Οι εισαγγελικές αρχές της Πορτογαλίας άνοιξαν έρευνα για τη νομιμότητα της απόφασης της κεντροδεξιάς κυβέρνησης να επιτρέψει στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν την αεροπορική βάση Λάγιες στις Αζόρες κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν.
Η έρευνα ξεκίνησε μετά από καταγγελία στελεχών του αριστερού Μπλόκου της Αριστεράς, το οποίο είχε ζητήσει από τον Απρίλιο να διερευνηθεί εάν η αμερικανική στρατιωτική χρήση της βάσης παραβιάζει το διεθνές δίκαιο.
Η Εισαγγελία ανακοίνωσε ότι η διαδικασία κινήθηκε κατόπιν της συγκεκριμένης καταγγελίας, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για το αντικείμενο ή την πορεία της έρευνας.
Τι προβλέπει η συμφωνία με τις ΗΠΑ
Το κρίσιμο νομικό ζήτημα αφορά τη διμερή συμφωνία που επιτρέπει στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να χρησιμοποιούν τη βάση Λάγιες στις Αζόρες νήσους.
Η συμφωνία προβλέπει ότι σε περίοδο ειρήνης η Ουάσιγκτον μπορεί να χρησιμοποιεί τη βάση χωρίς προηγούμενη ειδική έγκριση. Όταν όμως ξεσπούν εχθροπραξίες, απαιτείται προηγούμενη έγκριση από την πορτογαλική πλευρά.
Η κυβέρνηση της Λισαβόνας έδωσε την απαιτούμενη έγκριση για αρκετές αμερικανικές πτήσεις διέλευσης μέσω της Λάγιες, σε αντίθεση με την Ισπανία, η οποία δεν έδωσε αντίστοιχη άδεια.
Η απόφαση αυτή έφερε την κυβέρνηση αντιμέτωπη με έντονη κριτική από κόμματα της Αριστεράς, τα οποία υποστηρίζουν ότι η χρήση της βάσης συνδέει την Πορτογαλία με τις αμερικανικές επιχειρήσεις στον πόλεμο.
Η θέση της κυβέρνησης
Ο υπουργός Εξωτερικών Πάουλο Ράνγκελ έχει υποστηρίξει ότι η Πορτογαλία δεν συμμετέχει στη σύγκρουση και ότι η χρήση της βάσης είναι συμβατή με το διεθνές δίκαιο.
Σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, η Λισαβόνα έδωσε την έγκρισή της μόνο αφού έλαβε διαβεβαιώσεις από την Ουάσιγκτον ότι οι σχετικές επιχειρήσεις θα είχαν αμυντικό χαρακτήρα, θα ήταν αναγκαίες και αναλογικές και θα περιορίζονταν σε στρατιωτικούς στόχους.
Το πορτογαλικό υπουργείο Εξωτερικών δεν σχολίασε την έναρξη της εισαγγελικής έρευνας.
Στρατηγικός κόμβος στον Ατλαντικό
Η βάση Λάγιες, στο νησί Τερσέιρα των Αζορών, αποτελεί εδώ και δεκαετίες κρίσιμο στρατιωτικό σημείο για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στον Ατλαντικό.
Bρίσκεται σε απόσταση 3680 χλμ από τη Νέα Υόρκη και 1600 χλμ από τη Λισαβόνα, κρίσιμες αποστάσεις για ανεφοδιασμούς μαχητικών και μεταγωγικών αεροσκαφών.
Η παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων στη βάση στηρίζεται σε αμυντική συμφωνία που χρονολογείται από το 1951. Εκεί εδρεύει η 65η Πτέρυγα Αεροπορικής Βάσης της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ (USAF), παρέχοντας υποστήριξη σε αμερικανικές, ΝΑΤΟϊκές και συμμαχικές επιχειρήσεις.
Η εισαγγελική έρευνα δεν αποτελεί μέχρι στιγμής δικαστική κρίση ότι η κυβέρνηση παρανόμησε. Εξετάζει εάν η απόφαση για τη χρήση της βάσης ήταν σύμφωνη με το εθνικό και διεθνές νομικό πλαίσιο, σε μια υπόθεση που αναμένεται να επηρεάσει τη συζήτηση για τον ρόλο της Πορτογαλίας στον πόλεμο του Ιράν.
