Η μοντέρνα «οικονομία του Airbnb» και γενικότερα του μοντέλου των βραχυχρόνιων μισθώσεων, που αναπτύχθηκε με την υπόσχεση ότι η τεχνολογία θα αξιοποιήσει καλύτερα τα διαθέσιμα σπίτια, οχήματα και άλλους πόρους, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ολοένα αυστηρότερο ρυθμιστικό περιβάλλον.
Από την Ιαπωνία, που είναι πρωτοπόρος σε τέτοια ζητήματα, έως τις μεγάλες ευρωπαϊκές και αμερικανικές πόλεις, οι κρατικές και δημοτικές αρχές περιορίζουν ορισμένες δραστηριότητες πλατφορμών όπως η Airbnb και η Uber, επικαλούμενες την προστασία των κατοίκων, τη στεγαστική κρίση και την ανάγκη να εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες σε επιχειρήσεις που παρέχουν παρόμοιες υπηρεσίες.
Η εξέλιξη δεν αφορά μόνο ορισμένες χώρες που εφάρμοσαν πρώτες και εκτενέστερα αυτό το μοντέλο οικονομίας, ούτε αποτελεί μεμονωμένη αντίδραση στον υπερτουρισμό.
Αντανακλά μια ευρύτερη διεθνή προσπάθεια να καθοριστούν τα όρια της επιχειρηματικής δραστηριότητας που βασίζεται σε ψηφιακές πλατφόρμες, ιδιαίτερα όταν επηρεάζει την κατοικία, τις μεταφορές και την καθημερινότητα των τοπικών κοινωνιών.
Το Τόκιο περιορίζει τις βραχυχρόνιες μισθώσεις
Στην περιοχή Σιντζούκου του Τόκιο, όπου καταγράφεται ο μεγαλύτερος αριθμός καταλυμάτων ιδιωτικής φιλοξενίας στην Ιαπωνία, οι τοπικές αρχές προωθούν περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Οι κάτοικοι έχουν διαμαρτυρηθεί για τον θόρυβο, τις αποσκευές στους κοινόχρηστους χώρους και την εσφαλμένη διαχείριση των απορριμμάτων από επισκέπτες.
Η σχετική συζήτηση συνδέεται και με την αύξηση των καταλυμάτων που λειτουργούν ως επενδυτικά ακίνητα, χωρίς οι ιδιοκτήτες να κατοικούν σε αυτά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα οικονομικά οφέλη κατευθύνονται κυρίως στους ιδιοκτήτες και στις πλατφόρμες, ενώ οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα επιβαρύνουν τους μόνιμους κατοίκους.
Παράλληλα, η Ιαπωνία παραμένει επιφυλακτική απέναντι στην πλήρη απελευθέρωση των υπηρεσιών ιδιωτικών μετακινήσεων.
Η Uber συνεργάζεται με υφιστάμενες εταιρείες ταξί, αλλά η επέκταση υπηρεσιών στις οποίες ιδιώτες οδηγοί μεταφέρουν επιβάτες με δικά τους οχήματα συναντά θεσμικά εμπόδια.
Το επιχείρημα των ρυθμιστικών αρχών είναι ότι η χρήση μιας εφαρμογής δεν αλλάζει από μόνη της τη φύση μιας υπηρεσίας ούτε καταργεί την ανάγκη για κανόνες ασφαλείας και επαγγελματικές προϋποθέσεις.
Από τη Νέα Υόρκη έως τη Βαρκελώνη
Η ίδια τάση καταγράφεται σε διαφορετικές μορφές και σε άλλες χώρες. Στη Νέα Υόρκη, η εφαρμογή του νόμου Local Law 18 απαιτεί την εγγραφή των ιδιοκτητών που προσφέρουν βραχυχρόνιες μισθώσεις και περιορίζει τη δυνατότητα ενοικίασης ολόκληρου διαμερίσματος για λιγότερες από 30 ημέρες.
Κατά κανόνα, ο οικοδεσπότης – ιδιοκτήτης πρέπει να διαμένει στην ίδια κατοικία/πολυκατοικία με τους επισκέπτες, ενώ οι πλατφόρμες δεν μπορούν να διεκπεραιώνουν κρατήσεις για μη εγγεγραμμένα καταλύματα.
Στο Παρίσι, η ενοικίαση κύριας κατοικίας σε τουρίστες περιορίζεται σε 90 ημέρες ετησίως, ενώ για τη διάθεση δεύτερης κατοικίας απαιτούνται πρόσθετες εγκρίσεις. Οι δημοτικές αρχές συνδέουν τα μέτρα με τη μείωση της διαθέσιμης κατοικίας για μόνιμους ενοίκους και την αύξηση του κόστους στέγασης.
Ακόμη πιο δραστική είναι η κατεύθυνση που έχει επιλέξει η Βαρκελώνη. Η δημοτική αρχή έχει ανακοινώσει ότι δεν θα ανανεώσει τις περίπου 10.100 άδειες τουριστικών διαμερισμάτων έως τον Νοέμβριο του 2028, με στόχο να επιστρέψουν τα ακίνητα στην ευρύτερη αγορά κατοικίας με μακροχρόνιες μισθώσεις.
Η εφαρμογή του σχεδίου και οι επιπτώσεις του αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για τη διαχείριση του τουρισμού και την πρόσβαση των κατοίκων σε προσιτή στέγη.
Η τεχνολογία παραμένει, αλλά αλλάζουν οι κανόνες
Η αυστηρότερη εποπτεία δεν σημαίνει ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες εγκαταλείπουν τις αγορές ή ότι όλες οι μορφές οικονομίας βραχυχρόνιων μισθώσεων αντιμετωπίζονται παντού με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο διαμορφώνεται ένα κοινό μοτίβο: H διαφοροποίηση των κανόνων ανάλογα με τη χρήση, την περιοχή και τις συνέπειες κάθε δραστηριότητας.
Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές με έντονη στεγαστική πίεση αντιμετωπίζονται διαφορετικά από την αξιοποίηση εξοχικών κατοικιών ή άδειων ακινήτων σε λιγότερο πυκνοκατοικημένες περιοχές. Αντίστοιχα, στις μεταφορές εξετάζονται τρόποι αξιοποίησης της τεχνολογίας χωρίς να παρακάμπτονται οι απαιτήσεις ασφαλείας και αδειοδότησης.
Το βασικό ζήτημα για τις κυβερνήσεις είναι πλέον πώς θα αξιοποιήσουν τα οφέλη της ψηφιακής οικονομίας χωρίς να μεταφέρουν δυσανάλογο κόστος στους κατοίκους και στις τοπικές κοινωνίες.
