Δύσκολα θα εντοπίσει κάποιος μια μεγάλη ιδιωτικοποίηση ή μια μεγάλη κρατική δουλειά, σε υπουργείο ή σε κρατικές επιχειρήσεις (ΔΕΚΟ), στην οποία δεν θα έχει επικρατήσει ή δεν θα συμμετέχει ο όμιλος του κ. Δημήτρη Κοπελούζου. Από την παραχώρηση του αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος» και τα τα 14 μεγαλύτερα περιφερειακά αεροδρόμια της χώρας μέχρι την ιδιωτικοποίηση του ΔΕΣΦΑ και την προμήθεια νέων ηλεκτροκίνητων λεωφορείων για τον Οργανισμό Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών (ΟΑΣΑ), ο όμιλος Κοπελούζου είναι σχεδόν πάντα ο νικητής. Και πάντα έχει τον κατάλληλο διεθνή συνέταιρο για μια ιδιωτικοποίηση ή τον κατάλληλο ξένο προμηθευτή για μια μεγάλη προμήθεια όπως οι ψηφιακοί μετρητές του ΔΕΔΔΗΕ ή τα λεωφορεία του ΟΑΣΑ. Μάλιστα οι ανταγωνιστές του γνωρίζουν πως ο κ. Κοπελούζος σπανίως κατεβαίνει σε διαγωνισμός που δεν κερδίζει! Συνεπώς όταν τον βλέπουν μπροστά τους σε μια διαγωνιστική διαδικασία γνωρίζουν πως έχουν δύο επιλογές: ή να συνεταιριστούν μαζί του ή να χάσουν! Τις περισσότερες φορές τουλάχιστον. Σήμερα, πάντως, αρκετοί αναρωτιούνται για πόσο καιρό μπορεί να συνεχιστεί αυτή η στρατηγική με δεδομένο το τέλος των μεγάλων ιδιωτικοποιήσεων και παραχωρήσεων.
Το μοντέλο είναι γνωστό. Η επιχειρηματική στρατηγική του Δημ. Κοπελούζου στηρίχθηκε συστηματικά στις διεθνείς συμπράξεις: Gazprom, Enel, Fraport, Snam, Enagás, Fluxys, China Energy και Yutong συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους συνεργάτες του ομίλου. Το μοντέλο ήταν συνήθως η αρχική ανάπτυξη ενός έργου ή μιας ιδιωτικοποίησης, η προσέλκυση ισχυρών ξένων εταίρων, η διατήρηση μειοψηφικού ποσοστού ή, όταν ωρίμαζε η επένδυση, η πώλησή της και η επανεπένδυση των κεφαλαίων σε μια άλλη ιδιωτικοποίηση ή έργο.
Εντυπωσιακή είναι και η ευελιξία που έχει δείξει τις τελευταίες δεκαετίες ο γνωστός επιχειρηματίας. Ενώ ήταν επί χρόνια ο στενότερος συνεργάτης της ρωσικής Gazprom στην Ελλάδα (και από τους ισχυρούς υποστηρικτές του περίφημου αγωγού πετρελαίου Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη που ματαιώθηκε με αμερικανική παρέμβαση, όπως λέγεται), στη συνέχεια πρωτοστάτησε στην κατασκευή του πλωτού τερματικού σταθμού αεριοποίησης (FSRU) φυσικού αερίου στην Αλεξανδρούπολη που στηρίζει τα σχέδια για είσοδο αμερικανικού LNG στη Νότια και Κεντρική Ευρώπη. Μάλιστα ο όμιλος σχεδιάζει και δεύτερο FSRU στην Αλεξανδρούπολη χωρίς μέχρι σήμερα να έχει προχωρήσει αρκετά.
Ταυτόχρονα ο όμιλος έχει και πολύ ισχυρή παρουσία στις κατασκευές μέσω της θυγατρικής REDEX η οποία ειδικεύεται στα ιδιωτικά οικοδομικά έργα, στα βιομηχανικά έργα και σε άλλους τομείς όπως η διαχείριση ακινήτων, κ.α. με κύκλο εργασιών που κινείται μεταξύ 70 και 90 εκατομμυρίων ευρώ το χρόνο.
Οι ιδιωτικοποιήσεις και οι κρατικές συμβάσεις
Η σχέση του ομίλου Κοπελούζου με το Δημόσιο δεν αποτυπώνεται σε μία ενιαία κατηγορία συναλλαγών. Περιλαμβάνει συμβάσεις προμηθειών και κατασκευών με κρατικές επιχειρήσεις, παραχωρήσεις δημόσιων υποδομών, συμμετοχή σε ιδιωτικοποιήσεις, εταιρικές συμπράξεις με επιχειρήσεις που ελέγχονται από το Δημόσιο, αλλά και προσφορές σε κρατικούς διαγωνισμούς που δεν κατέληξαν σε σύμβαση.
Την πλέον μακροχρόνια σχέση διαθέτει ο όμιλος με τον ΟΣΕ (σήμερα Σιδηρόδρομοι Ελλάδος) αφού πριν από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ξεκίνησε με τις τηλεπικοινωνίες της σιδηροδρομικής γραμμής Αθήνα-Θεσσαλονίκη και επεκτάθηκε σε ηλεκτροκίνηση και σηματοδότηση. Η επίσημη ιστορία του ομίλου αναφέρει ότι ακολούθησαν «πολλά αντίστοιχα έργα», χωρίς όμως να δημοσιεύει πλήρη κατάλογο συμβάσεων, ημερομηνιών και τιμημάτων. Η σχέση διατηρείται και σήμερα μέσω θυγατρικών του πρώην ΟΣΕ. Τον Νοέμβριο του 2022 η κοινοπραξία Hellenic Train – Damco κατέθεσε τη μοναδική προσφορά για την παραχώρηση του Εμπορευματικού Σιδηροδρομικού Σταθμού και Σταθμού Διαλογής σε ακίνητο περίπου 1.450 στρεμμάτων του πρώην ΟΣΕ στον Ασπρόπυργο. Ο παραχωρησιούχος προβλέπεται να αναλάβει την ολοκλήρωση των κατασκευών, την εγκατάσταση εξοπλισμού και τη λειτουργία του κέντρου για 30 χρόνια. Το εκτιμώμενο κόστος είχε προσδιοριστεί στα 561,04 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ ή περίπου 696 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ. Η αρχική προσφορά καταγράφηκε ως η μοναδική χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Η σχέση με τη ΔΕΗ αποτελεί τον δεύτερο πιο σταθερό άξονα κρατικών συμβάσεων του ομίλου. Στο όριο της τριακονταετίας βρίσκεται η κατασκευή του ΑΗΣ Μελίτης στη Φλώρινα, ισχύος 330 MW, η οποία άρχισε το 1998. Ακολούθησαν πολυάριθμες συμβάσεις προμήθειας, εγκατάστασης, συντήρησης και ενοικίασης ηλεκτροπαραγωγών ζευγών. Η Damco Energy δηλώνει συνολική ισχύ μισθωμένων μονάδων άνω των 600 MW και περισσότερες από δέκα μονάδες βάσης στα ελληνικά νησιά.
Το 2018–2019 η Damco συμμετείχε, μαζί με την κινεζική Beijing Guohua, στη διαδικασία πώλησης των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ στη Μελίτη και τη Μεγαλόπολη. Η κοινοπραξία εκδήλωσε ενδιαφέρον και στον πρώτο διαγωνισμό υπέβαλε προσφορά για τη Μελίτη, η οποία κρίθηκε χαμηλή και δεν έγινε δεκτή. Η επαναληπτική διαδικασία απέβη επίσης άγονη.
Τον Σεπτέμβριο του 2024 η ΔΕΗ συμφώνησε να αποκτήσει από τους ομίλους Κοπελούζου και Σαμαρά χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ 66,6 MW σε λειτουργία, με επιχειρηματική αξία 111 εκατ. ευρώ, καθώς και έργα υπό ανάπτυξη συνολικής ισχύος έως 1,7 GW έναντι 106 εκατ. ευρώ. Παράλληλα απέκτησε από την Damco Energy το 20% της Ηλεκτροπαραγωγής Αλεξανδρούπολης έναντι 27 εκατ. ευρώ. Με τη συναλλαγή η συμμετοχή της ΔΕΗ στην υπό ανάπτυξη μονάδα φυσικού αερίου των 840 MW αυξήθηκε από 51% σε 71%, ενώ η ΔΕΠΑ Εμπορίας διατήρησε το 29%.
Η κυριαρχία στα ελληνικά αεροδρόμια με ισχυρούς ξένους
Το 2013 ο όμιλος συμμετείχε μέσω του κ. Χρήστου Κοπελούζου στο ελληνοτσεχικό σχήμα Emma Delta, το οποίο απέκτησε από το ΤΑΙΠΕΔ το εναπομείναν 33% του ΟΠΑΠ. Το συνολικό τίμημα ανήλθε σε 652 εκατ. ευρώ. Η Emma Delta ήταν η μόνη προσφέρουσα στο τελικό στάδιο και βελτίωσε την αρχική της προσφορά ύστερα από σχετικό αίτημα του ΤΑΙΠΕΔ. Στη συνέχεια υπήρξαν μετοχικές αλλαγές στην Allwyn χωρίς να είναι γνωστό αν σήμερα ο όμιλος διατηρεί μικρό ποσοστό ή όχι.
Το 2001 η οικογένεια Κοπελούζου απέκτησε 5% της εταιρείας του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών. Δεν συμμετείχε στην αρχική σύμβαση του 1995, αλλά εισήλθε στο μετοχικό σχήμα όταν το αεροδρόμιο τέθηκε σε λειτουργία. Το 2019 παρατάθηκε κατά 20 χρόνια, έως το 2046, η παραχώρηση του ΔΑΑ. Από τον Φεβρουάριο του 2024 η εταιρεία είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Πολύ μεγαλύτερη ήταν η συμμετοχή στην παραχώρηση των 14 περιφερειακών αεροδρομίων. Η κοινοπραξία Fraport–Κοπελούζου ανακηρύχθηκε προτιμητέος επενδυτής το 2014 και υπέγραψε με το ΤΑΙΠΕΔ τον Δεκέμβριο του 2015. Η 40ετής παραχώρηση άρχισε τον Απρίλιο του 2017. Η Fraport AG κατείχε αρχικά το 73,4% της Fraport Greece και ο όμιλος Κοπελούζου το 26,6%. Σήμερα το ποσοστό του τελευταίου έχει περιοριστεί στο 25% καθώς το 10% ελέγχεται πλέον από την Blackrock.
Το 2018 η κοινοπραξία Senfluga των Snam, Enagás και Fluxys απέκτησε το 66% του ΔΕΣΦΑ. Η Damco Energy δεν συμμετείχε ως αρχικός επιτυχών πλειοδότης. Το 2019 εισήλθε εκ των υστέρων στη Senfluga, αποκτώντας 10% της εταιρείας που κατείχε το 66% του Διαχειριστή. Η έμμεση οικονομική συμμετοχή του ομίλου στον ΔΕΣΦΑ αντιστοιχούσε έτσι σε 6,6%. Στη συνέχεια μεταβίβασε το ποσοστό του.
Το 2002 ο όμιλος υπέγραψε τη σύμβαση παραχώρησης της Μαρίνας Ζέας, σύμφωνα με την επίσημη εταιρική αναδρομή. Η περίπτωση εντάσσεται στις πρώτες κινήσεις του προς τις μακροχρόνιες συμβάσεις εκμετάλλευσης δημόσιων υποδομών, αν και στις διαθέσιμες εταιρικές πηγές δεν δημοσιεύονται αναλυτικά το τίμημα και η μετοχική διάρθρωση της αρχικής παραχώρησης. Σήμερα η μαρίνα ανήκει στον όμιλο D-Marine. Αντίθετα, η προσπάθεια συμμετοχής στην ιδιωτικοποίηση του Οργανισμού Λιμένος Αλεξανδρούπολης δεν ολοκληρώθηκε. Ο όμιλος εκδήλωσε ενδιαφέρον για το 67%, αλλά δεν πέρασε στην τελική φάση. Τον Νοέμβριο του 2022 η κυβέρνηση ακύρωσε συνολικά τον διαγωνισμό.
Τα ηλεκτρικά λεωφορεία Αθήνας και Θεσσαλονίκης
Το 2023 η Yutong Bus κέρδισε το πέμπτο τμήμα του διεθνούς διαγωνισμού του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών για 250 ηλεκτρικά λεωφορεία μήκους 12 μέτρων, μαζί με φορτιστές και υπηρεσίες συντήρησης. Η Yutong εκπροσωπείται στην Ελλάδα από εταιρεία του ομίλου Κοπελούζου και στον διαγωνισμό συνεργάστηκε με την Damco. Η σύμβαση υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου 2023, με συμβατικό τίμημα 110,825 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ. Νομικός ανάδοχος ήταν η Yutong Bus Co. Ltd. και αντισυμβαλλόμενο το υπουργείο – όχι ο ΟΑΣΑ και όχι αυτοτελώς μια εταιρεία Κοπελούζου. Ο όμιλος είχε τον ρόλο του τοπικού αντιπροσώπου και τεχνικού-εμπορικού συνεργάτη. Τον Ιούλιο του 2025 έγινε επίσης δεκτή η προσφορά της Yutong για ακόμη 125 ηλεκτρικά λεωφορεία της Αθήνας. Η προσφορά ανήλθε σε 51,628 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ ή 64,019 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ, συμπεριλαμβανομένων φορτιστών και τέλους συσσωρευτών.
Ιστορία που ξεπερνά τον μισό αιώνα
Η επιχειρηματική δραστηριότητα του κ. Δημήτρη Κοπελούζου ξεκινάει από τα φοιτητικά του χρόνια. Το 1972 ίδρυσε τον όμιλο που φέρει το όνομά του, ξεκινώντας από την κατασκευή και συναρμολόγηση λεωφορείων σε δύο βιομηχανικές μονάδες στην περιοχή της Θήβας. Η πρώτη αυτή δραστηριότητα απέκτησε σημαντικό μέγεθος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει ο ίδιος ο όμιλος, έως το τέλος της δεκαετίας του 1970 είχε προμηθεύσει το 30% των αστικών λεωφορείων της Αθήνας και το 25% των τουριστικών και υπεραστικών λεωφορείων της χώρας.
Από το 1975 επεκτάθηκε στις εισαγωγές και πωλήσεις φορτηγών, εκσκαφέων, οδοστρωτήρων και βαρέων χωματουργικών μηχανημάτων, ενώ ανέπτυξε συνεργασίες με ξένους κατασκευαστές οχημάτων. Παράλληλα εισήλθε στις τηλεπικοινωνίες και στην ηλεκτροκίνηση σιδηροδρομικών δικτύων, με πρώτο έργο τις τηλεπικοινωνίες της γραμμής του ΟΣΕ Αθήνα – Θεσσαλονίκη. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 ο όμιλος άρχισε να αναλαμβάνει έργα ηλεκτροπαραγωγής για τη ΔΕΗ. Η δραστηριότητα αυτή περιέλαβε σταδιακά σταθμούς ντίζελ στα νησιά, υδροηλεκτρικές και λιγνιτικές μονάδες, μονάδες συνδυασμένου κύκλου, προμήθεια εξοπλισμού, συντήρηση και προσωρινή ενοικίαση ηλεκτροπαραγωγών ζευγών. Η σχέση με τη ΔΕΗ εξελίχθηκε σε έναν από τους μακροβιότερους άξονες δραστηριότητας του ομίλου.
Παράλληλα με την επιχειρηματική του δραστηριότητα ο κ. Κοπελούζος είχε και σύντομη πολιτική διαδρομή. Εξελέγη βουλευτής Κυκλάδων με τη Νέα Δημοκρατία το 1981 και παρέμεινε στο Κοινοβούλιο έως το 1985. Μετά το τέλος της θητείας του επέστρεψε στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Το 1991 ίδρυσε την Προμηθέας Gas, αρχικά ως κοινή εταιρεία του ομίλου Κοπελούζου και της ρωσικής Gazprom Export. Η εταιρεία συνδέθηκε με την είσοδο του ρωσικού φυσικού αερίου στην ελληνική αγορά και με την κατασκευή μεγάλου μέρους του συστήματος αγωγών υψηλής πίεσης. Από το 1993 ο όμιλος συμμετείχε στην κατασκευή δικτύου μεταφοράς φυσικού αερίου συνολικού μήκους 1.203 χιλιομέτρων, ενώ αργότερα ανέλαβε και δίκτυα μέσης και χαμηλής πίεσης στην Αττική. Τον Ιανουάριο του 2023 εξαγόρασε το 50% που κατείχε η Gazprom Export στην Προμηθέας Gas, καθιστάμενος μοναδικός μέτοχος και ολοκληρώνοντας την αποχώρησή του από την ιστορική ρωσική συνεργασία.
Το 1997 ίδρυσε την Enelco και το 1998 εγκαινίασε τη συνεργασία με την ιταλική Enel στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Την ίδια περίοδο άρχισε η κατασκευή της λιγνιτικής μονάδας της Μελίτης στη Φλώρινα, ισχύος 330 MW, για λογαριασμό της ΔΕΗ. Ακολούθησαν η ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών χαρτοφυλακίων μέσω εταιρειών όπως οι Elica και Enelco, αλλά και βιομηχανικές επενδύσεις στην παραγωγή φωτοβολταϊκού εξοπλισμού.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 η στρατηγική του ομίλου διευρύνθηκε από τα κατασκευαστικά και ενεργειακά έργα στη μακροχρόνια κατοχή υποδομών. Το 2001 απέκτησε το 5% του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών. Το 2002 ακολούθησε η παραχώρηση της Μαρίνας Ζέας, το 2009 το Metropolitan Expo και το 2013 η συμμετοχή στο σχήμα Emma Delta που απέκτησε το 33% του ΟΠΑΠ από το Δημόσιο. Το σημαντικότερο ίσως βήμα ήταν η σύμπραξη με τη γερμανική Fraport για την παραχώρηση των 14 περιφερειακών αεροδρομίων.
Στην ενέργεια, το επόμενο μεγάλο στοίχημα ήταν η Αλεξανδρούπολη. Ο Κοπελούζος ανέπτυξε μέσω της Gastrade το πλωτό τερματικό αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG. Η οικογένεια Κοπελούζου διατήρησε 20%, ενώ από 20% απέκτησαν η ΔΕΠΑ Εμπορίας, η Bulgartransgaz, ο ΔΕΣΦΑ και η GasLog. Παράλληλα ο όμιλος ανέπτυξε το σχέδιο για μονάδα ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου 840 MW στην Αλεξανδρούπολη και το καλώδιο GREGY Ελλάδας–Αιγύπτου, ισχύος 3 GW, που σχεδιάζεται να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια από αιγυπτιακές ΑΠΕ προς την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή αγορά.
Σήμερα η διοίκηση έχει περάσει σταδιακά στη δεύτερη γενιά. Ο γιος του, Χρήστος Κοπελούζος, είναι διευθύνων σύμβουλος του ομίλου, ενώ η κόρη του, Ελμίνα Κοπελούζου, έχει κεντρικό ρόλο στην Gastrade και στο FSRU Αλεξανδρούπολης. Ο Δημήτρης Κοπελούζος παραμένει ιδρυτής και πρόεδρος, με ρόλο στον στρατηγικό σχεδιασμό.
