Η Τουρκία και τα Ηνωμένα Έθνη οργανώνουν νέο γύρο συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με επίκεντρο μια πιθανή εκεχειρία στη Μαύρη Θάλασσα, σε μια προσπάθεια να συντονιστούν οι διάσπαρτες διπλωματικές πρωτοβουλίες για την προστασία των φορτίων σιτηρών, την ώρα που οι διεθνείς τιμές τροφίμων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.
Οι συναντήσεις αναμένεται να πραγματοποιηθούν στις αρχές Οκτωβρίου, σύμφωνα με ανώτερο διπλωμάτη. Μεσολαβητές του Center for Humanitarian Dialogue, ελβετικής μη κυβερνητικής οργάνωσης, θα συμμετάσχουν στη διαδικασία.
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο με τη συμμετοχή και άλλων μεγάλων δυνάμεων και επιχειρεί να επαναλάβει την προσπάθεια του 2022, όταν Τουρκία και ΟΗΕ είχαν συμβάλει στη δημιουργία ενός διαδρόμου ασφαλούς μεταφοράς σιτηρών από τα ουκρανικά λιμάνια.
Η συμφωνία εξασφάλισε για ένα διάστημα τη μεταφορά σιτηρών, λιπασμάτων και τροφίμων, προτού καταρρεύσει έναν χρόνο αργότερα.
Στόχος οι λιμενικές εγκαταστάσεις στη Μαύρη Θάλασσα
Σημαντικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα © Researche Gate
Η νέα διπλωματική προσπάθεια αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς Ρωσία και Ουκρανία εντείνουν τις επιθέσεις εναντίον λιμενικών εγκαταστάσεων στη Μαύρη Θάλασσα.
Οι δύο χώρες αντιπροσωπεύουν από κοινού περισσότερο από το ένα τέταρτο των παγκόσμιων αποστολών σιταριού, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή στις εξαγωγές τους σημαντικό παράγοντα για τις διεθνείς αγορές τροφίμων.
Οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης στο σιτάρι είχαν φθάσει τον Αύγουστο σε υψηλό τριών ετών. Παράλληλα, οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες σε άλλες περιοχές παραγωγής, η ενίσχυση του φαινομένου Ελ Νίνιο και η περιορισμένη προσφορά εντείνουν τις ανησυχίες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Η Τουρκία και ο ΟΗΕ διαθέτουν ήδη εμπειρία από την προηγούμενη συμφωνία στη Μαύρη Θάλασσα, γεγονός που προσδίδει θεσμικό βάρος στη νέα προσπάθεια.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε κεκλεισμένων των θυρών συνάντηση στη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με τη συμμετοχή Τούρκων αξιωματούχων και εκπροσώπων από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, την Ινδία και την Αίγυπτο.
«Στενά καθορισμένη και αμοιβαία» συμφωνία
Στο επίκεντρο βρέθηκε μια «στενά καθορισμένη και αμοιβαία» συμφωνία, η οποία θα μπορούσε να προβλέπει την ελεύθερη εμπορική ναυσιπλοΐα και την προστασία λιμανιών και ενεργειακών υποδομών.
Η Άγκυρα επιδιώκει να δώσει ιδιαίτερο βάρος στις χώρες που πλήττονται περισσότερο από την άνοδο των τιμών τροφίμων, θεωρώντας ότι η μικρότερη άμεση εμπλοκή τους στον πόλεμο θα μπορούσε να διευκολύνει την επίτευξη συμφωνίας.
Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε τον Σεπτέμβριο ότι έλαβε «θετική» απάντηση από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σχετικά με την επαναλειτουργία ενός διαδρόμου μεταφοράς σιτηρών στη Μαύρη Θάλασσα. Ωστόσο, ο Ουκρανός υπουργός Γεωργίας Τάρας Βισότσκι δήλωσε πρόσφατα ότι δεν βλέπει θετικές ενδείξεις για την επανεκκίνηση μιας τέτοιας συμφωνίας τους επόμενους μήνες.
Αυστηροί όροι από τη Ρωσία
Η Ρωσία έχει θέσει αυστηρούς όρους για την αναβίωση οποιασδήποτε συμφωνίας, ζητώντας μεταξύ άλλων χαλάρωση κυρώσεων και σημαντικές στρατιωτικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία. Ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ έχει χαρακτηρίσει την επιστροφή στη συμφωνία του 2022 «εντελώς απαράδεκτη και μη ρεαλιστική», υποστηρίζοντας ότι η Ουκρανία είχε καταχραστεί τη συμφωνία.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε την Παρασκευή ότι οι ουκρανικές προτάσεις για τον τερματισμό των επιθέσεων, μεταξύ άλλων στη Μαύρη Θάλασσα, παραμένουν στο τραπέζι. Παράλληλα, όμως, ανέφερε ότι η Ρωσία θα αποφασίσει για την αντίδρασή της με βάση τα δικά της συμφέροντα.
Οι νέες συνομιλίες επιχειρούν έτσι να δημιουργήσουν έναν περιορισμένο μηχανισμό αποκλιμάκωσης, με βασικό στόχο τη διατήρηση της εμπορικής ναυσιπλοΐας και των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων από μια περιοχή που παραμένει κρίσιμη για την παγκόσμια αγορά τροφίμων.
