Νέους κλυδωνισμούς στην τουρκική κεφαλαιαγορά προκαλεί η παραίτηση του επικεφαλής της εποπτικής αρχής, Μαχμούτ Σουτσού, καθώς διευρύνονται οι έρευνες για το σκάνδαλο των επενδυτικών κεφαλαίων που έχει οδηγήσει 131 funds σε εκκαθάριση.
Η κρίση, η οποία αφορά σχεδόν μισό εκατομμύριο επενδυτές, συνοδεύεται από προφυλακίσεις στελεχών, ερωτήματα για εποπτικές παραλείψεις και προειδοποιήσεις για πιθανή υποβάθμιση της τουρκικής χρηματιστηριακής αγοράς.
Σύμφωνα με το Bloomberg, ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK) αποχώρησε τη Δευτέρα, επικαλούμενος «προβλήματα υγείας», όπως μετέδωσε το κρατικό πρακτορείο Anadolu. Ο Σουτσού είχε αναλάβει καθήκοντα τον Μάιο, διαδεχόμενος τον Ιμπραχίμ Ομέρ Γκιονούλ, του οποίου προηγουμένως ήταν αναπληρωτής.
Η παραίτηση ήρθε ενώ κυβερνητικοί αξιωματούχοι και επενδυτές ζητούν απαντήσεις για το εάν η SPK απέτυχε να αποτρέψει πρακτικές τις οποίες ο υπουργός Δικαιοσύνης χαρακτήρισε «σχήμα τύπου Ponzi».
Εν τω μεταξύ, ο υφυπουργός Οικονομικών Οσμάν Τσελίκ υπέβαλε τη Δευτέρα αίτηση συνταξιοδότησης, σύμφωνα με το Anadolu, χωρίς στο δημοσίευμα να τεκμηριώνεται σύνδεση με την υπόθεση.
Πώς οι υψηλές αποδόσεις έγιναν κρίση ρευστότητας
Στον πυρήνα του σκανδάλου βρίσκονται κεφάλαια που εμφάνιζαν ασυνήθιστα υψηλές αποδόσεις, επενδύοντας μεγάλα ποσά σε μετοχές μικρότερων εισηγμένων εταιρειών, με περιορισμένη εμπορευσιμότητα και χαμηλή ελεύθερη διασπορά. Οι τοποθετήσεις αυτές προκάλεσαν υποψίες ότι οι τιμές συγκεκριμένων τίτλων διογκώνονταν τεχνητά μέσω συντονισμένων συναλλαγών.
Η χαμηλή εμπορευσιμότητα αποτέλεσε κρίσιμο παράγοντα: όταν οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν πίσω τα χρήματά τους, τα funds χρειάστηκε να πουλήσουν μετοχές για να εξασφαλίσουν ρευστότητα. Οι πωλήσεις, όμως, πίεζαν τις τιμές των τίτλων που προηγουμένως είχαν τροφοδοτήσει τις εντυπωσιακές επιδόσεις, μειώνοντας παράλληλα την αξία των χαρτοφυλακίων τους.
Οι πιέσεις κορυφώθηκαν τον Σεπτέμβριο, όταν οι Tera Portföy Yönetimi και Pusula Portföy Yönetimi αδυνατούσαν να ικανοποιήσουν ορισμένα αιτήματα εξαγοράς μεριδίων. Η εξέλιξη πυροδότησε μαζική αποχώρηση επενδυτών και ενέτεινε την κρίση εμπιστοσύνης. Έκτοτε, η SPK έχει διατάξει την εκκαθάριση 131 επενδυτικών κεφαλαίων με σχεδόν μισό εκατομμύριο επενδυτές.
Ο χαρακτηρισμός «τύπου Ponzi» προέρχεται από τον υπουργό Δικαιοσύνης και δεν αποτελεί τελεσίδικη δικαστική διαπίστωση. Οι έρευνες καλούνται να αποσαφηνίσουν τις πρακτικές των διαχειριστών, τις πιθανές συντονισμένες συναλλαγές και τις ευθύνες όσων είχαν την εποπτεία.
Στο μικροσκόπιο η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς
Οι εισαγγελικές αρχές εξετάζουν εάν ο πρώην πρόεδρος της SPK, Ιμπραχίμ Ομέρ Γκιονούλ, απέτυχε να εποπτεύσει επαρκώς τα εμπλεκόμενα κεφάλαια. Οι αστρονομικές αποδόσεις τους είχαν δημιουργήσει υποψίες μήνες πριν από την αδυναμία ανταπόκρισης στα αιτήματα εξαγοράς. Ο Σουτσού υπηρετούσε εκείνη την περίοδο ως αναπληρωτής του.
Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας έχουν προφυλακιστεί δεκάδες στελέχη εταιρειών διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, μεταξύ αυτών των Tera και Pusula, εν αναμονή της δίκης τους.
Από τον Σουτσού οι επενδυτές προσδοκούσαν αυστηρότερους περιορισμούς στην έκθεση των funds σε μετοχές περιορισμένης εμπορευσιμότητας και μεγαλύτερη διαφάνεια στις συναλλαγές. Ωστόσο, κατευθυντήρια οδηγία της SPK τον Αύγουστο δεν ικανοποίησε την πλειονότητα των συμμετεχόντων στην αγορά και προκάλεσε σημαντικές αποσύρσεις από ορισμένα κεφάλαια.
Κατά την κοινοβουλευτική συνεδρίαση της 14ης Οκτωβρίου για τις εκκαθαρίσεις, ο αντιπρόεδρος της SPK, Αχμέτ Ακσού, δήλωσε ότι η αρχή θα αποδεχθεί τα πορίσματα οποιασδήποτε εξέτασης καταλογίσει ευθύνες στην ίδια. Ο Σουτσού δεν παρέστη.
Το «πάγωμα» από τον MSCI και η απειλή υποβάθμισης
Η κρίση έχει προκαλέσει παρεμβάσεις διεθνών παρόχων δεικτών. Ο MSCI ανακοίνωσε την Πέμπτη την άμεση αναστολή συγκεκριμένων αλλαγών στους δείκτες του για τουρκικές μετοχές, μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενος ανησυχίες για ενδεχόμενες συντονισμένες συναλλαγές συνδεδεμένες με συμμετοχές funds σε μικρότερες εισηγμένες.
Το πάγωμα αφορά αλλαγές από περιοδικές αναθεωρήσεις ή εταιρικές πράξεις. Περιλαμβάνει αυξήσεις συγκεκριμένων συντελεστών συμμετοχής ξένων επενδυτών, αυξήσεις στον αριθμό των μετοχών που συνυπολογίζονται, προσθήκες στον MSCI Turkey Investable Market Index και μετακινήσεις τίτλων σε υψηλότερες κατηγορίες κεφαλαιοποίησης.
Εάν δεν καταγραφεί ουσιαστική πρόοδος μέχρι τον Ιούνιο του 2027, ο MSCI θα εξετάσει πρόσθετα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης διαβούλευσης για υποβάθμιση της Τουρκίας από τις αναδυόμενες στις μεθοριακές ή ακόμη και στις αυτόνομες αγορές.
Ζητά συνεπή εφαρμογή των κανόνων κατά των συντονισμένων συναλλαγών, διαφάνεια για τους πραγματικούς δικαιούχους και ανεξάρτητη επαλήθευση της ελεύθερης διασποράς. Οι τουρκικές αρχές έχουν ήδη προβλέψει τον αποκλεισμό ορισμένων συμμετοχών funds από τον σχετικό υπολογισμό, όταν ο πραγματικός δικαιούχος εξαιρείται ήδη, αλλά η αποτελεσματικότητα των μέτρων πρέπει να αποδειχθεί.
Ο MSCI θα επανεξετάσει την κατάσταση στην ετήσια αξιολόγηση του 2027.
Ανησυχίες για την αξιοπιστία των στοιχείων διασποράς εξέφρασε και η FTSE Russell στις αρχές Οκτωβρίου. Διατήρησε, πάντως, την Τουρκία στις προηγμένες αναδυόμενες αγορές, συνεχίζοντας τις συζητήσεις με το χρηματιστήριο και την εποπτική αρχή.
Πτώση στο χρηματιστήριο, αλλαγές στους κανόνες
Ο δείκτης Borsa Istanbul 100 διεύρυνε τη Δευτέρα τις απώλειές του έως το 2,8%, ενώ στις 18:00 τοπική ώρα υποχωρούσε κατά 2,4%.
Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ δήλωσε την Παρασκευή ότι προωθούνται ρυθμίσεις για περισσότερη διαφάνεια και ενίσχυση της εμπιστοσύνης. Οι νομοθετικές αλλαγές σχεδιάζεται να ολοκληρωθούν μέχρι τις αρχές του 2027, ενισχύοντας την αντιμετώπιση παραβάσεων, μεταξύ αυτών των συντονισμένων συναλλαγών από funds.
