Η οικονομία των ΗΠΑ συνεχίζει να αναπτύσσεται, όμως η εικόνα για τα νοικοκυριά είναι λιγότερο ευνοϊκή από εκείνη που παρουσιάζει ο Ντόναλντ Τραμπ μπροστά στις κάλπες.
Ο πληθωρισμός, οι δασμοί, ο πόλεμος με το Ιράν, η επιβράδυνση των προσλήψεων και το αυξανόμενο κόστος δανεισμού διαμορφώνουν ένα σύνθετο οικονομικό τοπίο εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι έχει αυξήσει τα εισοδήματα, έχει περιορίσει τον πληθωρισμό και έχει δημιουργήσει θέσεις εργασίας, επαναλαμβάνοντας ότι η αμερικανική οικονομία είναι η ισχυρότερη στον κόσμο.
Η αξιολόγηση των στοιχείων από το BBC Verify, ωστόσο, αναδεικνύει τόσο τις αντοχές της όσο και τις πιέσεις που δέχονται οι πολίτες.
1. ΗΠΑ: Ανάπτυξη με στήριγμα την τεχνητή νοημοσύνη
Το αμερικανικό ΑΕΠ αυξάνεται με ετησιοποιημένο ρυθμό 2,2%, ενώ έχει ενισχυθεί συνολικά κατά περίπου 3,2% από το τέλος του 2024, λίγο πριν από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Πρόκειται για την υψηλότερη επίδοση μεταξύ των χωρών της G7 στο συγκεκριμένο διάστημα.
Η ανάπτυξη αποδείχθηκε ισχυρότερη από τις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου αμέσως μετά την ανακοίνωση των σαρωτικών δασμών στις εισαγωγές, στις 2 Απριλίου 2025. Τότε το Ταμείο αναθεώρησε προς τα κάτω τις εκτιμήσεις του, επικαλούμενο τις πιθανές επιπτώσεις των επιβαρύνσεων στις επενδύσεις και στην κατανάλωση. Στη συνέχεια, όμως, η κυβέρνηση των ΗΠΑ χαλάρωσε σημαντικά αρκετούς δασμούς, περιορίζοντας μέρος των αρχικά αναμενόμενων επιπτώσεων.
Σημαντική στήριξη προσφέρουν επίσης οι τεράστιες επενδύσεις των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών στην τεχνητή νοημοσύνη, ιδίως μέσω της κατασκευής data center.
Τον Αύγουστο του 2026, οι δαπάνες των επιχειρήσεων για την κατασκευή τέτοιων εγκαταστάσεων, χωρίς να υπολογίζεται ο εξοπλισμός πληροφορικής, ανήλθαν σε 5 δισ. δολάρια, σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με τον μηνιαίο ρυθμό όταν ο Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία.
Η δυναμική αυτή ενισχύει την οικονομική δραστηριότητα, δημιουργεί όμως και έναν κίνδυνο: εάν οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη περιοριστούν απότομα, ένας από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης θα μπορούσε να εξασθενήσει.
Έκρηξη επενδύσεων για κατασκευή data center, υποδομές AI, στις ΗΠΑ ©BBC
2. Ο πληθωρισμός επιστρέφει στο προσκήνιο στις ΗΠΑ
Το κόστος ζωής παραμένει κρίσιμο ζήτημα για τους ψηφοφόρους. Στις εκλογές του 2024, πολλοί Αμερικανοί τιμώρησαν τον Τζο Μπάιντεν για την απότομη άνοδο των τιμών μετά την πανδημία. Ωστόσο, ο πληθωρισμός αυξήθηκε ξανά μετά την επιστροφή του Τραμπ.
Ο ετήσιος ρυθμός του διαμορφώνεται πλέον στο 3,7%. Παρ’ ότι παραμένει σημαντικά χαμηλότερος από την κορύφωση του 9% το 2022, επί προεδρίας Μπάιντεν, είναι υψηλότερος από το 3% που παρέλαβε ο Τραμπ τον Ιανουάριο του 2025.
Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι ο πληθωρισμός θα ήταν χαμηλότερος χωρίς τους νέους δασμούς. Παράλληλα, ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν έχει προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, εξαιτίας των προβλημάτων στην τροφοδοσία πετρελαίου και καυσίμων από τη Μέση Ανατολή.
Τον Σεπτέμβριο, η τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ έφθασε σε ιστορικό υψηλό, στα 6,52 δολάρια ανά γαλόνι. Η επιβάρυνση δεν αφορά μόνο τους οδηγούς, καθώς το συγκεκριμένο καύσιμο χρησιμοποιείται ευρέως στη γεωργία και στη βιομηχανία.
Παράλληλα, έχουν αυξηθεί οι τιμές βασικών προϊόντων, όπως το μοσχαρίσιο κρέας και ο καφές, αν και τα αυγά έχουν φθηνύνει. Αμερικανικές αλυσίδες λιανεμπορίου προειδοποιούν επίσης ότι το ακριβότερο ενεργειακό κόστος θα αυξήσει τις δαπάνες παραγωγής και μεταφοράς τροφίμων, μεταφέροντας νέες πιέσεις στους καταναλωτές.
Η πορεία του πληθωρισμού στις ΗΠΑ σε ετήσια βάση ©BBC
3. Εισοδήματα και απασχόληση: Τα οφέλη δεν κατανέμονται ισότιμα στις ΗΠΑ του Τραμπ
Το διάμεσο εισόδημα των νοικοκυριών στις ΗΠΑ, προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό, αυξήθηκε κατά 2,6% το 2025, φθάνοντας τα 87.460 δολάρια, στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί. Ωστόσο, η συνολική αύξηση δεν σημαίνει ότι όλα τα εισοδηματικά στρώματα έχουν ωφεληθεί εξίσου.
Το Ινστιτούτο Φορολογίας και Οικονομικής Πολιτικής (ITEP) υπολόγισε τις συνδυασμένες επιπτώσεις από τις φορολογικές περικοπές του Τραμπ, τη λήξη πρόσθετων κρατικών επιδοτήσεων που μείωναν το κόστος ασφάλισης υγείας και τις υψηλότερες του αναμενομένου ανατιμήσεις.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, το μεσαίο 20% των νοικοκυριών θα είναι κατά μέσο όρο 1.700 δολάρια φτωχότερο το 2026 σε σύγκριση με το υποθετικό επίπεδο στο οποίο θα βρισκόταν χωρίς αυτές τις επιπτώσεις. Για το φτωχότερο 20%, η απώλεια υπολογίζεται σε περίπου 750 δολάρια.
Η μεταβολή στη φορολόγηση και στο κόστος κατανάλωσης ανά εισοδηματική ομάδα στις ΗΠΑ ©BBC
Αντίθετα, το πλουσιότερο 1% εκτιμάται ότι θα έχει όφελος 12.560 δολαρίων κατά μέσο όρο, κυρίως λόγω των φορολογικών μειώσεων. Οι υπολογισμοί για την επίδραση των δασμών ανά εισοδηματική κατηγορία είναι γενικά αντίστοιχοι με εκείνους του Tax Foundation.
Στην αγορά εργασίας, η εικόνα είναι επίσης μεικτή. Ο Τραμπ είχε υποστηρίξει ότι οι δασμοί θα οδηγούσαν σε μαζική δημιουργία θέσεων εργασίας, καθώς οι επιχειρήσεις θα μετέφεραν την παραγωγή τους στις ΗΠΑ για να αποφύγουν τις επιβαρύνσεις στα εισαγόμενα προϊόντα.
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ωστόσο, δημιουργούνται κατά μέσο όρο 34.000 θέσεις εργασίας τον μήνα, έναντι 122.000 κατά το τελευταίο έτος της προεδρίας Μπάιντεν. Οι εργαζόμενοι στη μεταποίηση ανέρχονταν σε 12,6 εκατομμύρια τον Σεπτέμβριο του 2026, αριθμός ελαφρώς χαμηλότερος από εκείνον στην αρχή της δεύτερης θητείας Τραμπ.
Το ποσοστό ανεργίας παραμένει σχετικά χαμηλό, στο 4,2%. Ένας παράγοντας που επηρεάζει αυτήν την εικόνα είναι η αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και οι απελάσεις, οι οποίες περιορίζουν το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό και μειώνουν τον αριθμό νέων θέσεων που απαιτούνται κάθε μήνα για να συγκρατηθεί η ανεργία.
Η πορεία δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ ©BBC
4. ΗΠΑ: Έλλειμμα, ομόλογα και ακριβότερα στεγαστικά δάνεια
Η δημοσιονομική πολιτική αποτελεί ακόμη ένα μέτωπο κινδύνου. Το ομοσπονδιακό έλλειμμα, δηλαδή η διαφορά μεταξύ κρατικών εσόδων και δαπανών, έφθασε τα 2 τρισ. δολάρια στο δωδεκάμηνο έως τον Σεπτέμβριο του 2026, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 6% του ΑΕΠ. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει το 8% του ΑΕΠ έως το 2030, εν μέρει λόγω των φορολογικών περικοπών.
Οι υψηλές κρατικές δαπάνες δανεισμού στηρίζουν βραχυπρόθεσμα την οικονομική δραστηριότητα, αυξάνουν όμως τις χρηματοδοτικές ανάγκες και το δημόσιο χρέος. Το ΔΝΤ έχει προειδοποιήσει ότι η υπερβολική προσφυγή σε δανεισμό και η ταχεία συσσώρευση χρέους ενισχύουν τον κίνδυνο μελλοντικής χρηματοπιστωτικής κρίσης, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για τα αμερικανικά νοικοκυριά.
Η πορεία των αποδόσεων στα 10ετή ομόλογα των ΗΠΑ ©BBC
Η επιβάρυνση αποτυπώνεται και στις αγορές ομολόγων. Η απόδοση του δεκαετούς κρατικού ομολόγου στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί σημαντικά από τον Ιανουάριο του 2025 και βρίσκεται πλέον πάνω από το 5%, στο υψηλότερο επίπεδο από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007.
Η άνοδος του κόστους δανεισμού του Δημοσίου ασκεί ανοδικές πιέσεις και στα επιτόκια στεγαστικών δανείων.
Το επιτόκιο για νέο στεγαστικό δάνειο διάρκειας 30 ετών έχει αυξηθεί στο 7,4%, από 6,9% όταν ο Τραμπ επέστρεψε στην προεδρία.
Αυτό καθιστά την αγορά κατοικίας λιγότερο προσιτή για νέους αγοραστές, ενώ αποθαρρύνει πολλούς υφιστάμενους ιδιοκτήτες από το να μετακομίσουν, καθώς θα έχαναν τα φθηνότερα δάνεια που είχαν εξασφαλίσει στο παρελθόν.
Η πορεία του δημόσιου χρέους στις ΗΠΑ και οι συγκρίσεις ©MR
Τι λέει ΔΝΤ για την ανάπτυξη στις ΗΠΑ και την παραγωγικότητα
Η τελευταία έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου περιγράφει μια αμερικανική οικονομία που διατηρεί τη δυναμική της, παρά τις αλλεπάλληλες διεθνείς αναταράξεις. Ωστόσο, ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, ενώ η εξάρτηση από τις εκρηκτικές επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και οι αυξημένες χρηματοπιστωτικές ευπάθειες απειλούν τη διάρκεια της ανάπτυξης.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΔΝΤ, η πραγματική ανάπτυξη του αμερικανικού ΑΕΠ θα φθάσει το 2,3% το 2026, την υψηλότερη επίδοση μεταξύ των μεγάλων ανεπτυγμένων οικονομιών. Καθοριστική είναι η συμβολή των επενδύσεων στην AI, από την κατασκευή data centers έως την ανάπτυξη των υποδομών που απαιτούνται για τη λειτουργία της.
Χωρίς αυτές τις επενδύσεις, η οικονομία των ΗΠΑ θα αναπτυσσόταν με βραδύτερο ρυθμό. Ωστόσο, η αύξηση των κεφαλαιουχικών δαπανών δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε αντίστοιχη, ευρείας κλίμακας επιτάχυνση της παραγωγικότητας, όπως αυτή αποτυπώνεται στη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής. Αυτό δημιουργεί αμφιβολίες για το κατά πόσο οι σημερινές επενδύσεις θα αποδώσουν τα οικονομικά οφέλη που προσδοκούν οι αγορές.
Παράλληλα, η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πληθωριστικές πιέσεις. Ο ετήσιος πληθωρισμός έφθασε το 3,7%, παραμένοντας αισθητά υψηλότερα από τον στόχο του 2% της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η συνέχιση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει νέες ανατιμήσεις στην ενέργεια και να δυσκολέψει περαιτέρω την αποκλιμάκωση των τιμών.
Η παραγωγικότητα στις ΗΠΑ πέφτει κάτω από την τάση ©BofA
Ο κίνδυνος από τη φούσκα AI στη Wall Street
Η συγκέντρωση επενδύσεων και χρηματιστηριακής αξίας σε λίγες μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους που εντοπίζει το ΔΝΤ. Οι λεγόμενες «Magnificent 7» -Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia και Tesla- αντιπροσωπεύουν πλέον περισσότερο από το 35% του δείκτη S&P 500, έναντι περίπου 12% πριν από μία δεκαετία. Η συνολική χρηματιστηριακή τους αξία έχει αυξηθεί πάνω από 50% μέσα σε δύο χρόνια.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι επενδύσεις τεράστιας κλίμακας που πραγματοποιούν οι εταιρείες υποδομών τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να αποδειχθούν δυσανάλογες προς τα έσοδα που τελικά θα εξασφαλίσουν. Εάν οι προσδοκίες για την εμπορική αξιοποίηση της τεχνολογίας αποδειχθούν υπερβολικές, μια διόρθωση στις αποτιμήσεις θα μπορούσε να περιορίσει τον πλούτο των νοικοκυριών και την κατανάλωση.
Η Τζίτα Γκοπινάθ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, έχει εκτιμήσει ότι μια χρηματιστηριακή κατάρρευση αντίστοιχη με εκείνη που τερμάτισε την έκρηξη των εταιρειών dot-com θα μπορούσε να εξαφανίσει περίπου 20 τρισ. δολάρια από τον πλούτο των νοικοκυριών στις ΗΠΑ και άλλα 15 τρισ. δολάρια διεθνώς. Μια τέτοια απώλεια θα έπληττε την κατανάλωση και θα αύξανε τον κίνδυνο ύφεσης.
Η συμβολή των τεχνολογικών επενδύσεων στο πραγματικό ΑΕΠ των ΗΠΑ ©Bridewater
ΗΠΑ: Το ενδεχόμενο διόρθωσης και οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη
Στην έκθεση για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, το ΔΝΤ εκτιμά ότι ακόμη και μια μέτρια διόρθωση στις αποτιμήσεις των μετοχών τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά 0,4%. Εάν συνδυαστεί με χαμηλότερα από τα αναμενόμενα οφέλη στην παραγωγικότητα και εντονότερη πτώση στις χρηματιστηριακές αγορές, οι απώλειες θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερες, με δυσανάλογη επίπτωση στις τεχνολογικά εξαρτημένες οικονομίες, κυρίως στις ΗΠΑ και στην Ασία.
Ο αναπληρωτής διευθυντής του Τμήματος Νομισματικών Υποθέσεων και Κεφαλαιαγορών του ΔΝΤ, Αθανάσιος Βαμβακίδης, έχει επισημάνει ότι η έκθεση του υπόλοιπου κόσμου σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, ιδιαίτερα σε επενδύσεις που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί.
Η άνοδος των αποτιμήσεων στηρίζει σήμερα την οικονομία μέσω της αύξησης του πλούτου, αλλά μια απότομη αντιστροφή θα μπορούσε να μεταφέρει τις πιέσεις πολύ πέρα από τις ΗΠΑ.
Σε αυτές τις συνθήκες, το ερώτημα για την οικονομία των ΗΠΑ δεν είναι μόνο εάν θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, αλλά κατά πόσο η ανάπτυξη θα στηρίζεται σε πραγματικά και διατηρήσιμα κέρδη παραγωγικότητας ή σε επενδυτικές προσδοκίες που ενδέχεται να μην επαληθευτούν.
Δημοσκόπηση: Ιστορικό χαμηλό για τον Τραμπ
Η δημοτικότητα του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο και των δύο προεδρικών θητειών του, καθώς οι Αμερικανοί ανησυχούν για τις υψηλές τιμές της βενζίνης και εμφανίζονται έτοιμοι να τιμωρήσουν τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos.
Μόλις το 31% των Αμερικανών εγκρίνει την προεδρική του θητεία, ποσοστό μειωμένο κατά μία ποσοστιαία μονάδα σε σύγκριση με δύο εβδομάδες νωρίτερα.
Στην πρόθεση ψήφου για το Κογκρέσο, οι Δημοκρατικοί προηγούνται με 47% έναντι 35% των Ρεπουμπλικανών. Η διαφορά των 12 μονάδων είναι η μεγαλύτερη του τρέχοντος εκλογικού κύκλου, έναντι προβαδίσματος επτά μονάδων στην προηγούμενη μέτρηση. Ενδεχόμενη απώλεια του ελέγχου είτε της Βουλής των Αντιπροσώπων είτε της Γερουσίας θα δυσκόλευε την προώθηση της ατζέντας Τραμπ κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του.
Η υποχώρηση της στήριξης στους Ρεπουμπλικανούς συνδέεται εν μέρει με τη μετατόπιση των γυναικών ψηφοφόρων: το 50% δηλώνει ότι θα επέλεγε Δημοκρατικούς, έναντι 32% που προτιμά Ρεπουμπλικανούς.
Οι αμερικανικές επιθέσεις κατά του Ιράν, τον Φεβρουάριο, μαζί με το Ισραήλ, και η επακόλουθη άνοδος των τιμών της βενζίνης επιβάρυναν τα νοικοκυριά. Το 68% αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του Τραμπ στην οικονομία, μεταξύ αυτών και το 37% των αυτοπροσδιοριζόμενων Ρεπουμπλικανών. Στο ερώτημα ποιο κόμμα διαχειρίζεται καλύτερα την οικονομία, οι Δημοκρατικοί προηγούνται με 40% έναντι 33%.
Η συνολική εικόνα, είναι πιο σύνθετη από τους ισχυρισμούς του Λευκού Οίκου. Η ανάπτυξη και οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη στηρίζουν την οικονομία, αλλά ο πληθωρισμός, η επιβράδυνση της απασχόλησης, οι άνισες επιπτώσεις στα εισοδήματα και το αυξημένο κόστος δανεισμού διατηρούν την πίεση στους πολίτες.
Αυτές οι αντιφάσεις βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στις 3 Νοεμβρίου.
