Πώς η “ΥΠΕΞ” της ΕΕ Κάλας βρέθηκε στο περιθώριο εν όψει πιθανών διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία

Σε μια μάλλον απέλπιδα προσπάθεια να εξασφαλίσει ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία βρίσκεται η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας και αντιπρόεδρος της Κομισιόν

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας © consilium.europa.eu

Σε μια μάλλον απέλπιδα προσπάθεια να εξασφαλίσει ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία βρίσκεται η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας και αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Κάγια Κάλας, μετά την απόφαση των Ευρωπαίων ηγετών να αναθέσουν τον συντονισμό της ευρωπαϊκής παρουσίας στις συνομιλίες σε ομάδα συμβούλων εθνικής ασφάλειας, αφήνοντας την ίδια εκτός του βασικού διαπραγματευτικού σχήματος.

Η εξέλιξη αναδεικνύει τις εσωτερικές ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή διπλωματία προκειμένου να διαμορφώσει ενιαία θέση απέναντι στις πρωτοβουλίες των ΗΠΑ για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, σημειώνει σε ρεπορτάζ – ανάλυσή του το Politico.

Η Κάγια Κάλας επιμένει ότι, βάσει των ευρωπαϊκών Συνθηκών, αποτελεί την κορυφαία εκπρόσωπο της ΕΕ σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Παράλληλα, έχει αναλάβει παρασκηνιακές πρωτοβουλίες για τη διαμόρφωση της εντολής της ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής ομάδας, επιχειρώντας να καθορίσει τις βασικές απαιτήσεις της Ευρώπης, τις παραχωρήσεις που θα πρέπει να ζητηθούν από τη Μόσχα και τις κόκκινες γραμμές που δεν μπορούν να ξεπεραστούν.

«Πάρτε τις Συνθήκες και διαβάστε τες», δήλωσε χαρακτηριστικά σε δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες, όταν ρωτήθηκε για την απουσία της από την ομάδα που θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη στις συνομιλίες. Όπως υπογράμμισε, η εξωτερική πολιτική και τα ζητήματα ασφάλειας εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του θεσμικού της ρόλου, προσθέτοντας ότι είναι έτοιμη να αναλάβει και διαπραγματευτικά καθήκοντα.

Η ομάδα των πέντε χωρών και ο αποκλεισμός της Κάλας

Έπειτα από εβδομάδες διαβουλεύσεων για το ποιος θα αναλάβει να εκπροσωπήσει την Ευρώπη στις συνομιλίες που πραγματοποιούνται με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα, στο Δουβλίνο, τη σύνθεση της ευρωπαϊκής ομάδας.

Σε αυτήν θα συμμετέχουν σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Πολωνία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η Κάγια Κάλας δεν περιλαμβάνεται στη συγκεκριμένη σύνθεση.

Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις στους κόλπους της ΕΕ. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Ισπανίας και της Λιθουανίας εξέφρασαν επιφυλάξεις κατά την προσέλευσή τους στη συνάντηση των Ευρωπαίων υπουργών Εξωτερικών στις Βρυξέλλες τη Δευτέρα.

«Η Ευρώπη χρειάζεται μία φωνή. Δεν μπορούμε να μιλάμε με 27 μικρόφωνα», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Κεστούτις Μπούντρις, ζητώντας σαφή εντολή και συγκεκριμένες διαδικασίες για τη διαμόρφωση κοινής ευρωπαϊκής θέσης.

Οι αιτίες του αποκλεισμού και η αναβάθμιση των εθνικών ηγετών

Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, ένας από τους λόγους για τους οποίους η Κάλας δεν συμμετέχει στην ομάδα είναι η κριτική που έχει ασκήσει κατά καιρούς στην κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ. Ορισμένοι θεωρούν ότι η στάση της ενδέχεται να δυσχεράνει τη διαχείριση των συνομιλιών με την Ουάσιγκτον.

Άλλοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η σύνθεση της ομάδας είναι συνειδητή επιλογή, καθώς οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται σε επίπεδο συμβούλων εθνικής ασφάλειας, οι οποίοι λογοδοτούν απευθείας στους ηγέτες των κρατών. Ενδεικτικό είναι ότι ούτε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έχει συμμετάσχει στους τελευταίους γύρους των συνομιλιών, ενώ απουσιάζει και ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ.

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή τάση, στο πλαίσιο της οποίας οι πρωθυπουργοί και οι πρόεδροι αναλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο σε ζητήματα που παραδοσιακά αποτελούσαν αντικείμενο των υπουργών Εξωτερικών.

«Πρόκειται για μια μεγάλη τάση που είναι δύσκολο να ανατραπεί», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, σημειώνοντας ότι η πρόκληση για την Κάλας και τους υπουργούς Εξωτερικών είναι να διατηρήσουν την επιρροή τους προσφέροντας στρατηγική και γεωπολιτική κατεύθυνση, ακόμη και όταν δεν συμμετέχουν απευθείας στις διαπραγματεύσεις.

Η ευρωπαϊκή διπλωματία ζητά συμμετοχή και όχι απλή ενημέρωση

Η ίδια η Κάλας ανέφερε μετά τη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών στις Βρυξέλλες ότι οι εκπρόσωποι των 27 κρατών-μελών επιθυμούν πιο άμεση συμμετοχή στις συνομιλίες για την Ουκρανία.

«Αυτό που είπαν πολλά κράτη-μέλη και πολλοί υπουργοί είναι ότι δεν θέλουν απλώς να ενημερώνονται για αυτές τις εξελίξεις. Θέλουν να συμμετέχουν στις συνομιλίες», σημείωσε.

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας αποκάλυψε επίσης ότι έχει ήδη προετοιμαστεί, σε συνεργασία με τους υπουργούς Εξωτερικών, ένα πλαίσιο με τις μέγιστες απαιτήσεις της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία. Το κείμενο περιλαμβάνει τις παραχωρήσεις που θα πρέπει να εξασφαλιστούν από τη Μόσχα προκειμένου να προχωρήσει η διαπραγματευτική διαδικασία.

Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, τις επόμενες εβδομάδες οι υπουργοί Εξωτερικών θα εργαστούν για την περαιτέρω επεξεργασία των απαιτήσεων, με στόχο τη διαμόρφωση μιας συγκεκριμένης ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής εντολής πριν από τον επόμενο γύρο συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι.

Ωστόσο, δεν είναι δεδομένο ότι η διαδικασία θα παραμείνει στα χέρια των υπουργών Εξωτερικών. Άλλοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι την τελική επεξεργασία της εντολής ενδέχεται να αναλάβουν οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των κρατών-μελών της ΕΕ, δηλαδή οι πρεσβευτές στις Βρυξέλλες.

Η μάχη αρμοδιοτήτων στις Βρυξέλλες και το μέλλον της ευρωπαϊκής διπλωματίας

Η απουσία της Κάλας από την ομάδα των διαπραγματεύσεων εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανακατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπό την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αναλάβει σε μεγάλο βαθμό πρωταγωνιστικό ρόλο τόσο στη διαχείριση του ουκρανικού ζητήματος όσο και στις σχέσεις της ΕΕ με το Ισραήλ. Στην τελευταία περίπτωση, η Επιτροπή έχει ουσιαστικά επεκτείνει την παρουσία της σε ένα πεδίο που παραδοσιακά ανήκε στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), η οποία βρίσκεται υπό την ευθύνη της Κάλας.

Επιπλέον, η γαλλογερμανική πρωτοβουλία για αναδιοργάνωση της ΕΥΕΔ, με πιθανή στενότερη ενσωμάτωσή της στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εντείνει τις ανησυχίες για περαιτέρω περιορισμό της αυτονομίας της ευρωπαϊκής διπλωματικής υπηρεσίας.

Από την πλευρά όσων συμμετέχουν στις συνομιλίες, πάντως, η εξήγηση είναι περισσότερο πρακτική: οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται σε επίπεδο συμβούλων εθνικής ασφάλειας και όχι υπουργών Εξωτερικών.

Το ζήτημα της συμμετοχής των Ευρωπαίων στις συνομιλίες για ειρήνευση στην Ουκρανία, πάντως, δεν έχει κλείσει. Αμερικανοί απεσταλμένοι ανέφεραν την προηγούμενη εβδομάδα ότι η Ρωσία εμφανίζεται διατεθειμένη να επιτρέψει την παρουσία Ευρωπαίων στη διαδικασία, ωστόσο, το Κρεμλίνο διευκρίνισε τη Δευτέρα ότι δεν έχει επιτευχθεί καμία τέτοια συμφωνία.