Στο επίκεντρο ενός καινοτόμου ευρωπαϊκού προγράμματος, το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Horizon Europe) και συντονίζεται από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (Εργαστήριο Υγειονομικής Τεχνολογίας), τίθεται η Σκιάθος, με στόχο την αντιμετώπιση κρίσιμων προκλήσεων, όπως η λειψυδρία, οι δασικές πυρκαγιές και οι πλημμύρες.
Στο πρόγραμμα αυτό συμμετέχουν επίσης ως εταίροι του έργου ο Δήμος Σκιάθου, η ΔΕΥΑ Σκιάθου, ο Δήμος Δυτικής Λέσβου και η περιβαλλοντική εταιρία HYDRASPIS. Πρόκειται για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «NURISH», το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης σε αγροτικές και μικρές αστικές κοινότητες μέσω της εφαρμογής μετασχηματιστικών λύσεων βασισμένων στη φύση. Το πρόγραμμα υποστηρίζει το μακροπρόθεσμο όραμα της ΕΕ για ισχυρότερες, συνδεδεμένες, ανθεκτικές και ευημερούσες αγροτικές περιοχές έως το 2040, συμβάλλοντας στη χωρική συνοχή, την καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την αναβάθμιση υποδομών και τη βιώσιμη γεωργία.
Στο πλαίσιο αυτό, η Σκιάθος θα αποτελέσει έναν από τους βασικούς κόμβους ανθεκτικότητας στην Ευρώπη, μαζί με αντίστοιχες περιοχές στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Φινλανδία και την Κύπρο. Οι παρεμβάσεις, που θα υλοποιηθούν από το ΕΜΠ στο νησί, αφορούν, μεταξύ άλλων, στην περιβαλλοντικά ορθή και ενεργειακά χαμηλού αποτυπώματος επεξεργασία αστικών λυμάτων, καθώς και στη διοχέτευση νερού για πυρασφάλεια αλλά και για αγροτική χρήση μέσω της συλλογής και αποθήκευσής του από όμβρια ύδατα και ρέματα.
Το ερευνητικό έργο αναπτύσσεται σε δύο βασικούς άξονες, δίνοντας έμφαση στην πυρασφάλεια και στον σχεδιασμό συστημάτων που θα εξασφαλίζουν νερό για την πυρόσβεση -που θα πληροί συγκεκριμένες προδιαγραφές- ενισχύοντας την επιχειρησιακή ετοιμότητα του νησιού σε περιόδους αυξημένου κινδύνου.
Οι παρεμβάσεις που περιλαμβάνει το έργο: «Λύσεις βασισμένες στη φύση»
Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, συντονιστής του έργου και μέλος του Εργαστηρίου Υγειονομικής Τεχνολογίας, Συμεών Μαλαμής, το έργο περιλαμβάνει τρεις παρεμβάσεις: τη διαχείριση και επεξεργασία λυμάτων, τη διοχέτευση μικρού μέρους της απορροής ρέματος για χρήση στην πυρασφάλεια και την αξιοποίηση πλημμυρικών απορροών με στόχο τη μείωση των πλημμυρικών φαινομένων, αλλά και την αποθήκευση νερού, το οποίο θα μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιείται τόσο για την πυρόσβεση όσο και για αγροτική χρήση.
Σύμφωνα με τον κ. Μαλαμή, είναι η πρώτη φορά που θα υλοποιηθεί μια τέτοια εφαρμογή φυσικού συστήματος για τη διοχέτευση νερού για πυρασφάλεια. «Θα εφαρμόσουμε τη λεγόμενη τεχνολογία των περατών τάφρων», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Για τη Σκιάθο, όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δήμαρχος του νησιού, Θεόδωρος Τζούμας, η διαχείριση των πόρων και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί βασική προτεραιότητα. «Η Σκιάθος είναι ένα νησί που η φύση κυριαρχεί παντού. Και εκτός του ότι είναι μοναδικό νησί λόγω της ομορφιάς του, τα 2/3 της είναι χαρακτηρισμένα ως αισθητικό δάσος, με προεδρικό διάταγμα του 1978. Μόνο 12 τέτοιες περιοχές έχουμε σε όλη τη χώρα», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Τζούμας και προσθέτει ότι καθοριστικός παράγοντας είναι και η εύρυθμη λειτουργία των δικτύων του νησιού.
«Μέσα από το πρόγραμμα αυτό μας δίνεται η δυνατότητα της επαναχρησιμοποίησης των επεξεργασμένων λυμάτων και των πλημμυρικών απορροών και για τη γεωργία αλλά και για την πυρασφάλεια», επισημαίνει και σημειώνει ότι το συγκεκριμένο έργο αποτελεί πρόκληση και αναμένουν με αγωνία τα αποτελέσματά του, ενώ, όπως τονίζει ο κ. Τζούμας, τα δύο σημεία όπου αναμένεται να εφαρμοστεί είναι οι Κουκουναριές και οι Στήλες στην περιοχή Ασέληνος.
Ο κ. Μαλαμής, περιγράφοντας τη μεθοδολογία που θα ακολουθηθεί για την παρέμβαση που σχετίζεται με τη διοχέτευση μικρού μέρους της απορροής ρέματος για χρήση στην πυρασφάλεια και την αξιοποίηση πλημμυρικών απορροών, επισημαίνει ότι θα αναπτυχθεί η τεχνολογία των περατών τάφρων.
«Φανταστείτε μια λεπτή λωρίδα γης η οποία σκάβεται σε μικρό βάθος και τοποθετείται κατάλληλη μόνωση και στραγγιστικός αγωγός στον πυθμένα της. Το νερό θα στραγγίζει και θα απορρέει μέσω διαπερατού, αδρανούς πληρωτικού υλικού, όπως είναι το χαλίκι. Αυτή η παρέμβαση πρέπει να γίνει σε κατάλληλα σημεία όπου παρατηρούνται πλημμυρικά φαινόμενα. Μέρος του πλημμυρικού όγκου του νερού παροχετεύεται στο στραγγιστικό αυτό κανάλι με αποτέλεσμα να μειώνεται η σφοδρότητα του φαινομένου. Το νερό αυτό που εκτρέπεται, χρησιμοποιώντας αυτό το σύστημα αποστράγγισης, αποθηκεύεται σε ειδικές δεξαμενές την υγρή περίοδο, έτσι ώστε να είναι διαθέσιμο για νερό πυρόσβεσης», εξηγεί και προσθέτει ότι το νερό αυτό θα πρέπει να πληροί και συγκεκριμένες προδιαγραφές που χρειάζεται, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί από ένα πυροσβεστικό σε περίπτωση πυρκαγιάς.
«Θα πρέπει η ποιότητα του νερού να είναι τέτοια, ώστε να μη συσσωρεύονται στερεά μέσα στη δεξαμενή αποθήκευσης ούτε να δημιουργούνται άλγη. Αυτά είναι ζητήματα προς διερεύνηση, ωστόσο, θα έχουμε τη δυνατότητα να βάλουμε και κάποια φίλτρα για να αναβαθμίσουμε την ποιότητα του νερού, όπου και αν αυτό χρειαστεί», επισημαίνει.
Όσον αφορά στον άλλον άξονα του έργου, ο κ. Μαλαμής τονίζει ότι πρόκειται για μία παρέμβαση «καθαρισμού αστικών λυμάτων» με ένα καινοτόμο σύστημα, το οποίο συνδυάζει τεχνητούς υγροβιότοπους μαζί με φωτοβολταϊκά.
«Ουσιαστικά, εφαρμόζουμε ένα φυσικό σύστημα επεξεργασίας, τους λεγόμενους τεχνητούς υγροβιότοπους που τους έχουμε εφαρμόσει με μεγάλη επιτυχία και αλλού, όπως στη Δυτική Λέσβο στην Άντισσα, όπου έχουμε αναπτύξει ένα κυκλικό σύστημα διαχείρισης λυμάτων σε πλήρη κλίμακα για ένα χωριό 800 κατοίκων. Εκεί χρησιμοποιούμε τεχνητούς υγροβιότοπους για να επεξεργαστούμε τα λύματα και να παράξουμε ανακτημένο νερό, το οποίο χρησιμοποιείται για άρδευση σε καλλιέργειες. Εδώ, στη Σκιάθο, υπάρχει μία πρόσθετη καινοτομία. Συνδυάζουμε τεχνητούς υγροβιότοπους μαζί με φωτοβολταϊκά για να αναπτύξουμε ένα ενεργειακά αυτόνομο σύστημα επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης λυμάτων», αναφέρει ο κ. Μαλαμής στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι όλες αυτές οι λύσεις, δηλαδή, τόσο οι τεχνητοί υγροβιότοποι όσο και οι περατές τάφροι, είναι λύσεις βασισμένες στη φύση, οι λεγόμενες nature-based solutions (NBS).
Σύμφωνα με τον κ. Μαλαμή, ιδιαίτερη έμφαση χρειάζεται να δοθεί στο γεγονός ότι αυτές οι παρεμβάσεις θα υλοποιηθούν στο πεδίο, δεν θα μείνουν δηλαδή σε θεωρητικό επίπεδο. Όπως τονίζει, αυτό που τους ενδιαφέρει είναι οι εφαρμογές αυτές να γίνονται σε περιοχές που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένα προβλήματα.
«Και το θέμα της λειψυδρίας, αλλά και των πυρκαγιών είναι κάτι το οποίο είναι σημαντικό στη Σκιάθο. Έχουμε υλοποιήσει αρκετές άλλες εφαρμογές σε πληθώρα νησιών, στη Μυτιλήνη, στη Μύκονο, στην Τήνο, στη Σίφνο. Εξετάζουμε παρεμβάσεις σε νησιά όπου οι ανάγκες είναι έντονες το καλοκαίρι, καθώς λόγω της αύξησης του τουρισμού οι υποδομές πιέζονται πάρα πολύ στην ύδρευση, στην παροχή του αγροτικού νερού, και στην αποχέτευση. Παράλληλα, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να εκδηλωθούν φαινόμενα, όπως πυρκαγιές που μπορούν να προκαλέσουν ζημιά στις υφιστάμενες υποδομές. Με γνώμονα αυτό το τρίπτυχο, επιλέξαμε το νησί της Σκιάθου. Για μένα, είναι πάρα πολύ σημαντικό να τις υιοθετούν αυτές τις λύσεις οι τοπικοί φορείς, ώστε να είναι ώριμες οι συνθήκες για να μπορούμε να τις εφαρμόσουμε. Ακόμη, στοχεύουμε οι καινοτόμες αυτές λύσεις να γίνουν μέρος της συνείδησης των πολιτών», σημειώνει ο κ. Μαλαμής. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι τέτοιου είδους λύσεις τις έχει εφαρμόσει το εργαστήριό τους, με κάποιες παραλλαγές, και σε άλλες περιοχές στην Ελλάδα, σε αγροτικές περιοχές χωρίς πυκνό αστικό ιστό.
«Επομένως, είναι λύσεις που έχουμε δοκιμάσει. Ο ρόλος μας είναι να αποδείξουμε ότι αυτές οι λύσεις μπορούν να υλοποιηθούν και λειτουργήσουν αποδοτικά σε πραγματικές συνθήκες στο πεδίο. Έπειτα, οι τοπικοί φορείς και οι περιφέρειες οφείλουν να εφαρμόσουν τέτοια συστήματα και σε άλλες περιοχές κάνοντας χρήση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων», καταλήγει.
Για τον δήμαρχο Σκιάθου, Θ. Τζούμα, το καινοτόμο στοιχείο του προγράμματος είναι ότι θα αποκτήσουν μία τεχνογνωσία μετά την ολοκλήρωσή του, την οποία θα μπορούν να την αναπαράξουν και σε πιο μεγάλη κλίμακα. Ειδικά για τη Σκιάθο, όπως επισημαίνει ο κ. Τζούμας, τέτοιες παρεμβάσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς πρόκειται για ένα νησί με πολύ πράσινο και ιστορικό σε πυρκαγιές και πλημμύρες.
«Επιπλέον, έχουμε και έναν πληθυσμό, ο οποίος μεταβάλλεται. Από 5.000 που είμαστε το χειμώνα, φτάνουμε στους 55-60.000 το καλοκαίρι», τονίζει ο κ. Τζούμας, ενώ αναφέρει και άλλες δράσεις που πραγματοποιούνται στο νησί, όπως ένα σχέδιο που έχει εκπονηθεί σε συνεργασία με την ομάδα του καθηγητή του ΕΚΠΑ, Ευθύμη Λέκκα, για τη διαχείριση κρίσεων από καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές και αφορά τόσο στους ντόπιους όσο και στους επισκέπτες, καθώς και ένα πρόγραμμα που υλοποιείται από τον Κόμβο Κλιματικής Αλλαγής και το ΕΛΙΑΜΕΠ, προκειμένου στις αρχές Ιουνίου, φέτος, ο δήμος Σκιάθου να είναι ένας από τους πρώτους δήμους με σχέδιο ανθεκτικότητας για την κλιματική κρίση.
«Για εμάς, είναι προτεραιότητα οι δράσεις που αφορούν την προστασία του ανθρώπου και της φύσης. Οπότε στην κατεύθυνση αυτή συμφωνήσαμε να γίνει και αυτό το πρόγραμμα στην Σκιάθο», υπογραμμίζει ο κ. Τζούμας, ευχαριστώντας το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, αλλά και τον ερευνητή του εργαστηρίου Δρ. Χάρη Νάζο, ο οποίος κατάγεται από τη Σκιάθο, συμμετέχει ενεργά στο έργο και πρότεινε τη συμμετοχή του νησιού στο πρόγραμμα.
Όσον αφορά στο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του προγράμματος «NURISH», ο κ. Μαλαμής υπολογίζει μέχρι το τέλος του έτους να έχει γίνει ο πλήρης σχεδιασμός των λύσεων, ώστε μέσα στο 2027 να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα.
