Κάθε πρωί, πολίτες στην Κίνα βγαίνουν από το σπίτι την ώρα που θα έφευγαν για τη δουλειά και επιστρέφουν το απόγευμα, σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα στην επαγγελματική τους ζωή. Μόνο που στο ενδιάμεσο δεν πηγαίνουν σε κάποιο γραφείο ή εργοστάσιο. Περνούν τις ώρες τους σε βιβλιοθήκες, καφέ, εμπορικά κέντρα και πάρκα, προσπαθώντας να κρύψουν από γονείς και συγγενείς ότι έχασαν τη δουλειά τους και είναι πλέον άνεργοι.
Το φαινόμενο του λεγόμενου «fake commute», της προσποιητής καθημερινής μετακίνησης προς την εργασία, φαίνεται να κερδίζει έδαφος στην Κίνα, σε μια περίοδο κατά την οποία η εύρεση δουλειάς γίνεται δυσκολότερη και η ανεργία συνοδεύεται συχνά από έντονη οικογενειακή και κοινωνική πίεση.
Όπως γράφει το πρακτορείο Reuters, οι ιστορίες ανθρώπων που προσποιούνται ότι εξακολουθούν να εργάζονται έχουν συγκεντρώσει τεράστια απήχηση στα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αναρτήσεις με συμβουλές για το πού μπορεί κάποιος να περάσει ολόκληρη την ημέρα, πώς να αποφεύγει τις ερωτήσεις συγγενών και πώς να διατηρεί την εικόνα μιας κανονικής εργασιακής ρουτίνας έχουν συγκεντρώσει περισσότερες από 70 εκατ. προβολές στο RedNote και 610 εκατ. στο Douyin, την κινεζική εκδοχή του TikTok. Στο Weibo, σχετικά hashtags έχουν φτάσει έως και τις 320 εκατ. προβολές.
Ένα γεύμα που παραλίγο να αποκαλύψει το μυστικό
Η 32χρονη Coco Li είναι μία από αυτούς που κρατούν κρυφή την ανεργία τους από την οικογένειά τους. Πρώην εργαζόμενη σε κρατική εταιρεία ακινήτων, εγκατέλειψε τη θέση της πριν από περισσότερο από έξι μήνες, επικαλούμενη τον μεγάλο φόρτο εργασίας και την έλλειψη αναγνώρισης.
Μια ημέρα ετοιμαζόταν να στείλει στη συνομιλία της οικογένειας φωτογραφία από το σπιτικό γεύμα που είχε μαγειρέψει, όταν συνειδητοποίησε ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει την προφανή ερώτηση της μητέρας της: γιατί δεν βρισκόταν στη δουλειά; Η Li εξηγεί ότι προτιμά να μην αποκαλύψει την πραγματικότητα επειδή φοβάται ότι η ανησυχία της μητέρας της θα μετατραπεί σε επιπλέον πίεση.
«Θα έμπαινε σε έναν ατελείωτο κύκλο άγχους και τελικά θα μετέφερε αυτό το άγχος σε εμένα», λέει. Η ανησυχία της οικογένειας, προσθέτει, δεν θα μπορούσε στην πραγματικότητα να λύσει το πρόβλημα.
Βιβλιοθήκες, πάρκα και εμπορικά κέντρα αντί για το γραφείο
Για όσους έχουν αποφασίσει να κρατήσουν την ανεργία τους μυστική, το επόμενο ερώτημα είναι πώς θα γεμίσουν τις ώρες της ημέρας. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορούν αναρτήσεις ανθρώπων που περιγράφουν πώς περνούν τον χρόνο τους σε πάρκα, βιβλιοθήκες, καφέ και εμπορικά κέντρα. Οι εικόνες θυμίζουν αντίστοιχα φαινόμενα που είχαν εμφανιστεί στη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία μετά την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση της δεκαετίας του 1990.
Η 36χρονη Zhang, παραγωγός οπτικών εφέ, έχασε τη δουλειά της τον Αύγουστο στο πλαίσιο απολύσεων που συνδέονταν με την αυξανόμενη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Όπως λέει, δεν περίμενε ποτέ ότι μια βιβλιοθήκη θα μπορούσε να είναι εντελώς γεμάτη μια καθημερινή. Άλλοι άνεργοι αναρωτιούνται αν οι άνθρωποι που κάθονται γύρω τους βρίσκονται στην ίδια θέση. Ορισμένοι καταγράφουν ακόμη και καθημερινά την εμπειρία τους. Σε μία από τις αναρτήσεις με τίτλο «30ή ημέρα ανεργίας: ένας μήνας προσποιούμενος ότι πηγαίνω στη δουλειά», ο χρήστης περιγράφει 80 αποτυχημένες αιτήσεις για εργασία.
Φεύγει πριν από τις 9 και επιστρέφει μετά τις 6
Ακόμη πιο δύσκολη είναι η κατάσταση για όσους ζουν μαζί με την οικογένειά τους. Η 28χρονη Susan Sun έχασε τη δουλειά της στα τέλη του περασμένου έτους, αλλά εξακολουθεί να το κρύβει από τους γονείς της. Η κατάσταση έγινε πιο περίπλοκη τον Μάιο, όταν η μητέρα και ο πατριός της μετακόμισαν μαζί της στην Τσονγκτσίνγκ από τη μικρότερη πόλη όπου ζούσαν, αναζητώντας και οι ίδιοι εργασία.
Έκτοτε, η Sun αναγκάζεται να φεύγει από το σπίτι πριν από τις 9 το πρωί και να επιστρέφει μετά τις 6 το απόγευμα, διατηρώντας την εντύπωση ότι εξακολουθεί να έχει κανονικό ωράριο εργασίας. Ζει με επίδομα ανεργίας 1.864 γιουάν τον μήνα, περίπου 278 δολάρια, καθώς και με ό,τι έχει απομείνει από την αποζημίωση που έλαβε όταν απολύθηκε. Η ίδια υποστηρίζει ότι έχει προσαρμοστεί σε μια ζωή με λιγότερα έξοδα και ότι η μεγαλύτερη πίεση προέρχεται από τους γονείς της. Όπως περιγράφει, της μεταφέρουν το δικό τους άγχος μέσα από συνεχείς υποδείξεις και σχόλια, όπως ότι πρέπει να αποταμιεύει επειδή «η οικονομία δεν πάει καλά».
Η δύσκολη αγορά εργασίας πίσω από το «fake commute»
Η έκταση του «fake commute» αποτελεί, σύμφωνα με αναλυτές, μία ακόμη ένδειξη των πιέσεων που αντιμετωπίζει η κινεζική αγορά εργασίας. Οι κινεζικές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με έντονο ανταγωνισμό, ο οποίος πιέζει τις τιμές και τα περιθώρια κέρδους. Παράλληλα, αρκετοί εργοδότες περιορίζουν το προσωπικό και μεταφέρουν μεγαλύτερο φόρτο εργασίας στους εργαζομένους που παραμένουν.
Στις πιέσεις αυτές προστίθεται η παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων, καθώς και τα οικονομικά προβλήματα των τοπικών κυβερνήσεων, δύο παράγοντες που έχουν επηρεάσει την απασχόληση και τα εισοδήματα. Ταυτόχρονα, η αυτοματοποίηση και η ταχύτατη υιοθέτηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης αλλάζουν το τοπίο σε μια σειρά από επαγγέλματα. Η περίπτωση της Zhang, η οποία έχασε τη θέση της στο πλαίσιο περικοπών που συνδέονταν με την AI, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το φαινόμενο, όμως, δεν εξηγείται μόνο από τα οικονομικά δεδομένα. Συνδέεται και με την ανάγκη πολλών ανέργων να αποφύγουν την κοινωνική πίεση και να «σώσουν τα προσχήματα» απέναντι στην οικογένεια και το περιβάλλον τους. Η Diana Fu, αναπληρώτρια καθηγήτρια κινεζικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Cornell, εκτιμά ότι η προσποίηση πως κάποιος εξακολουθεί να εργάζεται μπορεί να περιορίσει την έκφραση μιας ευρύτερης κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Κατά την ίδια, οι εργαζόμενοι που διαχειρίζονται ιδιωτικά το πρόβλημα της ανεργίας τους αντί να εκφράζουν συλλογικά τη δυσαρέσκειά τους συμβάλλουν εμμέσως στη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας, την ώρα που το Πεκίνο επιδιώκει να επιταχύνει την αυτοματοποίηση και τον τεχνολογικό ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ.
Υπάρχουν, ωστόσο, όρια στο πόσο καιρό μπορεί να διατηρηθεί αυτή η προσποίηση. Η Yige Dong, επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Buffalo, επισημαίνει ότι το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας στην Κίνα είναι πιο περιορισμένο από εκείνο που υπήρχε στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα τη δεκαετία του 1990.
Καθώς τα χρήματα από τις αποζημιώσεις και τα επιδόματα εξαντλούνται, ορισμένοι άνεργοι ενδέχεται τελικά να μην έχουν άλλη επιλογή από το να αποκαλύψουν την πραγματική τους κατάσταση και να στραφούν στην οικογένεια για οικονομική βοήθεια. Μέχρι τότε, για αρκετούς η καθημερινότητα συνεχίζει να μοιάζει εξωτερικά απολύτως φυσιολογική: ξυπνούν το πρωί, ντύνονται και φεύγουν από το σπίτι σαν να πηγαίνουν στη δουλειά. Μόνο που η πραγματική τους «βάρδια» είναι να βρουν έναν τρόπο να περάσει η ημέρα χωρίς κανείς να καταλάβει ότι η δουλειά δεν υπάρχει πια.
