Η «Καθαρά Δευτέρα» πέρα από την καλύτερη αφορμή για απόδραση, σηματοδοτεί και την έναρξη της Σαρακοστής. Οι εκδρομείς ψάχνουν τον επόμενο προορισμό εκτός της πόλης για να πετάξουν χαρταετό και να γιορτάσουν τα Κούλουμα, ενώ το τραπέζι στρώνεται με όλα τα παραδοσιακά σαρακοστιανά εδέσματα, με κυρίαρχο την λαγάνα.
Το παραδοσιακό έθιμο της λαγάνας τη Καθαρά Δευτέρα
Η λαγάνα δεν είναι απλώς το συνοδευτικό έδεσμα της Καθαράς Δευτέρας, αλλά ένας ισχυρός συμβολισμός πνευματικής κάθαρσης που γεφυρώνει την παράδοση με τη βιβλική ιστορία. Ως άζυμος άρτος, παρασκευασμένος παραδοσιακά χωρίς προζύμι, σηματοδοτεί την ταπεινή αφετηρία της Μεγάλης Σαρακοστής, ανακαλώντας στη μνήμη τη νύχτα της Εξόδου των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.
Σύμφωνα με τις γραφές, οι Ισραηλίτες, υπό την καθοδήγηση του Μωυσή, κατανάλωσαν άζυμα ψωμιά στην έρημο, μια πρακτική που αργότερα καθιερώθηκε από τον Μωσαϊκό Νόμο για τις ημέρες του Πάσχα. Σήμερα, η παρουσία της λαγάνας στο νηστίσιμο ελληνικό τραπέζι λειτουργεί ως ένας ζωντανός συνδετικός κρίκος με το παρελθόν, υπενθυμίζοντας την πορεία προς την πνευματική ελευθερία.
Η παράδοση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα
Η ιστορία της λαγάνας ξετυλίγεται από την αρχαιότητα, με τις ρίζες της να αποτυπώνονται σε πολλά αρχαία κείμενα, όπως σε έργα του Αριστοφάνη και του Οράτιου. Αμφότεροι χαρακτηρίζουν την λαγάνα ως μία απλή και φτωχή τροφή. Στις «Εκκλησιάζουσες» ο Αριστοφάνης λέει την φράση «Λαγάνα πέττεται», ενώ ο Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει τη λαγάνα ως «Το γλύκισμα των φτωχών».
Στην Ελλάδα, η λαγάνα συνδέθηκε με τη Σαρακοστή και ειδικά με την Καθαρά Δευτέρα, όπου καταναλώνεται παραδοσιακά ως νηστίσιμη τροφή. Η ονομασία «Καθαρά» προέρχεται από το έθιμο καθαρισμού των σκευών και της οικίας από τις νοικοκυρές, πριν από την έναρξη της νηστείας.
Ο αρτοποιός την φτιάχνει τραγανή, συχνά πασπαλισμένη με σουσάμι, και η κατανάλωσή της συνοδεύεται από ελιές, ταραμά και χαλβά, συμβολίζοντας την καθαρότητα και την παράδοση. Η λαγάνα αποτελεί ζωντανό κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, που συνδέει θρησκευτικά και γαστρονομικά έθιμα.
