Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο σοβαρών ελλείψεων φυσικού αερίου τον φετινό χειμώνα βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς τα αποθέματα στις υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ο πόλεμος στο Ιράν περιορίζει τις διαθέσιμες ποσότητες ενέργειας στις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με νέες εκθέσεις που παρουσιάζει το Politico, το πιθανό έλλειμμα θα μπορούσε να φτάσει τα 14 δισ. κυβικά μέτρα, ποσότητα που αντιστοιχεί στις ανάγκες 10 έως 12 εκατομμυρίων ευρωπαϊκών νοικοκυριών.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέες αυξήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, ενώ σε περίπτωση αδυναμίας εξασφάλισης πρόσθετων προμηθειών δεν αποκλείεται να χρειαστούν ακόμη και μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης.
Η προειδοποίηση προκύπτει από ανάλυση του αμερικανικού Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA), τα συμπεράσματα της οποίας συγκλίνουν με τις εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου (ENTSOG).
Έλλειμμα 14 δισ. κυβικών μέτρων και αποθήκες στα χαμηλότερα επίπεδα
Σύμφωνα με το IEEFA, η ΕΕ θα μπορούσε να αντιμετωπίσει συνολικό έλλειμμα έως 14 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου κατά τη χειμερινή περίοδο 2026-2027, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της ευρωπαϊκής ζήτησης.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από τα περιορισμένα αποθέματα, τα οποία έχουν υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα για τη συγκεκριμένη εποχή του έτους από το 2011, όταν άρχισε η συστηματική καταγραφή των σχετικών στοιχείων.
Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης είναι γεμάτες λίγο πάνω από το 70%, καθώς οι υψηλές τιμές του φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού έκαναν πιο συμφέρουσα για τους εμπόρους την άμεση πώληση των ποσοτήτων παρά την αποθήκευσή τους για τον χειμώνα.
Την ίδια ώρα, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου παραμένουν κοντά στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας τετραετίας, παρά την αποκλιμάκωση που καταγράφεται την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου. Το ολλανδικό TTF υποχωρεί κάτω από τα 78 ευρώ ανά μεγαβατώρα, απομακρυνόμενο από τα υψηλά τριών εβδομάδων, μετά τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να επαναλάβουν τις στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Η προσωρινή εκτόνωση της γεωπολιτικής έντασης δεν αναιρεί, ωστόσο, τους κινδύνους για τον εφοδιασμό της Ευρώπης. Οι επιθέσεις του Ιράν εναντίον δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG, εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία για την ασφάλεια των ενεργειακών μεταφορών. Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρά την πρόσφατη υποχώρηση, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη παραμένουν αυξημένες κατά περίπου 142% σε ετήσια βάση.
Σε αυτό το ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον, η έκθεση του IEEFA προειδοποιεί ότι, εάν ο φετινός χειμώνας αποδειχθεί εξίσου ψυχρός με τον προηγούμενο, η Ευρώπη ενδέχεται να έχει στη διάθεσή της περίπου 7 δισ. κυβικά μέτρα λιγότερου αποθηκευμένου φυσικού αερίου για την κάλυψη των αναγκών της. Αν και αυτό δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ελλείψεις στην τροφοδοσία, αυξάνει σημαντικά την εξάρτηση από πρόσθετες εισαγωγές, τις οποίες τα ευρωπαϊκά κράτη θα κληθούν να εξασφαλίσουν σε μια διεθνή αγορά με περιορισμένη προσφορά και ιδιαίτερα υψηλές τιμές.
ENTSOG: Κίνδυνος να υποχωρήσουν τα αποθέματα στο 11%
Αντίστοιχες ανησυχίες καταγράφονται στη χειμερινή έκθεση επάρκειας του ENTSOG, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου και εξετάζει διαφορετικά σενάρια για τη ζήτηση και τις εισαγωγές φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με την ανάλυση, σε περίπτωση ιδιαίτερα ψυχρού χειμώνα και περιορισμένων εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), τα αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν ακόμη και στο 11% της χωρητικότητας των ευρωπαϊκών εγκαταστάσεων.
Πρόκειται για επίπεδο που αντιστοιχεί στα στρατηγικά αποθέματα, τα οποία δεν μπορούν να αξιοποιηθούν εύκολα για την κάλυψη της τρέχουσας κατανάλωσης. Ακόμη και με σχετικά ευνοϊκές εισαγωγές LNG, οι πιέσεις θα μπορούσαν να παραμείνουν σημαντικές εφόσον επικρατήσουν πολύ χαμηλές θερμοκρασίες.
Ο ENTSOG προειδοποιεί ότι, προκειμένου τα αποθέματα να διατηρηθούν στο 30% στο τέλος του χειμώνα, ενδέχεται να απαιτηθεί περιορισμός της διαθέσιμης κατανάλωσης κατά ποσότητα αντίστοιχη με το 7% της ζήτησης.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η επάρκεια του τρέχοντος χειμώνα, αλλά και η δυνατότητα αναπλήρωσης των αποθηκών την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2027.
Το τέλος του ρωσικού LNG και η αυξανόμενη ζήτηση
Πρόσθετη πίεση αναμένεται να προκαλέσει η εφαρμογή της ευρωπαϊκής απαγόρευσης στις εισαγωγές ρωσικού LNG μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων, η οποία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, προγραμματίζεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο.
Η έκθεση του IEEFA εκτιμά ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη θα μπορούσε να μειώσει τις ευρωπαϊκές εισαγωγές φυσικού αερίου κατά επιπλέον 7 δισ. κυβικά μέτρα.
Ιστορικά, οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου λειτουργούσαν ως μηχανισμός εξισορρόπησης των διακυμάνσεων της χειμερινής ζήτησης. Με τη σταδιακή απώλεια αυτής της δυνατότητας, η Ευρώπη εξαρτάται περισσότερο από τα αποθηκευμένα αποθέματα.
Παράλληλα, η κατανάλωση φυσικού αερίου κατά τους χειμερινούς μήνες έχει αυξηθεί την τελευταία διετία, ενώ οι εισαγωγές στην ΕΕ παραμένουν στάσιμες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι καθαρές απολήψεις από τις αποθήκες έφτασαν τον Ιανουάριο του 2026 τα 22,6 δισ. κυβικά μέτρα, έναντι 18,8 δισ. κυβικών μέτρων τον Ιανουάριο του 2025 και 17,8 δισ. τον αντίστοιχο μήνα του 2024.
Επιπλέον 3 δισ. ευρώ για την κάλυψη των ελλείψεων
Μία από τις βασικές εναλλακτικές επιλογές της Ευρώπης είναι η αύξηση των εισαγωγών LNG, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό προμηθευτή της ευρωπαϊκής αγοράς.
Ωστόσο, με βάση τις σημερινές τιμές, η αντικατάσταση των ποσοτήτων που λείπουν θα μπορούσε να κοστίσει στους Ευρωπαίους επιπλέον 3 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 12% σε σχέση με το κόστος αγοράς της ίδιας ποσότητας πέρυσι.
Η επικεφαλής αναλύτρια ευρωπαϊκής ενέργειας του IEEFA, Άνα Γιάλερ-Μακαρέβιτς, προειδοποιεί ότι τα χαμηλά αποθέματα αφήνουν την Ευρώπη με μικρότερο περιθώριο προστασίας απέναντι στις διαταραχές της παγκόσμιας προσφοράς, αυξάνοντας την ευπάθειά της σε απότομες ανατιμήσεις.
Όπως σημειώνει στο Politico, η παραγωγή αμερικανικού LNG βρίσκεται ήδη κοντά στο μέγιστο της δυναμικότητάς της, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα σημαντικής αύξησης των προμηθειών.
Επιπλέον, εάν η Ευρώπη εξαντλήσει μεγάλο μέρος των αποθεμάτων της τον φετινό χειμώνα, θα χρειαστεί να αγοράσει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες για την αναπλήρωσή τους το επόμενο έτος, συντηρώντας έναν φαύλο κύκλο χαμηλών αποθεμάτων και υψηλών τιμών.
Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι οι τιμές
Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η φυσική έλλειψη αερίου, αλλά μια νέα εκτίναξη των τιμών. Ο Λόρεντ Ρουσέκας, ανώτερος αναλυτής της αγοράς φυσικού αερίου στην S&P Global Energy, εκτιμά ότι τα αποθέματα δύσκολα θα εξαντληθούν πλήρως, καθώς μια ταχεία μείωσή τους στις αρχές του χειμώνα θα προκαλούσε ισχυρή άνοδο των τιμών.
Αυτή με τη σειρά της θα καθιστούσε την ευρωπαϊκή αγορά ελκυστικότερη για φορτία LNG που διαφορετικά θα κατευθύνονταν προς την Ασία.
Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή θα είχε σημαντικό οικονομικό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τα περιθώρια περαιτέρω μείωσης της ευρωπαϊκής βιομηχανικής κατανάλωσης είναι πλέον περιορισμένα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε ήδη οδηγήσει σε απώλεια περίπου του 20% της βιομηχανικής ζήτησης φυσικού αερίου στην ΕΕ, η οποία έκτοτε δεν έχει ανακάμψει.
Έτσι, ακόμη κι αν η Ευρώπη καταφέρει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες για να αποφύγει διακοπές στην τροφοδοσία, ο κίνδυνος ενός νέου ενεργειακού σοκ παραμένει υπαρκτός. Το ερώτημα είναι πλέον όχι μόνο εάν θα υπάρχει αρκετό φυσικό αέριο για τον χειμώνα, αλλά και πόσο ακριβά θα χρειαστεί να το πληρώσουν οι Ευρωπαίοι.
