Οι πλούσιοι μπαίνουν ξανά στο παγκόσμιο πολιτικό κάδρο. Η φορολόγηση του μεγάλου πλούτου εξελίσσεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα οικονομικά και πολιτικά ζητήματα διεθνώς, αποκαλύπτοντας τις διαφορετικές στρατηγικές κυβερνήσεων και πολιτικών δυνάμεων απέναντι στις αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες, τη δημοσιονομική πίεση και τη συγκέντρωση κεφαλαίων.
Από την Ευρώπη έως τις ΗΠΑ, οι πλούσιοι βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για το ποιος πρέπει να επωμιστεί μεγαλύτερο μέρος του φορολογικού βάρους και με ποιο κόστος για την οικονομία.
Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι εξετάζει την επιβολή φόρου εξόδου 26% στις λανθάνουσες υπεραξίες όσων εγκαταλείπουν τη χώρα, προκαλώντας ανησυχία στους εύπορους ξένους κατοίκους και αμφισβητώντας την ελκυστικότητα του ιταλικού φορολογικού μοντέλου.
Στη Γαλλία, ο προτεινόμενος από τον οικονομολόγο Γκαμπριέλ Ζουκμάν ετήσιος φόρος 2% στις περιουσίες άνω των 100 εκατ. ευρώ έχει μετατραπεί σε κεντρικό πεδίο πολιτικής σύγκρουσης, με την Αριστερά να τον προβάλλει ως εργαλείο κοινωνικής δικαιοσύνης και το Κέντρο και τη Δεξιά να προειδοποιούν για φυγή κεφαλαίων και πλήγμα στις επενδύσεις.
Στην Καλιφόρνια, αντίθετα, οι ψηφοφόροι απέρριψαν δημοψήφισμα για εφάπαξ φορολόγηση 5% των περιουσιών των δισεκατομμυριούχων, παρά την υποστήριξη προοδευτικών πολιτικών δυνάμεων, ενώ ανοιχτό είναι το ενδεχόμενο επαναφοράς στην κάλπη το 2028.
Ιταλία: Ο νέος φόρος εξόδου της Μελόνι προκαλεί αναταράξεις στους πλούσιους
Έντονες αντιδράσεις στην Ιταλία και ανησυχία μεταξύ των εύπορων ξένων κατοίκων προκαλεί η πρόταση της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι για την επιβολή νέου φόρου εξόδου (exit tax) σε όσους μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία εκτός χώρας. Το μέτρο, που περιλαμβάνεται στο σχέδιο προϋπολογισμού του 2027, προβλέπει συντελεστή 26% στις μη πραγματοποιηθείσες υπεραξίες χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, δημιουργώντας ένα νέο φορολογικό δεδομένο για επενδυτές και εύπορους φορολογουμένους.
Η πρωτοβουλία προκάλεσε αιφνιδιασμό, καθώς η Ιταλίδα πρωθυπουργός δεν είχε αναφερθεί σε αυτήν κατά την παρουσίαση του τελευταίου προϋπολογισμού της κυβερνητικής θητείας της. Ωστόσο, η προοπτική εφαρμογής της έχει ήδη προκαλέσει προβληματισμό, ιδιαίτερα μεταξύ Βρετανών και Γάλλων που έχουν επιλέξει την Ιταλία ως φορολογική και επενδυτική έδρα, σύμφωνα με τη Figaro.
Πλούσιοι και exit tax: Ποιοι βρίσκονται στο στόχαστρο
Κατά το πρότυπο αντίστοιχων συστημάτων που εφαρμόζουν η Γαλλία και η Γερμανία, η Ρώμη εξετάζει την ενεργοποίηση του φόρου από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η επιβάρυνση θα αφορά τις λεγόμενες λανθάνουσες υπεραξίες, δηλαδή κέρδη από μετοχές, ομόλογα, επενδύσεις και άλλα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν έχουν ακόμη ρευστοποιηθεί.
Στο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνονται φυσικά πρόσωπα, απλές εταιρείες και μη κερδοσκοπικές οντότητες. Προϋπόθεση είναι οι ενδιαφερόμενοι να είχαν φορολογική κατοικία στην Ιταλία για τουλάχιστον έξι χρόνια κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας και η συνολική περιουσία τους να υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ.
Ο συντελεστής ορίζεται στο 26%, ενώ για τα κρατικά ομόλογα η φορολογητέα βάση περιορίζεται στο 48,08% της υπεραξίας. Η καταβολή προβλέπεται εντός 180 ημερών από τη μεταφορά της φορολογικής κατοικίας. Ωστόσο, προβλέπεται δυνατότητα αναβολής της πληρωμής, με την καταβολή προκαταβολής, για όσους μετακινούνται σε κράτη-μέλη της ΕΕ ή σε χώρες που έχουν συνάψει φορολογικές συμφωνίες με την Ιταλία.
Φορολόγηση κερδών που δεν έχουν ακόμη πραγματοποιηθεί
Η ουσιαστική καινοτομία του μέτρου βρίσκεται στη φορολόγηση υπεραξιών που δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε πραγματικά έσοδα. Όπως εξηγεί στη Figaro ο Αντόνιο Λόνγκο, εταίρος της διεθνούς δικηγορικής εταιρείας DLA Piper και επικεφαλής της ομάδας που ειδικεύεται σε εύπορες οικογένειες και επιχειρήσεις, πρόκειται για αλλαγή παραδείγματος.
Μέχρι σήμερα, ο φόρος υπεραξίας επιβαλλόταν κατά την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου, όταν το κέρδος είχε πράγματι πραγματοποιηθεί. Με το νέο σύστημα, αντίθετα, η φορολογική υποχρέωση θα γεννάται λόγω της αναχώρησης του φορολογουμένου, ακόμη και αν οι επενδύσεις παραμένουν στην κατοχή του και η αξία τους ενδέχεται στη συνέχεια να υποχωρήσει.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι η πρόταση βρίσκεται ακόμη υπό κοινοβουλευτική εξέταση και ενδέχεται να τροποποιηθεί ή να αποσυρθεί. Υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι αντίστοιχη πρόταση για τη φορολόγηση εταιρειών συμμετοχών είχε εγκαταλειφθεί την προηγούμενη χρονιά.
Συμβολικά έσοδα και πολιτικό μήνυμα της Μελόνι
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν οι περιορισμένες δημοσιονομικές αποδόσεις που προβλέπει η κυβέρνηση. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, τα έσοδα υπολογίζονται σε μόλις 3,37 εκατ. ευρώ για το 2027 και 6,64 εκατ. ευρώ ετησίως από το 2028 έως το 2031. Τα ποσά θεωρούνται σχεδόν συμβολικά, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι πρόκειται περισσότερο για πολιτική παρέμβαση παρά για ουσιαστικό εργαλείο αύξησης των κρατικών εσόδων.
Η συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Μελόνι θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέα εκλογική αναμέτρηση το επόμενο έτος, σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια και η αύξηση του κόστους ζωής τροφοδοτούν την κοινωνική δυσαρέσκεια. Η κυβέρνηση επιχειρεί να προβάλει το μήνυμα ότι οι οικονομικά ισχυρότεροι πρέπει να συνεισφέρουν περισσότερο.
Ωστόσο, η πρόταση προκαλεί αντιδράσεις από όσους θεωρούν ότι υπονομεύει την προσπάθεια της Ιταλίας να προσελκύσει διεθνή κεφάλαια. Ο πρώην πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι, αρχιτέκτονας του ειδικού καθεστώτος ενιαίας φορολόγησης για τους νέους εύπορους κατοίκους, κατηγόρησε τη Μελόνι ότι υπονομεύει με ένα λαϊκιστικό μέτρο προσπάθειες προσέλκυσης επενδύσεων που χρειάστηκαν μία δεκαετία για να αποδώσουν.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι © EPA/STRINGER
Απειλή για τη φορολογική ελκυστικότητα της Ιταλίας
Η Ιταλία έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε δημοφιλή προορισμό για εύπορους αλλοδαπούς, χάρη στην πολιτική σταθερότητα και στα φορολογικά κίνητρα που προσφέρει. Κεντρικό στοιχείο αποτελεί το καθεστώς ενιαίου φόρου (flat tax), το οποίο προβλέπει ετήσια σταθερή επιβάρυνση για εισοδήματα που αποκτώνται στο εξωτερικό. Το ποσό, που αρχικά ανερχόταν στις 100.000 ευρώ, έχει αυξηθεί από την κυβέρνηση στις 300.000 ευρώ.
Σύμφωνα με τον Αντόνιο Λόνγκο, όσοι έχουν ήδη εγκατασταθεί στην Ιταλία και υπάγονται στο συγκεκριμένο καθεστώς δεν αναμένεται να επηρεαστούν από τον νέο φόρο εξόδου. Ωστόσο, οι υποψήφιοι επενδυτές και όσοι εξετάζουν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν τη χώρα θα πρέπει πλέον να συνυπολογίζουν τον πρόσθετο φορολογικό κίνδυνο.
Η ανησυχία είναι ιδιαίτερα έντονη στο Μιλάνο, το οποίο έχει εξελιχθεί σε σημαντικό πόλο προσέλκυσης εκατομμυριούχων, με περίπου έναν εκατομμυριούχο ανά δώδεκα κατοίκους.
Το φιλελεύθερο ινστιτούτο Istituto Bruno Leoni εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ιταλία μπορεί να διατηρήσει την ελκυστικότητά της, επισημαίνοντας την αντίφαση ανάμεσα στα φορολογικά κίνητρα εισόδου και στις νέες επιβαρύνσεις κατά την αναχώρηση. Το κρίσιμο ερώτημα για τη Ρώμη είναι εάν το πολιτικό μήνυμα υπέρ της μεγαλύτερης φορολογικής συνεισφοράς των πλουσίων θα αποδειχθεί ισχυρότερο από τον κίνδυνο απομάκρυνσης κεφαλαίων και επενδυτών.
Ο «φόρος Ζουκμάν» στους πλούσιους ως προεκλογικό πεδίο μάχης στη Γαλλία
Στη Γαλλία, η πρόταση του οικονομολόγου Γκαμπριέλ Ζουκμάν για την επιβολή ετήσιου φόρου 2% στις περιουσίες που ξεπερνούν τα 100 εκατομμύρια ευρώ έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο εκρηκτικά πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης.
Με τη χώρα να βρίσκεται σε παρατεταμένη πολιτική αστάθεια και με το βλέμμα στραμμένο στις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, η διαχείριση της οικονομικής κρίσης και των ελλειμμάτων αναδεικνύει τον «φόρο Ζουκμάν» σε κεντρικό ιδεολογικό ορόσημο για τα γαλλικά κόμματα.
- Η Αριστερά: Σημαία κοινωνικής δικαιοσύνης
Για τα κόμματα της γαλλικής Αριστεράς, που συσπειρώνονται γύρω από το Νέο Λαϊκό Μέτωπο (NFP), η πρόταση αποτελεί αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή» και τον πυρήνα του προεκλογικού τους αφηγήματος.
Η Ανυπότακτη Γαλλία (LFI) του Ζαν-Λυκ Μελανσόν έχει εντάξει τον φόρο στο επίσημο προεδρικό της πρόγραμμα, συνδέοντάς τον με τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους, την ακύρωση της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης και την κλιματική πολιτική.
Αντίστοιχα, το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) και οι Πράσινοι πρωτοστάτησαν στις κοινοβουλευτικές μάχες για την υπερψήφισή του, υποστηρίζοντας ότι το μέτρο αφορά μόλις το 0,01% των υπερπλουσίων, αλλά μπορεί να αποφέρει πάνω από 20 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως στα δημόσια ταμεία, ανακουφίζοντας τη μεσαία τάξη.
Μαρίν Λεπέν, Ζαν-Λυκ Μελανσόν, Εμμανουέλ Μακρόν © EPA/CHRISTOPHE PETIT TESSON / YARA NARDI / PowerGame.gr
- Το Κέντρο και η Δεξιά: Φρένο στις επενδύσεις
Στον αντίποδα, η φιλελεύθερη κεντρώα παράταξη του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και η παραδοσιακή Δεξιά (Ρεπουμπλικανοί) απορρίπτουν κατηγορηματικά τον φόρο Ζουκμάν. Από την πλευρά της κυβέρνησης, ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνύ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να επαναφέρει τον παλιό φόρο περιουσίας (ISF) ούτε να υιοθετήσει τη λογική Ζουκμάν.
Το επιχείρημα του κυβερνητικού μπλοκ είναι ότι η φορολόγηση επιχειρηματικών περιουσιακών στοιχείων, πατεντών και μηχανημάτων θα αποτελούσε «τροχοπέδη» για τις επενδύσεις, θα έπληττε την ανταγωνιστικότητα της γαλλικής οικονομίας και θα οδηγούσε σε μαζική φυγή κεφαλαίων. Αντ’ αυτού, προκρίνουν στοχευμένα, προσωρινά μέτρα σε εταιρείες διαχείρισης πλούτου.
- Η Ακροδεξιά: Άλλα λέει και άλλα κάνει τελικά υπέρ των πλουσίων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αμφίσημη στάση του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού (RN), ο οποίος επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη λαϊκή του βάση και τον επιχειρηματικό κόσμο.
Ενώ ο πρόεδρος του κόμματος, Ζορντάν Μπαρντελά, υπόσχεται μειώσεις φόρων στις επιχειρήσεις για να κερδίσει την εμπιστοσύνη των αγορών, η Μαρίν Λεπέν εμφανίζεται ανοιχτή στο να ζητηθεί «συνεισφορά από όσους έχουν τα περισσότερα».
Αυτή η εσωτερική αντίφαση αποτυπώθηκε και στη Βουλή, όπου το RN αρχικά στήριξε την τροπολογία Ζουκμάν, αλλά τελικά συντάχθηκε με το Κέντρο και τη Δεξιά καταψηφίζοντάς την.
Με την πλειοψηφία των Γάλλων πολιτών (περίπου 74%) να τάσσεται υπέρ της αυστηρότερης φορολόγησης των υψηλών εισοδημάτων, ο φόρος Ζουκμάν δεν είναι απλώς ένα οικονομικό εργαλείο. Είναι το απόλυτο πολιτικό «όπλο» με το οποίο τα κόμματα χαράσσουν τις διαχωριστικές τους γραμμές. Η Αριστερά επενδύει στην κοινωνική δικαιοσύνη, το Κέντρο στην οικονομική σταθερότητα και η Ακροδεξιά προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τη λαϊκή δυσαρέσκεια, καθιστώντας τον πλούτο το κεντρικό διακύβευμα της επόμενης κάλπης.
Καλιφόρνια: Οι πλούσιοι κέρδισαν τη μάχη κατά του φόρου των δισεκατομμυριούχων
Οι ψηφοφόροι της Καλιφόρνιας απέρριψαν την πρόταση για την επιβολή εφάπαξ φόρου 5% στις προσωπικές περιουσίες των δισεκατομμυριούχων, σε μια απόφαση που ενδέχεται να επηρεάσει συνολικά το κίνημα υπέρ της φορολόγησης του μεγάλου πλούτου στις ΗΠΑ.
Η Πρόταση 40, η οποία θα αποτελούσε την πρώτη εφαρμογή φόρου περιουσίας αυτού του είδους στη χώρα, δίχασε το Δημοκρατικό Κόμμα και εξελίχθηκε σε πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ προοδευτικών πολιτικών δυνάμεων και ισχυρών επιχειρηματικών συμφερόντων.
Πλούσιοι και φορολόγηση: Το σχέδιο των 5% και οι πολιτικές αντιδράσεις
Το μέτρο προέβλεπε την επιβολή εφάπαξ φόρου 5% στα περιουσιακά στοιχεία κατοίκων της Καλιφόρνιας με καθαρή περιουσία άνω του 1 δισ. δολαρίων. Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων θα κατευθυνόταν στην υγειονομική περίθαλψη, ενώ το 10% θα χρηματοδοτούσε εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις επισιτιστικής βοήθειας.
Το συνδικάτο εργαζομένων στον τομέα της υγείας SEIU United Healthcare Workers West, που πρωτοστάτησε στην πρωτοβουλία, υποστήριζε ότι ο φόρος ήταν απαραίτητος για να καλυφθούν οι περικοπές στην ομοσπονδιακή χρηματοδότηση της υγείας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, η Καλιφόρνια κινδύνευε να χάσει περίπου 100 δισ. δολάρια σε σχετικούς πόρους μέσα σε πέντε χρόνια, εξέλιξη που θα μπορούσε να αφήσει εκατομμύρια πολίτες χωρίς ασφαλιστική κάλυψη και να οδηγήσει νοσοκομεία σε κλείσιμο.
Παρά τη γενικότερη υποστήριξη των Δημοκρατικών στην υψηλότερη φορολόγηση των εύπορων, η πρόταση δεν εξασφάλισε ενιαία κομματική στήριξη. Ο κυβερνήτης Γκάβιν Νιούσομ τάχθηκε κατά, υποστηρίζοντας ότι το μέτρο θα μπορούσε να οδηγήσει επιχειρηματίες και επενδυτές εκτός πολιτείας. Αντίθετα, το Δημοκρατικό Κόμμα της Καλιφόρνιας υποστήριξε την πρωτοβουλία.
Χρήματα, επίδειξη πλούτου © Unsplash
Η οικονομική ισχύς των δισεκατομμυριούχων στην κάλπη
Καθοριστικό ρόλο στην εκστρατεία έπαιξε η χρηματοδότηση, σύμφωνα με τους New York Times. Η πλευρά του «Όχι» συγκέντρωσε περίπου δεκαπλάσιους οικονομικούς πόρους από την πλευρά του «Ναι». Ο συνιδρυτής της Google Σεργκέι Μπριν διέθεσε περισσότερα από 100 εκατ. δολάρια για την ήττα του μέτρου, ενώ η επιτροπή πολιτικής δράσης Building a Better California συγκέντρωσε συνολικά πάνω από 333 εκατ. δολάρια.
Οι υποστηρικτές της φορολόγησης απέδωσαν την αποτυχία τους στη συντριπτική οικονομική υπεροχή των αντιπάλων, οι οποίοι χρηματοδότησαν εκτεταμένη τηλεοπτική διαφημιστική εκστρατεία. Αντίθετα, η εκστρατεία υπέρ της πρότασης βασίστηκε περισσότερο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε συνεργασίες με ψηφιακούς δημιουργούς.
Στο αντίπαλο στρατόπεδο συμμετείχαν επίσης οργανώσεις όπως η Planned Parenthood της Καλιφόρνιας και η Ιατρική Ένωση της πολιτείας, καθώς και εκπρόσωποι εκπαιδευτικών και πυροσβεστών. Οι επικριτές προειδοποιούσαν ότι η πιθανή αποχώρηση μεγάλου αριθμού εύπορων φορολογουμένων θα έπληττε τα δημόσια έσοδα, καθώς ο προϋπολογισμός της Καλιφόρνιας εξαρτάται σημαντικά από τη φορολογία των υψηλότερων εισοδημάτων.
Το αποτέλεσμα και οι επόμενες πολιτικές μάχες
Η καταμέτρηση ολοκληρώθηκε με καθυστέρηση, λόγω της ευρείας χρήσης επιστολικής ψήφου στην Καλιφόρνια. Σύμφωνα με το Associated Press, μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, με περίπου 83% των ψήφων καταμετρημένο, η πρόταση συγκέντρωνε μόλις 47% υποστήριξη.
Τα δημογραφικά στοιχεία έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Οι περισσότεροι ψηφοφόροι κάτω των 30 ετών τάχθηκαν υπέρ του μέτρου, ενώ περίπου επτά στους δέκα πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω το απέρριψαν. Παράλληλα, περίπου οι μισοί ψηφοφόροι με ετήσιο οικογενειακό εισόδημα κάτω των 100.000 δολαρίων υποστήριξαν την πρωτοβουλία, ενώ σχεδόν έξι στους δέκα με υψηλότερα εισοδήματα αντιτάχθηκαν.
Η αποτυχία της Πρότασης 40 αναμένεται να επηρεάσει τη συζήτηση για έναν ομοσπονδιακό φόρο περιουσίας ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028. Ο Μπέρνι Σάντερς και η Ελίζαμπεθ Γουόρεν υποστηρίζουν εδώ και χρόνια αντίστοιχες πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο. Ο Νιούσομ, από την πλευρά του, απορρίπτει έναν φόρο αποκλειστικά στην Καλιφόρνια, αλλά έχει εκφράσει ενδιαφέρον για έναν εθνικό ελάχιστο φόρο σε περιουσίες άνω των 100 εκατ. δολαρίων.
Το συνδικάτο που προώθησε την πρωτοβουλία έχει ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναφοράς της στην κάλπη το 2028. Όπως υποστήριξαν οι διοργανωτές, η οικονομική υπεροχή των αντιπάλων μπορεί να εξασφάλισε μια εκλογική νίκη, αλλά δεν έβαλε τέλος στη δημόσια συζήτηση για τη φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων.
Οι τρεις περιπτώσεις αποτυπώνουν μια κοινή πρόκληση με διαφορετικές πολιτικές εκβάσεις: την αναζήτηση ισορροπίας ανάμεσα στη δημοσιονομική δικαιοσύνη, την κοινωνική συνοχή και την ανάγκη διατήρησης ενός ανταγωνιστικού περιβάλλοντος για επενδύσεις και κεφάλαια. Το διακύβευμα δεν περιορίζεται πλέον στους φορολογικούς συντελεστές, αλλά αγγίζει τον ίδιο τον ρόλο του πλούτου στην οικονομία και τη διαμόρφωση των πολιτικών συσχετισμών ενόψει των επόμενων εκλογικών αναμετρήσεων.
