Νέο σκηνικό διαμορφώνεται στη Βραζιλία μετά τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, με τον Φλάβιο Μπολσονάρου να περνά μπροστά από τον απερχόμενο πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα και τους δύο να ανανεώνουν το ραντεβού τους για τον δεύτερο γύρο της 25ης Οκτωβρίου. Με καταμετρημένο σχεδόν το σύνολο των ψήφων, ο 45χρονος γερουσιαστής και γιος του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου συγκέντρωσε 47,03% και 56,1 εκατ. ψήφους, έναντι 45,16% και 53,9 εκατ. ψήφων για τον 80χρονο Λούλα. Κανείς από τους δύο δεν ξεπέρασε το 50%, με αποτέλεσμα η προεδρία να κριθεί στον δεύτερο γύρο.
Το αποτέλεσμα αποτέλεσε έκπληξη σε σχέση με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις πριν από τις κάλπες, αρκετές από τις οποίες έδειχναν τον Λούλα να προηγείται. Παράλληλα, η ισχυρή επίδοση του Φλάβιο Μπολσονάρου συνοδεύτηκε από σημαντική ενίσχυση του Φιλελεύθερου Κόμματος (PL) στο Κογκρέσο, προσθέτοντας ακόμη μία παράμετρο στη νέα πολιτική ισορροπία της μεγαλύτερης οικονομίας της Λατινικής Αμερικής.
Ο Τραμπ χαιρετίζει τη «μεγάλη νίκη»
Το αποτέλεσμα χαιρέτισε δημόσια και ο Ντόναλντ Τραμπ. Ερωτηθείς για την επίδοση του Μπολσονάρου, ο Αμερικανός πρόεδρος τη χαρακτήρισε «μεγάλη νίκη», αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η διαφορά ήταν μικρή. «Είναι μια μεγάλη νίκη — οριακή, αλλά πολύ, πολύ μεγάλη νίκη. Απίστευτη, πραγματικά», δήλωσε, ενώ σε άλλη τοποθέτησή του επισήμανε ότι αναμένει ιδιαίτερα αμφίρροπο δεύτερο γύρο.
Οι σχέσεις του Φλάβιο Μπολσονάρου με το στρατόπεδο Τραμπ αποτελούν έτσι μία ακόμη διάσταση της εκλογικής αναμέτρησης. Ο Λούλα, από την πλευρά του, έχει επιχειρήσει κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου να αναδείξει το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις και τους δασμούς που έχουν επιβληθεί σε βραζιλιάνικα προϊόντα.
Ράλι στο χρηματιστήριο μετά το αποτέλεσμα
Η ισχυρή παρουσία του Μπολσονάρου στον πρώτο γύρο είχε άμεσο αντίκτυπο και στις αγορές. Ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης της Βραζιλίας σημείωσε άνοδο 7,7%, φθάνοντας σε ιστορικό υψηλό, καθώς οι επενδυτές υποδέχθηκαν θετικά τόσο το εκλογικό αποτέλεσμα όσο και την ενίσχυση της δεξιάς στο Κογκρέσο. Θετικά κινήθηκε επίσης το βραζιλιάνικο ρεάλ, ενώ η JPMorgan αναβάθμισε τη σύστασή της για τις μετοχές της χώρας σε «overweight». Ο Φλάβιο Μπολσονάρου έχει επιχειρήσει να εμφανιστεί περισσότερο προσανατολισμένος στη δημοσιονομική πειθαρχία, υποσχόμενος περιορισμό του κράτους, χαμηλότερους φόρους και αυστηρότερη πολιτική απέναντι στην εγκληματικότητα.
Η αγορά εστιάζει κυρίως στην πιθανότητα αλλαγής κατεύθυνσης στη δημοσιονομική πολιτική, σε μια περίοδο κατά την οποία το δημόσιο χρέος της Βραζιλίας αποτελεί σημαντική πηγή ανησυχίας. Το Reuters σημειώνει πάντως ότι η εφαρμογή μιας μεγάλης δημοσιονομικής προσαρμογής θα ήταν σύνθετη, καθώς μεγάλο μέρος των κρατικών δαπανών είναι υποχρεωτικό και δεν μπορεί εύκολα να περικοπεί.
Η άνοδος της δεξιάς στο Κογκρέσο
Το αποτέλεσμα της προεδρικής κάλπης δεν ήταν η μόνη σημαντική εξέλιξη της εκλογικής βραδιάς. Η δεξιά κατέγραψε ισχυρές επιδόσεις και στις εκλογές για το Κογκρέσο. Το Φιλελεύθερο Κόμμα σχεδόν διπλασίασε την παρουσία του στη Γερουσία, αυξάνοντας τις έδρες του από 15 σε 28, ενώ αναμένεται να διαθέτει 121 έδρες στην κάτω Βουλή. Η εξέλιξη έχει σημασία ανεξάρτητα από το τελικό αποτέλεσμα της προεδρικής αναμέτρησης, καθώς διαμορφώνει ένα περισσότερο συντηρητικό νομοθετικό σώμα που θα επηρεάσει τις δυνατότητες της επόμενης κυβέρνησης να περάσει το πρόγραμμά της.
Ο Φλάβιο Μπολσονάρου πέτυχε μάλιστα καλύτερη επίδοση σε αριθμό ψήφων από εκείνη που είχε καταγράψει ο πατέρας του στους προηγούμενους εκλογικούς κύκλους. Ο Ζαΐχ Μπολσονάρου είχε συγκεντρώσει περίπου 49 εκατ. ψήφους όταν εξελέγη το 2018 και 51 εκατ. στον πρώτο γύρο του 2022.
Ο Λούλα ποντάρει στους ψηφοφόρους που δεν προσήλθαν στις κάλπες
Από την πλευρά του, ο Λούλα αναγνώρισε ότι το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου ήταν απρόσμενο, επιμένοντας ωστόσο ότι η αναμέτρηση παραμένει ανοιχτή έως τις 25 Οκτωβρίου. Κρίσιμο πεδίο για το επιτελείο του είναι πλέον η κινητοποίηση ψηφοφόρων που δεν προσήλθαν στις κάλπες. Η αποχή βρέθηκε σε υψηλό 28 ετών, γεγονός που αφήνει σημαντική δεξαμενή ψηφοφόρων την οποία και οι δύο υποψήφιοι θα επιχειρήσουν να προσεγγίσουν μέχρι τον δεύτερο γύρο.
Παράλληλα, περίπου 9 εκατ. ψήφοι κατευθύνθηκαν στον πρώτο γύρο σε άλλους υποψηφίους και αποτελούν πλέον βασικό στόχο και των δύο στρατοπέδων. Ο Λούλα αναμένεται να επιμείνει στην προβολή των κοινωνικών προγραμμάτων των κυβερνήσεών του και στην προστασία των χαμηλότερων εισοδημάτων, ενώ ο Μπολσονάρου επιχειρεί να προσελκύσει τους ψηφοφόρους της δεξιάς που επέλεξαν άλλες υποψηφιότητες στον πρώτο γύρο. Η διαφορά των περίπου 2,2 εκατ. ψήφων ανάμεσα στους δύο υποψηφίους αφήνει έτσι στο επίκεντρο τις μετακινήσεις ψηφοφόρων και την αποχή, καθώς η Βραζιλία εισέρχεται στις τελευταίες τρεις εβδομάδες πριν από την τελική αναμέτρηση.
