Την περαιτέρω ενίσχυση της Frontex, την ενίσχυση της ικανότητάς της να προστατεύει τα εξωτερικά σύνορα και τη μετατροπή της σε κεντρικό παράγοντα της ΕΕ για τις επιστροφές προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η ΕΕ έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη μετανάστευση: οι παράνομες διελεύσεις των συνόρων έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από το ήμισυ τα τελευταία δύο χρόνια και το ποσοστό επιστροφής αυξήθηκε σε πάνω από 30%. Ωστόσο, τα κοινά εξωτερικά σύνορα δοκιμάζονται από ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον και περιβάλλον ασφάλειας, το οποίο απαιτεί ισχυρότερη και αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή απάντηση, αναφέρει η Κομισιόν.
Η Frontex διαδραματίζει ήδη καίριο ρόλο στη στήριξη των κρατών μελών όσον αφορά τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης και τη διαφύλαξη του χώρου Σένγκεν. Οι νέοι κανόνες θα αξιοποιήσουν αυτό τον ρόλο, ενισχύοντας περαιτέρω την εντολή του Οργανισμού, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ενεργεί ταχύτερα και αποτελεσματικότερα —και διευκολύνοντας τα κράτη μέλη να αξιοποιούν πλήρως τα εργαλεία και τις υπηρεσίες του.
Οι βασικές καινοτομίες περιλαμβάνουν: ένα ενισχυμένο μόνιμο σώμα, συμπεριλαμβανομένης μιας νέας ευρωπαϊκής εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές, μια δύναμη ταχείας αντίδρασης για την παρέμβαση σε καταστάσεις κρίσης και ένα νέο επιγραμμικό κέντρο παρακολούθησης για τον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών απειλών κατά των συνόρων μας. Η Frontex θα διαθέτει ειδικό κέντρο συντονισμού των επιστροφών και θα είναι πλέον σε θέση να συμβάλλει στην πραγματοποίηση επιστροφών από τρίτες χώρες.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε: «Η Ευρώπη θα υπερασπίζεται πάντα την προστασία των συνόρων της. Η Ευρώπη αποφασίζει ποιος θα έρθει στην Ένωσή μας και υπό ποιες συνθήκες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προτείνουμε σήμερα την ενίσχυση της Frontex. Έτσι, μπορεί να στηρίξει τα κράτη μέλη όποτε και όπου χρειάζεται. Συμπεριλαμβανομένων των επιστροφών, με την εντολή και τις ικανότητες που απαιτεί αυτή η νέα πραγματικότητα»,
Για να τεθούν σε εφαρμογή οι νέοι κανόνες της ΕΕ για τις επιστροφές, η Επιτροπή προτείνει επίσης κανονισμό για την ψηφιοποίηση της επιστροφής, της επανεισδοχής και της επανένταξης. Αυτό θα απλουστεύσει και θα επιταχύνει τη διαχείριση των επιστροφών σε ολόκληρη την ΕΕ, μειώνοντας τον διοικητικό φόρτο και παρέχοντας μια ενιαία ψηφιακή διεπαφή για ολόκληρη τη διαδικασία επιστροφής.
Οι σημερινές προτάσεις υλοποιούν τις δεσμεύσεις που ανακοινώθηκαν στις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές για την περίοδο 2024-2029 και επαναλήφθηκαν από τη Φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης φέτος, με σκοπό την ενίσχυση της Frontex, και ιδίως την επιτάχυνση των επιστροφών.
Τα κράτη μέλη είναι κατά κύριο λόγο αρμόδια για την προστασία των συνόρων και την επιστροφή των προσώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Η σημερινή πρόταση της Κομισιον θα εξασφαλίσει μια προσέγγιση 360 μοιρών για τη Frontex, ώστε να τη βοηθήσει στην εν λόγω ευθύνη: να προβλέπει ταχύτερα τις προκλήσεις και να παρέχει εξατομικευμένη στήριξη στα κράτη μέλη όπου και όταν τη χρειάζονται. Ο κανονισμός καθορίζει τρεις προτεραιότητες:
Συγκεντρωμένοι πόροι και επιχειρησιακές ικανότητες
Η Frontex συγκεντρώνει πόρους, εμπειρογνωσία και επιχειρησιακή ικανότητα που κανένα κράτος μέλος δεν θα μπορούσε να διατηρήσει μόνο του. Για να διασφαλιστεί ένα συνεκτικό υψηλό επίπεδο συνοριακών ελέγχων σε ολόκληρη την Ένωση, η Επιτροπή προτείνει:
- Σταδιακή αύξηση του μόνιμου σώματος της Frontex σε 30.000 υπαλλήλους με τη δημιουργία μιας νέας «ευρωπαϊκής εφεδρείας συνόρων και επιστροφής» 17.000 υπαλλήλων, οι οποίοι θα παραμείνουν στη διάθεση των κρατών μελών και θα μπορούν να αναπτύσσονται όταν χρειάζεται. Αυτό έρχεται να προστεθεί στον διπλασιασμό του προσωπικού της Frontex και του ήδη υπάρχοντος 7.000 προσωπικού που έχει αποσπαστεί από τα κράτη μέλη.
- Ευκολότερη πρόσβαση σε υπερσύγχρονο εξοπλισμό και τεχνολογία. Η Frontex θα είναι σε θέση να αγοράζει, να μισθώνει και να είναι συνιδιοκτήτρια εξοπλισμού και να εκτελεί, να συντονίζει ή να συμμετέχει σε κοινές προμήθειες με τα κράτη μέλη. Η Frontex θα είναι σε θέση να ενεργεί ως κεντρική αρχή προμηθειών, μεταξύ άλλων για ψηφιακά εργαλεία και εργαλεία που βασίζονται στην ΤΝ.
Ενίσχυση των επιστροφών
Η Frontex θα έχει πιο προορατικό και στρατηγικό ρόλο για την καθοδήγηση των επιχειρήσεων επιστροφής σε επίπεδο ΕΕ, μεγιστοποιώντας την αποτελεσματικότητα και την οικονομική αποδοτικότητα της στήριξής του, με:
- Ειδικό κέντρο συντονισμού επιστροφών για τη συλλογή και ανάλυση επιχειρησιακών πληροφοριών και την υποστήριξη του σχεδιασμού και του συντονισμού. Η στήριξη της Frontex θα καλύπτει όλο το φάσμα της διαδικασίας επιστροφής, από την έγκαιρη ταυτοποίηση και την παροχή συμβουλών οικειοθελούς επιστροφής έως τη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιστροφής και την παροχή βοήθειας για την επανένταξη.
- Παροχή της δυνατότητας στη Frontex να στηρίζει τρίτες χώρες στον τομέα των επιστροφών, τόσο για τεχνική όσο και για επιχειρησιακή υποστήριξη. Η Frontex θα είναι σε θέση να συμβάλει στην οργάνωση και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιστροφής από μια τρίτη χώρα σε άλλη, με την επιφύλαξη της σύναψης συμφωνίας με την οικεία τρίτη χώρα, σύμφωνα με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τα διεθνή πρότυπα.
Αποτελεσματική αντιμετώπιση κρίσεων
Η Frontex θα είναι σε θέση να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό επικίνδυνων τάσεων και να παρεμβαίνει γρήγορα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ή κρίσης. Αυτό έρχεται επίσης ως μάθημα που αντλήθηκε από τη φετινή κρίση στη Θέουτα.
- Ειδικό επιγραμμικό κέντρο παρακολούθησης και αντίδρασης με ρητή εντολή προς τη Frontex να παρακολουθεί το δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, να εντοπίζει εξελίξεις σχετικές με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και να στηρίζει τη δράση κατά του παράνομου επιγραμμικού περιεχομένου που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων.
- Μια δύναμη ταχείας αντίδρασης που θα αναπτυχθεί στα εξωτερικά σύνορα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν γρήγορα κάθε κρίση και κατάσταση έκτακτης ανάγκης στα εξωτερικά σύνορα. Η απόφαση για την αποστολή μπορεί να ληφθεί από τον εκτελεστικό διευθυντή της Frontex κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους που αντιμετωπίζει κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
- Βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών σε καταστάσεις κρίσης, μεταξύ άλλων με την υποχρέωση των κρατών μελών να αναφέρουν συμβάντα με δυνητικό σημαντικό αντίκτυπο στα σύνορα της ΕΕ εντός 24 ωρών στο ειδικό δίκτυο EUROSUR.
Ψηφιοποίηση των επιστροφών
Παράλληλα με την πρόταση κανονισμού Frontex, και μετά την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού για την επιστροφή στις 16 Οκτωβρίου, η Επιτροπή προτείνει νέο κανονισμό για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης σε ολόκληρη την ΕΕ. Στόχος είναι ο εκσυγχρονισμός του χειρισμού των υποθέσεων επιστροφής, η απλούστευση και η επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών μέσω της ψηφιοποίησης, η μείωση του διοικητικού φόρτου και η βελτίωση της συλλογής και της ανταλλαγής δεδομένων.
Οι νέοι κανόνες θα ενισχύσουν επίσης τον ρόλο της Frontex στην ανάπτυξη μιας νέας ψηφιακής αρχιτεκτονικής της ΕΕ για τα κράτη μέλη και θα στηρίξουν τον νέο κανονισμό για την επιστροφή, ο οποίος συμμορφώνεται με τα πρότυπα προστασίας των δεδομένων και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Εναπόκειται πλέον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να συμφωνήσουν επί των προτάσεων. Η Επιτροπή θα στηρίξει τους συννομοθέτες ώστε να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις και για τους δύο κανονισμούς.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) είναι αποκεντρωμένος οργανισμός που από το 2005 στηρίζει τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και στην καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος, καθώς και στην επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Επίσης, διαδραματίζει καίριο ρόλο στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, στηρίζοντας τα κράτη μέλη στη διάσωση ανθρώπινων ζωών στη θάλασσα.
Ο ισχύων κανονισμός της Frontex τέθηκε σε ισχύ το 2019. Έκτοτε, ο ρόλος της αυξάνεται συνεχώς, δεδομένων των πρωτοφανών προκλήσεων της πανδημίας, του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας και των προσπαθειών εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
