Σε νέα κλιμάκωση εισέρχεται η πολιτική και θεσμική κρίση στην Πολωνία, μετά την ανακοίνωση της αναστολής άσκησης καθηκόντων του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι. Η εξέλιξη πυροδότησε έντονες αντιδράσεις από την εθνικιστική δεξιά, ενώ ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν το βράδυ της Παρασκευής γύρω από το ανώτατο δικαστήριο στη Βαρσοβία, εν μέσω συγκεντρώσεων υποστηρικτών του αντιπολιτευόμενου κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS).
Η υπόθεση αποτελεί το τελευταίο επεισόδιο στη μακρά αντιπαράθεση μεταξύ της κεντρώας κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ και της εθνικιστικής δεξιάς, η οποία είχε προχωρήσει στους επίμαχους δικαστικούς διορισμούς κατά τη διάρκεια της προηγούμενης διακυβέρνησης.
Η ένταση ήταν τέτοια ώστε ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, διέκοψε την επίσημη επίσκεψή του στη Σενεγάλη και ανακοίνωσε ότι επιστρέφει εσπευσμένα στη Βαρσοβία.
Αμφισβητούμενη η απομάκρυνση του προέδρου
Την αναστολή των καθηκόντων του Σβιεντσκόφσκι ανακοίνωσε η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, προκαλώντας άμεση αντίδραση από την πλευρά του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Το ίδιο το δικαστήριο αμφισβήτησε τη νομιμότητα της απόφασης, κάνοντας λόγο για «πραξικόπημα» σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X. Παράλληλα, υποστήριξε ότι ο Σβιεντσκόφσκι εξακολουθεί να ασκεί κανονικά τα καθήκοντά του και ότι η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα δεν μπορεί να αναλάβει προσωρινά την προεδρία, καθώς δεν έχει ορκιστεί ενώπιον του προέδρου της Δημοκρατίας.
Η σύγχυση γύρω από το ποιος έχει τη θεσμική εξουσία να διοικεί το δικαστήριο αποτυπώνει το βάθος της κρίσης. Μάλιστα, ο επίσημος ιστότοπος του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν ήταν προσβάσιμος το βράδυ της Παρασκευής.
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Δικαιοσύνης, ο οποίος ασκεί και καθήκοντα γενικού εισαγγελέα, ανακοίνωσε ότι έχει ζητήσει την άρση της ασυλίας τόσο του Σβιεντσκόφσκι όσο και του αναπληρωτή του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι.
Αστυνομικός κλοιός και κινητοποιήσεις του PiS
Έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο συγκεντρώθηκαν υποστηρικτές του PiS, οι οποίοι διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες υπέρ των ανώτατων δικαστών και κατά των σχεδιασμών της κυβέρνησης Τουσκ.
Δεκάδες αστυνομικοί της μονάδας αντιμετώπισης ταραχών απέκλεισαν την πρόσβαση στον περίβολο του δικαστηρίου, ενώ οι διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα κατά του πρωθυπουργού, όπως «Τουσκ προδότη». Ορισμένοι κρατούσαν θρησκευτικές εικόνες και κομποσκοίνια και προσεύχονταν έξω από το κτίριο.
Η αστυνομία επιβεβαίωσε ότι δυνάμεις της εισήλθαν στον περίβολο του δικαστηρίου, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι δεν προχώρησαν στο εσωτερικό των δικαστικών κτιρίων.
Η δικαστική κρίση που διχάζει την Πολωνία και τις Βρυξέλλες
Η αντιπαράθεση για το Συνταγματικό Δικαστήριο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεσμικές εκκρεμότητες στην Πολωνία τα τελευταία χρόνια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχίες για την ανεξαρτησία του, θεωρώντας ότι η λειτουργία του έχει επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική εξουσία.
Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του PiS, το δικαστήριο βρέθηκε στο επίκεντρο της σύγκρουσης της Βαρσοβίας με τις Βρυξέλλες, καθώς είχε υποστηρίξει επανειλημμένα την υπεροχή του πολωνικού δικαίου έναντι του ευρωπαϊκού σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Ο Ντόναλντ Τουσκ, μετά την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, είχε δεσμευτεί να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου και να επιλύσει τις θεσμικές εκκρεμότητες που κληρονόμησε από την προηγούμενη κυβέρνηση. Ωστόσο, η προσπάθεια προσκρούει στην άρνηση του προέδρου Ναβρότσκι να επικυρώσει τους διορισμούς νέων δικαστών που προτείνει η κυβερνητική πλευρά.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Πολωνός πρωθυπουργός υπερασπίστηκε τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες, υποστηρίζοντας ότι η αποκατάσταση του κράτους δικαίου αποτελεί υποχρέωση της κυβέρνησής του.
«Έπειτα από χρόνια ανομίας υπό το PiS, αυτή είναι μια διαδικασία δύσκολη, μερικές φορές επώδυνη, που απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», ανέφερε χαρακτηριστικά.
