Ένα τηλεφώνημα στον Βλαντιμίρ Πούτιν ήταν αρκετό για να αναδείξει τις βαθιές διαφωνίες στο εσωτερικό της Ευρώπης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να επιδιωχθεί ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία. Η πρωτοβουλία του Φινλανδού προέδρου Αλεξάντερ Στουμπ και του Νορβηγού πρωθυπουργού Γιόνας Γκαρ Στέρε να επικοινωνήσουν απευθείας με τον Ρώσο ηγέτη, στις 27 Οκτωβρίου, αντί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ενότητα, προκάλεσε έντονη διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ των σκανδιναβικών συμμάχων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται, όπως σημειώνει ο ιστότοπος Politico, ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη να επηρεάσει ουσιαστικά τις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία χωρίς απευθείας επικοινωνία με τη Μόσχα ή μια τέτοια κίνηση ισοδυναμεί με πολιτική νομιμοποίηση της ρωσικής επιθετικότητας;
Η πρωτοβουλία απέναντι στην αμερικανική διπλωματία
Η απόφαση των δύο ηγετών συνδέεται άμεσα με την ανησυχία ότι η Ουάσιγκτον έχει αποκτήσει σχεδόν αποκλειστικό έλεγχο της διπλωματικής διαδικασίας. Από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, στις αρχές του 2025, η αμερικανική πολιτική απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία έχει μεταβληθεί σημαντικά, ανατρέποντας την προσέγγιση της προηγούμενης κυβέρνησης Μπάιντεν.
Ο Τραμπ άνοιξε απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με τον Πούτιν, ενώ οι διαδοχικές παρεμβάσεις του στις ειρηνευτικές προσπάθειες έχουν προκαλέσει ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας που δεν θα διασφαλίζει επαρκώς τα συμφέροντα της Ουκρανίας.
Ο Στέρε υποστήριξε ότι είναι αυταπάτη να θεωρεί κανείς πως ο πόλεμος μπορεί να τερματιστεί χωρίς η Ευρώπη να συνομιλεί με τη Μόσχα. Όπως σημείωσε, η σύγκρουση εξελίσσεται σε ευρωπαϊκό έδαφος και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να αφήνουν αποκλειστικά στις ΗΠΑ την επικοινωνία με το Κρεμλίνο.
Οι αντιδράσεις και το μέτωπο της Βαλτικής
Η πρωτοβουλία, ωστόσο, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, εξέφρασε τον σκεπτικισμό της, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει ενιαία στάση απέναντι στη Ρωσία, αντί να προχωρούν επιμέρους χώρες σε αυτόνομες διπλωματικές κινήσεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, ο οποίος υποστήριξε ότι η ειρήνη πρέπει να επιτευχθεί μέσω της ισχύος και όχι του κατευνασμού. Αντίστοιχες επιφυλάξεις διατύπωσε και η Λιθουανία, ενώ η Εσθονία ξεκαθάρισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αναλαμβάνει ρόλο διαμεσολαβητή που επιχειρεί να ικανοποιήσει τον Ρώσο πρόεδρο.
Πέρα από τη διαφωνία για την ίδια την επικοινωνία με τον Πούτιν, σημαντικό σημείο τριβής αποτέλεσε και η έλλειψη επαρκούς συντονισμού με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους εταίρους. Ο Στέρε παραδέχθηκε ότι δεν ζήτησε άδεια για την πρωτοβουλία, υποστηρίζοντας ότι η Νορβηγία και η Φινλανδία έχουν δικαίωμα να αναλαμβάνουν διπλωματικές πρωτοβουλίες.
Η Ευρώπη χωρίς ενιαία φωνή
Κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας, που διήρκεσε περίπου 90 λεπτά, οι δύο ηγέτες μετέφεραν στον Πούτιν τα μηνύματα του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη αποκλιμάκωσης και στην προστασία της ασφάλειας στη Βαλτική Θάλασσα.
Ο Στέρε χαρακτήρισε τον Ρώσο πρόεδρο «λογικό» και «επαγγελματία» στη συνομιλία, χωρίς ωστόσο να εκτιμά ότι υπάρχουν ουσιαστικές προϋποθέσεις για άμεση διπλωματική πρόοδο. Ο Πούτιν εμφανίστηκε θετικός στην προοπτική συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι, όπου αναμένεται να συναντηθούν διαπραγματευτές της Ρωσίας και της Ουκρανίας με απεσταλμένους του Τραμπ.
Μάλιστα, ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος υπερασπίστηκε δημόσια την πρωτοβουλία των δύο Ευρωπαίων ηγετών, χαρακτηρίζοντάς την σωστή κίνηση.
Η εξέλιξη αυτή, πάντως, δεν αλλάζει τη μεγάλη εικόνα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να δυσκολεύεται να διαμορφώσει ενιαία στρατηγική για τον τερματισμό του πολέμου, ενώ ο Τραμπ παραμένει ο βασικός παράγοντας που καθορίζει τον ρυθμό των διαπραγματεύσεων.
