμάκωση, αλλά χωρίς να αντιμετωπίζονται οι βαθύτερες διαφορές που έχουν οδηγήσει τις δύο οικονομίες σε μια παρατεταμένη αντιπαράθεση.
Τραμπ-Σι: Το εμπόριο, οι σπάνιες γαίες και η δύσκολη ισορροπία
Η παράταση της εμπορικής εκεχειρίας αποτελεί ουσιαστικά μια ανάσα και για τις δύο πλευρές. Δεν συνιστά, ωστόσο, ολοκληρωμένη εμπορική συμφωνία. Οι δασμοί, οι περιορισμοί στην τεχνολογία και η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες εξακολουθούν να αποτελούν βασικά εργαλεία της αντιπαράθεσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι σπάνιες γαίες, καθώς η Κίνα κατέχει κεντρική θέση τόσο στην εξόρυξη όσο και, κυρίως, στην επεξεργασία τους. Τα συγκεκριμένα μέταλλα είναι απαραίτητα για την παραγωγή ηλεκτρονικών εξαρτημάτων, μικροτσίπ, προηγμένων συστημάτων υψηλής τεχνολογίας και αμυντικού εξοπλισμού.
Ο Εϊναρ Τάνγκεν, ειδικός με έδρα το Πεκίνο, υποστήριξε μιλώντας στο Al Jazeera ότι η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη αντίφαση: από τη μία πλευρά επιδιώκει να περιορίσει την κινεζική επιρροή και από την άλλη εξακολουθεί να εξαρτάται από κινεζικές πρώτες ύλες και προϊόντα στρατηγικής σημασίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Γάλλος καθηγητής διεθνών σχέσεων Φιλίπ Λε Κορέ εκτίμησε ότι η δίμηνη παράταση δεν επιλύει κανένα από τα βασικά προβλήματα. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Πεκίνο έχει πλέον αποκτήσει σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα μέσω του ελέγχου της εφοδιαστικής αλυσίδας των σπάνιων γαιών.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας δεν αφορά πλέον μόνο το εμπορικό ισοζύγιο. Έχει μετατραπεί σε ευρύτερο ανταγωνισμό για την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία, την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες και τον έλεγχο στρατηγικών αλυσίδων εφοδιασμού.
Τραμπ-Σι: AI χωρίς σαφή συμφωνία και η σκιά της Ταϊβάν
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε ένα ακόμη από τα θέματα της συνάντησης, χωρίς όμως να υπάρξουν σαφείς ενδείξεις για συγκεκριμένο πλαίσιο συνεργασίας.
Ο Τραμπ είχε προαναγγείλει ότι η «super intelligence» (υπερνοημοσύνη), όπως αποκάλεσε την τεχνητή νοημοσύνη, θα αποτελούσε σημαντικό αντικείμενο των συνομιλιών. Παράλληλα, είχε αφήσει να εννοηθεί ότι δεν επιθυμεί αυστηρότερες ρυθμίσεις στον τομέα. Από την πλευρά του, ο Σι υπογράμμισε την ανάγκη η ανάπτυξη της AI να παραμένει «πάντα υπό ανθρώπινο έλεγχο».
Η απόσταση μεταξύ των δύο προσεγγίσεων είναι ενδεικτική του ευρύτερου τεχνολογικού ανταγωνισμού. Η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο επιδιώκουν να διατηρήσουν ή να διευρύνουν το προβάδισμά τους σε έναν κλάδο που θεωρείται κρίσιμος τόσο για την οικονομία όσο και για την άμυνα.
Ακόμη πιο δύσκολο παραμένει το ζήτημα της Ταϊβάν. Ο Σι ζήτησε από τον Τραμπ να αντιταχθεί στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν, σύμφωνα με την επίσημη κινεζική ενημέρωση. Η Ουάσιγκτον δεν είχε δημοσιοποιήσει αντίστοιχη λεπτομερή αποτίμηση της συζήτησης.
Στο τραπέζι βρίσκεται και το πακέτο αμερικανικών εξοπλισμών προς την Ταϊβάν, ύψους περίπου 14 δισ. δολαρίων, το οποίο ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει προηγουμένως σημαντικό διαπραγματευτικό εργαλείο. Δημοκρατικοί γερουσιαστές έχουν ζητήσει την άμεση υλοποίηση της εγκεκριμένης από το Κογκρέσο στρατιωτικής βοήθειας.
Η Ταϊβάν παραμένει ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία των σχέσεων Ουάσιγκτον – Πεκίνου. Η Κίνα θεωρεί το νησί τμήμα της επικράτειάς της, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν σημαντικές πολιτικές και αμυντικές σχέσεις με την Ταϊπέι.
Ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI και ,ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ της Meta στο δείπνο Τραμπ-Σι στον Λευκό Οίκο ©ΑΠΕ
Τραμπ-Σι: Ένα δείπνο με την ελίτ της παγκόσμιας τεχνολογίας
Το επίσημο δείπνο στον Λευκό Οίκο αποτέλεσε την κορύφωση της επίσκεψης και ταυτόχρονα μια σαφή υπενθύμιση της οικονομικής διάστασης των αμερικανοκινεζικών σχέσεων.
Περισσότεροι από 100 προσκεκλημένοι συμμετείχαν στην εκδήλωση, μεταξύ των οποίων κορυφαία στελέχη της τεχνολογίας, των επενδύσεων και της βιομηχανίας. Στη λίστα περιλαμβάνονταν ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ της Meta, ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI, ο Τζεφ Μπέζος, ο Έλον Μασκ, ο Τιμ Κουκ της Apple, ο Τζένσεν Χουάνγκ της Nvidia, ο Λάρι Φινκ της BlackRock, ο Κέλι Όρτμπεργκ της Boeing και ο Στίβεν Σβάρτσμαν της Blackstone.
Το μενού της Μελάνια Τραμπ περιλάμβανε βελουτέ κίτρινης κολοκύθας, λαβράκι με κρούστα από σουσάμι και επιδόρπιο βανίλιας με βύσσινο.
Ο Σι, μιλώντας στους καλεσμένους, υπογράμμισε ότι οι δύο χώρες μπορούν να βρουν κοινό έδαφος και κάλεσε Ουάσιγκτον και Πεκίνο να αναζητήσουν «έναν νέο τρόπο» συνύπαρξης μεγάλων δυνάμεων. Παράλληλα, έκανε αναφορά στη συνεργασία των δύο χωρών κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη λεγόμενη διπλωματία του «πινγκ πονγκ», που συνέβαλε στην αμερικανοκινεζική προσέγγιση επί Ρίτσαρντ Νίξον.
Ο Τραμπ κινήθηκε σε εξίσου συμφιλιωτικό τόνο. «Δεν έχουμε ξαναπάει ποτέ τόσο καλά», είπε αναφερόμενος στις διμερείς σχέσεις, ενώ στο τέλος της βραδιάς προσέφερε στον Σι ένα γλυπτό φαλακρού αετού, σύμβολο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η παρουσία της επιχειρηματικής και τεχνολογικής ελίτ ανέδειξε το οικονομικό βάθος της σχέσης Ουάσιγκτον – Πεκίνου. Εμπόριο, τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγοί, πρώτες ύλες και εφοδιαστικές αλυσίδες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής αντιπαράθεσης των δύο χωρών.
Η ημέρα δεν έλειψε, πάντως, από εντάσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Το CNN ανέφερε ότι δύο δημοσιογράφοι του αποκλείστηκαν αρχικά από την κάλυψη της άφιξης του Σι στο επίσημο δείπνο, καθώς είχε προβλεφθεί η παρουσία μόνο φωτογράφου και τεχνικού ήχου. Το περιστατικό επανέφερε τη συζήτηση για την πρόσβαση των αμερικανικών μέσων ενημέρωσης στον Λευκό Οίκο και τη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση της κυβέρνησης Τραμπ με ορισμένα ειδησεογραφικά δίκτυα.
Την ίδια ώρα η ηθοποιός Σούζαν Σάραντον συνελήφθη στη Νέα Υόρκη, μαζί με άλλους διαδηλωτές, όταν αστυνομικοί επενέβησαν για να διαλύσουν συγκέντρωση διαμαρτυρίας κοντά στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών. Λίγο πριν από την έναρξη της ομιλίας του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, διαδηλωτές έκαναν καθιστική διαμαρτυρία κρατώντας πλακάτ που έγραφαν «Σταματήστε να εξοπλίζετε το Ισραήλ» και «Βάλτε τέλος στη γενοκτονία».
Παραμένουν οι ίδιες στρατηγικές διαφορές.
Υπάρχουν πολλά ανοιχτά μέτωπα. Πίσω από τις φιλοφρονήσεις Τραμπ-Σι, παραμένουν οι ίδιες στρατηγικές διαφορές. Η παράταση της εμπορικής εκεχειρίας αποτρέπει προσωρινά μια νέα κλιμάκωση, αλλά δεν αλλάζει το βασικό τοπίο. Ούτε η τεχνολογική αντιπαράθεση ούτε το ζήτημα της Ταϊβάν έχουν επιλυθεί, ενώ οι σπάνιες γαίες παραμένουν κρίσιμος παράγοντας στις διαπραγματεύσεις.
Η συνάντηση, επομένως, φαίνεται να λειτούργησε κυρίως ως μηχανισμός διαχείρισης της έντασης. Τραμπ και Σι απέφυγαν μια νέα άμεση σύγκρουση και έδειξαν ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοικτοί. Αυτό από μόνο του έχει σημασία για τις παγκόσμιες αγορές και την οικονομία.
Ωστόσο, η εικόνα σταθερότητας δεν πρέπει να συγχέεται με επίλυση των διαφορών. Η επόμενη δοκιμασία θα έρθει όταν λήξει η νέα παράταση της εμπορικής εκεχειρίας και οι δύο πλευρές θα πρέπει να αποφασίσουν αν μπορούν να μετατρέψουν την προσωρινή ανακωχή σε μια πιο μόνιμη συμφωνία.
Μέχρι τότε, η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο φαίνεται να επιλέγουν τη διαχείριση της αντιπαράθεσης αντί της οριστικής επίλυσής της. Και αυτό είναι ίσως το βασικό συμπέρασμα από μια επίσκεψη που είχε άφθονο συμβολισμό, αλλά πολύ λιγότερες συγκεκριμένες απαντήσεις στα μεγάλα ζητήματα που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο πλευρές.
