Επιφυλακτικοί απέναντι στις πραγματικές προθέσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίζονται Ευρωπαίοι διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι, παρά την επανεκκίνηση των ειρηνευτικών συνομιλιών για την Ουκρανία υπό αμερικανική διαμεσολάβηση. Η εκτίμησή τους είναι ότι ο Ρώσος πρόεδρος δεν επιδιώκει πραγματικά τον τερματισμό του πολέμου, αλλά ενδέχεται να χρησιμοποιεί τις διαπραγματεύσεις για να διατηρεί ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας με τον Ντόναλντ Τραμπ, ενώ συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Όπως μεταδίδει το Politico οι αμφιβολίες αυτές διατυπώνονται τόσο δημόσια όσο και σε ιδιωτικές συνομιλίες, ακόμη και από ορισμένους εκπροσώπους που έχουν επιλεγεί για να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις εκ μέρους της Ευρώπης. Οι επαφές στο Άμπου Ντάμπι την περασμένη εβδομάδα, με τη συμμετοχή ΗΠΑ, Ουκρανίας και Ρωσίας, δεν δημιούργησαν ιδιαίτερες προσδοκίες για ουσιαστική πρόοδο. Αντιθέτως, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η διαδικασία μπορεί να οδηγηθεί εκ νέου σε αδιέξοδο, ενώ δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία για τον επόμενο γύρο απευθείας συνομιλιών.
Η ευρωπαϊκή επιμονή στη συμμετοχή στη διπλωματική διαδικασία συνδέεται και με τον φόβο ότι, εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν, ο Τραμπ μπορεί να επιδιώξει μια απευθείας συμφωνία με τον Πούτιν, αφήνοντας εκτός τόσο την Ευρώπη όσο και την Ουκρανία.
«Ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται αυτή τη στιγμή για εκεχειρία ή ειρήνη. Πιστεύει ότι έχει περισσότερα να κερδίσει συνεχίζοντας τον πόλεμο παρά συμφωνώντας σε κατάπαυση του πυρός. Αυτό είναι το θεμελιώδες πρόβλημα», δήλωσε ο Φρέντρικ Βέσλαου, ανώτερος αναλυτής πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR).
Η σκληρή στάση της Μόσχας και το αδιέξοδο στο Άμπου Ντάμπι
Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες ενισχύονται από τη συνέχιση των ρωσικών επιθέσεων κατά των ουκρανικών υποδομών. Τις τελευταίες εβδομάδες, η Μόσχα έχει εντείνει τους βομβαρδισμούς σε ενεργειακά και υδροδοτικά δίκτυα, ενώ έπληξε και δύο σημαντικές γέφυρες στο Κίεβο. Η Ουκρανία, από την πλευρά της, συνεχίζει τις επιθέσεις σε στόχους βαθιά μέσα στη Ρωσία, προκαλώντας ζημιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και υποδομές, κινήσεις που έχουν προκαλέσει τη δυσαρέσκεια της Ουάσιγκτον.
Στο Άμπου Ντάμπι, οι αντιπροσωπείες της Ρωσίας και της Ουκρανίας συναντήθηκαν για δύο ημέρες με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Τραμπ, και Στιβ Γουίτκοφ. Επρόκειτο για τις πρώτες συνομιλίες αυτού του τύπου από τον Φεβρουάριο.
Το βασικό αποτέλεσμα ήταν η δέσμευση των δύο πλευρών για ανταλλαγή αιχμαλώτων, χωρίς να έχουν οριστικοποιηθεί ακόμη οι λεπτομέρειες. Πέρα από αυτό, δεν καταγράφηκε ουσιαστική πρόοδος, καθώς, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, η ρωσική πλευρά δεν έδειξε διάθεση να υποχωρήσει από τις θέσεις της.
«Οι τελευταίες συνομιλίες με τους Αμερικανούς απεσταλμένους κατέστησαν σαφές ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν θέλει να διαπραγματευτεί», ανέφερε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σε ανάρτησή του στις 14 Νοεμβρίου. Όπως υποστήριξε, η Μόσχα ποντάρει στην εξάντληση της Ουκρανίας, εντείνοντας τις επιθέσεις κατά αμάχων και επιχειρώντας να αφήσει τη χώρα χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης υποστήριξε επίσης ότι η Ουκρανία έχει αποδείξει επανειλημμένα πως επιδιώκει την ειρήνη, ενώ η Ρωσία απορρίπτει τις προτάσεις για πλήρη ή μερική κατάπαυση του πυρός. «Η Ρωσία θα μπορούσε να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο σήμερα», σημείωσε.
Ανάλογη είναι η εκτίμηση Γερμανού διπλωμάτη, ο οποίος δήλωσε στο Politico, υπό καθεστώς ανωνυμίας, ότι η Μόσχα συμμετέχει στις συνομιλίες επειδή χρειάζεται μια συμφωνία με τον Τραμπ, χωρίς όμως να επιδιώκει πραγματικά διαπραγματευτική λύση. «Οι Ρώσοι θέλουν να κερδίσουν τον πόλεμο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Ευρώπη διεκδικεί θέση στο τραπέζι
Παρά τις επιφυλάξεις, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να εξασφαλίσουν ενεργό ρόλο στην επόμενη φάση των συνομιλιών. Αξιωματούχοι από τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Βρετανία και την Ιταλία, καθώς και εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μετέβησαν στον Περσικό Κόλπο για να συντονιστούν με την αμερικανική και την ουκρανική πλευρά, χωρίς ωστόσο να συμμετάσχουν στις απευθείας διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία.
Οι Κούσνερ και Γουίτκοφ επισκέφθηκαν στη συνέχεια τη Μόσχα, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη συγκατάθεση του Πούτιν για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στον επόμενο γύρο. Η Ρωσία επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να θέσει στο τραπέζι την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας ως μέρος μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας.
Παρότι η αμερικανική πλευρά θεώρησε ότι ο Ρώσος πρόεδρος αποδέχθηκε την ευρωπαϊκή συμμετοχή, το Κρεμλίνο αμφισβήτησε στη συνέχεια αυτή την εκτίμηση. Παράλληλα, η Μόσχα κατηγορεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι υπονομεύουν την ειρηνευτική διαδικασία, συνεχίζοντας να στηρίζουν το Κίεβο.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν συμφωνήσει ότι πέντε χώρες, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών στις Βρυξέλλες, θα αναλάβουν την εκπροσώπηση της ηπείρου, εφόσον προσκληθούν στις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, οι επιφυλάξεις παραμένουν έντονες, ιδιαίτερα απέναντι στις ρωσικές απαιτήσεις για το μέλλον του ΝΑΤΟ.
Το ΝΑΤΟ και η ευρωπαϊκή ασφάλεια στο επίκεντρο
Η προοπτική να συζητηθεί η αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης προκαλεί πρόσθετη ανησυχία. Η Ρωσία επιδιώκει να ανατρέψει τις συνέπειες της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ και να διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο ασφαλείας που θα εξυπηρετεί τις δικές της επιδιώξεις.
Οι ανησυχίες εντείνονται και ενόψει των επαφών του Τραμπ με τον Πούτιν και τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι οι τρεις ηγέτες μπορεί να συζητήσουν το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας χωρίς τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
«Χρειαζόμαστε την αμερικανική εμπλοκή, διαφορετικά δεν θα μπορέσουμε να τερματίσουμε τον πόλεμο. Πρέπει, όμως, να είμαστε βέβαιοι ότι η πίεση θα ασκηθεί στη Ρωσία και όχι στην Ουκρανία», ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας, Έσπεν Μπαρθ Άιντε, ξεκαθάρισε ότι υπάρχουν ζητήματα τα οποία η Ευρώπη δεν μπορεί να αποδεχθεί ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τη Μόσχα. «Η ανάπτυξη δυνάμεων του ΝΑΤΟ σε χώρες-μέλη της Συμμαχίας, για παράδειγμα, δεν είναι ένα ζήτημα που πρέπει να συζητηθεί με τη Ρωσία», δήλωσε.
Οι σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες συμμερίζονται αυτή τη θέση, θεωρώντας ότι το μέλλον της Συμμαχίας, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας από το 1949, δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ρωσικών πιέσεων.
Έτσι, για αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η συμμετοχή στις συνομιλίες δεν συνδέεται πλέον μόνο με την προοπτική επίτευξης ειρήνης, αλλά και με την ανάγκη να αποτρέψουν μια συμφωνία που θα διαμορφώσει το μέλλον της ηπείρου χωρίς τη δική τους παρουσία.
Όπως εκτιμά ο Φρέντρικ Βέσλαου του ECFR, Ευρωπαίοι και Ουκρανοί προσπαθούν να εμφανίζονται εποικοδομητικοί απέναντι στην αμερικανική πλευρά, ώστε να μη διακινδυνεύσουν τη στήριξη του Τραμπ. Στόχος τους είναι, εάν οι διαπραγματεύσεις καταρρεύσουν, η Ουάσιγκτον να αποδώσει την ευθύνη στη Μόσχα και όχι στο Κίεβο ή στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
